Inne przyczyny gastroparezy – leki, infekcje i choroby układowe

Choć cukrzyca i gastropareza idiopatyczna stanowią większość przypadków, istnieje wiele innych przyczyn tego schorzenia. Zrozumienie tych rzadszych etiologii jest ważne, ponieważ niektóre z nich mogą być odwracalne po usunięciu czynnika wywołującego¹.

Leki jako przyczyna gastroparezy

Gastropareza polekowa stanowi około 12% wszystkich przypadków tego schorzenia². Wiele leków może spowalniać opróżnianie żołądka poprzez blokowanie sygnałów nerwowych aktywujących mięśnie żołądka¹.

Do najczęściej stosowanych leków powodujących gastroparezę należą:

• Opioidowe leki przeciwbólowe: Morfina, oksykodon, fentanyl i inne opioidy blokują receptory w układzie pokarmowym, spowalniając perystaltykę²³
• Trójcykliczne antydepresanty: Te leki mają właściwości antycholinergiczne, które mogą blokować sygnały nerwowe do żołądka²
• Blokery kanałów wapniowych: Leki stosowane w nadciśnieniu i chorobach serca mogą wpływać na skurcze mięśni gładkich żołądka⁴
• Agonisty receptora GLP-1: Nowoczesne leki odchudzające, takie jak semaglutyd, mogą powodować gastroparezę jako efekt uboczny⁵⁶

Ważne jest, że gastropareza polekowa może być odwracalna po odstawieniu leku wywołującego, choć czasami proces ten może trwać kilka miesięcy¹.

Choroby neurologiczne

Zaburzenia układu nerwowego mogą wpływać na funkcjonowanie nerwów kontrolujących żołądek, prowadząc do gastroparezy. Najważniejsze choroby neurologiczne związane z tym schorzeniem to¹:

Choroba Parkinsona może powodować gastroparezę poprzez uszkodzenie autonomicznego układu nerwowego. Szacuje się, że znaczna część pacjentów z chorobą Parkinsona ma objawy zaburzeń opróżniania żołądka³⁵.

Stwardnienie rozsiane może wpływać na nerwy kontrolujące układ pokarmowy, w tym nerw błędny. Gastropareza w SM może być częścią szerszego zespołu dysfunkcji autonomicznej³⁵.

Inne choroby neurologiczne, takie jak udar mózgu, mogą również prowadzić do gastroparezy, szczególnie jeśli dotyczą obszarów mózgu kontrolujących funkcje autonomiczne².

Choroby autoimmunologiczne

Zaburzenia autoimmunologiczne mogą powodować gastroparezę poprzez różne mechanizmy – od bezpośredniego uszkodzenia nerwów przez przeciwciała po degenerację mięśni żołądka¹.

Twardzina układowa (skleroderma) jest jedną z najważniejszych przyczyn gastroparezy w tej grupie. Choroba powoduje degenerację mięśni gładkich żołądka oraz uszkodzenie nerwów¹³. Gastropareza w twardzinie może być szczególnie ciężka i trudna w leczeniu.

Toczeń rumieniowaty układowy może również prowadzić do gastroparezy poprzez uszkodzenie nerwów i naczyń krwionośnych zaopatrujących żołądek¹.

Autoimmunologiczna dysmotylność przewodu pokarmowego (AGID) to rzadka choroba, w której przeciwciała atakują bezpośrednio nerwy kontrolujące mięśnie żołądka³⁵.

Zaburzenia endokrynologiczne

Różne zaburzenia hormonalne mogą prowadzić do gastroparezy poprzez wpływ na nerwy lub mięśnie żołądka¹:

Niedoczynność tarczycy (hipotyroza) może spowalniać wszystkie funkcje organizmu, w tym opróżnianie żołądka. Gastropareza w hipotyreozie często ustępuje po właściwym leczeniu hormonami tarczycy²⁷.

Zaburzenia nadnerczy oraz inne choroby endokrynologiczne mogą wpływać na funkcjonowanie układu autonomicznego i prowadzić do gastroparezy¹.

Zaburzenia elektrolitowe, szczególnie niedobór potasu, magnezu czy wapnia, mogą wpływać na funkcjonowanie mięśni żołądka i prowadzić do objawów podobnych do gastroparezy⁸.

Choroby tkanki łącznej

Różne zaburzenia tkanki łącznej mogą prowadzić do gastroparezy poprzez uszkodzenie struktur żołądka:

Amyloidoza to rzadka choroba, w której nieprawidłowe białka gromadzą się w narządach i tkankach. Może prowadzić do degeneracji mięśni żołądka i nerwów¹⁹.

Zespół Ehlersa-Danlosa i inne genetyczne zaburzenia tkanki łącznej mogą predysponować do rozwoju gastroparezy poprzez wpływ na strukturę ściany żołądka¹¹⁰.

Mukowiscydoza

Mukowiscydoza jest ważną przyczyną gastroparezy, szczególnie u młodych pacjentów. Szacuje się, że około jednej trzeciej osób z mukowiscydozą rozwija gastroparezę z powodu gromadzenia się gęstego śluzu w przewodzie pokarmowym, co spowalnia motylność¹.

W mukowiscydozie gastropareza może znacząco wpływać na stan odżywienia pacjentów, którzy i tak mają zwiększone zapotrzebowanie kaloryczne z powodu podstawowej choroby¹¹.

Przyczyny onkologiczne

Pacjenci z nowotworami mogą rozwijać gastroparezę z kilku powodów⁶:

• Neuropatia pochemioterapeutyczna: Niektóre leki chemioterapeutyczne mogą uszkadzać nerwy kontrolujące żołądek
• Zespoły paraneoplastyczne: Nowotwory mogą wytwarzać przeciwciała, które przypadkowo atakują nerwy żołądka
• Immunosupresja i infekcje: Osłabienie odporności może prowadzić do infekcji wpływających na układ pokarmowy
• Choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi: Powikłanie po przeszczepie szpiku kostnego

Gastropareza poinfekczyjna w szczegółach

Infekcje wirusowe i bakteryjne mogą prowadzić do gastroparezy poprzez bezpośrednie uszkodzenie nerwów lub reakcję autoimmunologiczną. Najczęściej identyfikowanymi patogenami są¹²:

• Norowirus i rotawirus – najczęstsze przyczyny
• Wirus Epsteina-Barr
• Cytomegalowirus
• Wirus ospy wietrznej (VZV)

Gastropareza poinfekczyjna ma zwykle lepsze rokowanie niż inne formy i często ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy¹².

Nowe przyczyny gastroparezy

W ostatnich latach pojawiły się doniesienia o nowych przyczynach gastroparezy. Szczególną uwagę zwraca wzrost przypadków związanych z nowymi lekami odchudzającymi z grupy agonistów GLP-1. Badania wykazały, że ryzyko rozwoju gastroparezy u pacjentów przyjmujących te leki jest 2,5 raza wyższe niż u osób ich nie stosujących⁶.

Pojawiają się również doniesienia o gastroparezie po COVID-19, choć związek ten wymaga dalszych badań¹³. Może to być związane z bezpośrednim wpływem wirusa na układ nerwowy lub reakcją autoimmunologiczną po infekcji.