Badanie endoskopowe przełyku – technika i interpretacja zmian w EoE

Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego stanowi fundamentalne badanie w procesie diagnostycznym eozynofilowego zapalenia przełyku12. Badanie to nie tylko umożliwia bezpośrednią wizualizację zmian w przełyku, ale również pozwala na pobranie próbek tkanki niezbędnych do ostatecznego potwierdzenia diagnozy.

Przygotowanie pacjenta do endoskopii diagnostycznej

Właściwe przygotowanie pacjenta do endoskopii diagnostycznej ma kluczowe znaczenie dla uzyskania wiarygodnych wyników13. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi, inhibitory pompy protonowej powinny być odstawione na co najmniej 3 tygodnie przed badaniem, aby uniknąć maskowania zmian charakterystycznych dla eozynofilowego zapalenia przełyku.

Pacjent musi być przygotowany jak do standardowej endoskopii – pozostawać na czczo przez co najmniej 8 godzin przed badaniem. Badanie wykonuje się zazwyczaj w sedacji świadomej lub znieczuleniu ogólnym, co zapewnia komfort pacjenta i umożliwia dokładne wykonanie procedury.

Szczególnie ważne jest poinformowanie pacjenta o celu badania i konieczności pobrania biopsji, nawet jeśli obraz endoskopowy wydaje się prawidłowy. Około 25% pacjentów z potwierdzoną histopatologicznie chorobą ma prawidłowy obraz endoskopowy4.

Charakterystyczne zmiany endoskopowe w EoE

Eozynofilowe zapalenie przełyku charakteryzuje się specyficznymi zmianami endoskopowymi, które można zaobserwować podczas badania25. Do głównych cech endoskopowych należą:

  • Obrzęk błony śluzowej – objawia się jako uogólnione pogrubienie i matowość błony śluzowej przełyku
  • Koncentryczne pierścienie – charakterystyczne pierścieniowate zwężenia nadające przełykowi wygląd przypominający tchawicę (trachealizacja)
  • Podłużne bruzdy – pionowe zagłębienia w błonie śluzowej, często widoczne w górnej części przełyku
  • Białawe wykwity – małe, białe plamy na powierzchni błony śluzowej zawierające eozynofile
  • Zwężenia – mogą być pojedyncze lub mnogie, często w dolnej części przełyku

Dodatkowo może występować zwiększona kruchość błony śluzowej, objawiająca się powierzchownymi naderwaniami podczas wprowadzania endoskopu6. Ten objaw, określany jako „przełyk z papier krepowy”, jest bardzo charakterystyczny dla zaawansowanego eozynofilowego zapalenia przełyku.

System oceny EREFS

W celu standaryzacji oceny zmian endoskopowych opracowano system EREFS (EoE Endoscopic Reference Score)78. System ten uwzględnia pięć głównych cech endoskopowych:

  • E (Edema) – obrzęk błony śluzowej
  • R (Rings) – pierścienie koncentryczne
  • E (Exudates) – wykwity białawe
  • F (Furrows) – bruzdy podłużne
  • S (Stricture) – zwężenia

Każda cecha jest oceniana w skali od 0 do 3 punktów w zależności od nasilenia zmian. Maksymalny wynik EREFS wynosi 15 punktów. System ten umożliwia obiektywną ocenę nasilenia zmian oraz monitorowanie odpowiedzi na leczenie w kolejnych badaniach kontrolnych.

Zastosowanie systemu EREFS jest obecnie zalecane przez wszystkie główne towarzystwa gastroenterologiczne jako standard postępowania w diagnostyce i monitorowaniu eozynofilowego zapalenia przełyku9.

Technika pobierania biopsji

Pobranie odpowiedniej liczby biopsji z właściwych lokalizacji ma kluczowe znaczenie dla dokładności diagnostycznej710. Aktualne wytyczne zalecają pobranie co najmniej sześciu próbek biopsyjnych z co najmniej dwóch różnych poziomów przełyku.

Zalecany schemat pobierania biopsji obejmuje:

  • Trzy biopsje z części bliższej/środkowej przełyku (powyżej 10 cm od połączenia żołądkowo-przełykowego)
  • Trzy biopsje z części dalszej przełyku (poniżej 10 cm od połączenia żołądkowo-przełykowego, ale z pominięciem strefy przejściowej)

Jeśli podczas endoskopii widoczne są charakterystyczne zmiany, biopsje powinny być pobierane celowo z tych obszarów, ponieważ zawierają zazwyczaj większą liczbę eozynofili3. Próbki z różnych lokalizacji powinny być umieszczane w oddzielnych pojemnikach i odpowiednio oznaczone.

Ważne jest również pobranie biopsji z żołądka i dwunastnicy w celu wykluczenia eozynofilowego zapalenia innych odcinków przewodu pokarmowego, co mogłoby wskazywać na inne schorzenie niż pierwotne eozynofilowe zapalenie przełyku11.

Ograniczenia badania endoskopowego

Pomimo swojej kluczowej roli w diagnostyce, badanie endoskopowe ma pewne ograniczenia812. Najważniejszym z nich jest fakt, że u znacznej części pacjentów z histopatologicznie potwierdzonym eozynofilowym zapaleniem przełyku obraz endoskopowy może być prawidłowy lub wykazywać jedynie subtelne zmiany.

Dodatkowo, obserwowane zmiany endoskopowe nie są w pełni specyficzne dla eozynofilowego zapalenia przełyku i mogą występować również w innych schorzeniach przełyku. Dlatego też ostateczna diagnoza zawsze musi opierać się na korelacji obrazu klinicznego, endoskopowego i histopatologicznego.

Interpretacja zmian endoskopowych wymaga również doświadczenia, szczególnie w rozróżnieniu między przemijającymi pierścieniami (które mogą znikać po insufflacji powietrza) a stałymi zwężeniami strukturalnymi6.

Endoskopia w monitorowaniu leczenia

Endoskopia odgrywa również ważną rolę w monitorowaniu skuteczności leczenia eozynofilowego zapalenia przełyku1314. Kontrolne badania endoskopowe z biopsją są zazwyczaj wykonywane po 8-12 tygodniach leczenia farmakologicznego lub dietetycznego w celu oceny odpowiedzi histopatologicznej.

System EREFS umożliwia obiektywną ocenę zmian w obrazie endoskopowym podczas leczenia. Poprawa w skali EREFS koreluje zazwyczaj z poprawą histopatologiczną, choć korelacja między objawami a zmianami endoskopowymi i histopatologicznymi nie zawsze jest silna.

W przypadku braku odpowiedzi na leczenie pierwszego rzutu, kontrolna endoskopia pozwala na ponowną ocenę zmian i ewentualne zastosowanie alternatywnych strategii terapeutycznych. Regularnie powtarzane badania endoskopowe są również ważne dla wczesnego wykrycia powikłań, takich jak postępujące zwężenia przełyku.

Nowe techniki endoskopowe

Rozwój technologii endoskopowych przyniósł nowe możliwości w diagnostyce eozynofilowego zapalenia przełyku8. Do obiecujących technik należą:

  • Endoskopia z poprawą obrazu (IEE) – umożliwia lepszą wizualizację subtelnych zmian w błonie śluzowej
  • Endocytoskopia – pozwala na bardzo szczegółową ocenę struktury komórkowej na poziomie mikroskopowym
  • Sztuczna inteligencja – systemy wspomagania diagnostyki mogą pomóc w automatycznej identyfikacji charakterystycznych zmian

Te nowoczesne techniki są obecnie przedmiotem intensywnych badań i mogą w przyszłości zwiększyć dokładność diagnostyczną oraz ułatwić wczesne rozpoznanie choroby.

Pytania i odpowiedzi

Czy endoskopia zawsze pokazuje zmiany w eozynofilowym zapaleniu przełyku?

Nie, około 25% pacjentów z histopatologicznie potwierdzonym eozynofilowym zapaleniem przełyku ma prawidłowy obraz endoskopowy. Dlatego biopsja musi być wykonana nawet przy braku widocznych zmian.

Co to jest system EREFS?

EREFS to standaryzowany system oceny zmian endoskopowych w eozynofilowym zapaleniu przełyku, który ocenia 5 cech: obrzęk, pierścienie, wykwity, bruzdy i zwężenia. Każda cecha jest punktowana od 0 do 3.

Ile biopsji należy pobrać podczas endoskopii?

Zaleca się pobranie co najmniej 6 biopsji z co najmniej 2 różnych poziomów przełyku – 3 z części bliższej/środkowej i 3 z części dalszej, z pominięciem strefy przejściowej.

Dlaczego trzeba odstawić inhibitory pompy protonowej przed endoskopią?

Inhibitory pompy protonowej mogą maskować zmiany charakterystyczne dla eozynofilowego zapalenia przełyku. Zaleca się ich odstawienie na co najmniej 3 tygodnie przed badaniem diagnostycznym.

Jakie są najczęstsze zmiany endoskopowe w EoE?

Charakterystyczne zmiany to koncentryczne pierścienie (trachealizacja), podłużne bruzdy, białawe wykwity, obrzęk błony śluzowej, zwężenia oraz zwiększona kruchość błony śluzowej.

Reklama
Reklama