Obniżone pożądanie seksualne, określane również jako zaburzenie hipoaktywnego pożądania seksualnego (HSDD), jest najczęstszym objawem dysfunkcji seksualnej u kobiet12. Szacuje się, że problem ten dotyka około 30-40% kobiet w różnych okresach życia3, przy czym jego częstość wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie w okresie okołomenopauzalnym4.
Definicja i charakterystyka
Obniżone pożądanie seksualne definiuje się jako trwały lub nawracający brak lub znaczne zmniejszenie fantazji seksualnych, myśli o seksie oraz pożądania aktywności seksualnej, które powoduje osobisty dystres56. W najnowszych klasyfikacjach diagnostycznych (DSM-5) zaburzenie to zostało połączone z zaburzeniami pobudzenia, tworząc kategorię „zaburzeń pożądania/pobudzenia seksualnego u kobiet” (FSIAD)7.
Charakterystyczne objawy obniżonego pożądania obejmują brak lub znaczne zmniejszenie4:
- Zainteresowania aktywnością seksualną
- Seksualnych myśli lub fantazji
- Inicjowania aktywności seksualnej w związku
- Przyjemności podczas aktywności seksualnej
- Reakcji na bodźce erotyczne (wizualne, słuchowe, pisemne)
- Wrażeń genitalnych podczas aktywności seksualnej
Typy zaburzeń pożądania
Zaburzenia pożądania seksualnego można klasyfikować na podstawie różnych kryteriów, co ma znaczenie dla wyboru odpowiedniej strategii terapeutycznej.
Podział ze względu na czas występowania
Dysfunkcja pierwotna (lifelong) występuje od początku życia seksualnego kobiety. Może sugerować brak znajomości własnego ciała, dyskomfort związany z autostymulacją lub komunikacją seksualną z partnerem, bądź niewystarczającą edukację seksualną8. Dysfunkcja wtórna (acquired) rozwija się po okresie normalnego funkcjonowania seksualnego. Często wiąże się z czynnikami życiowymi takimi jak stres, problemy w związku, zmiany hormonalne lub choroby8.
Podział ze względu na zakres występowania
Dysfunkcja sytuacyjna występuje tylko w określonych okolicznościach, na przykład z konkretnym partnerem, w określonym miejscu lub w definiowalnych sytuacjach9. Dysfunkcja uogólniona dotyczy wszystkich sytuacji seksualnych, niezależnie od partnera, miejsca czy okoliczności10.
Szczegółowa charakterystyka objawów
Kobiety z obniżonym pożądaniem seksualnym często opisują całkowity brak zainteresowania aktywnością seksualną, w tym masturbacją11. Nie mają seksualnych myśli, fantazji ani marzeń, a także odczuwają stres z powodu swojego niskiego pożądania seksualnego11. Charakterystyczne jest również to, że nigdy nie inicjują aktywności seksualnej i są zazwyczaj niereceptywne na próby inicjowania przez partnera12.
Pożądanie reaktywne vs spontaniczne
Ważnym aspektem w ocenie pożądania seksualnego jest rozróżnienie między pożądaniem spontanicznym a reaktywnym. Niektóre kobiety mogą mieć niewielkie zainteresowanie seksem do momentu rozpoczęcia aktywności seksualnej, a następnie się podniecają11. Ten model „pożądania reaktywnego” jest normalny i nie powinien być traktowany jako dysfunkcja, jeśli nie powoduje dystresu.
Związek z wiekiem i etapami życia
Częstość występowania obniżonego pożądania seksualnego różni się w zależności od wieku. Gdy uwzględni się kryterium osobistego dystresu, częstość wynosi 8,9% u kobiet w wieku 18-44 lata, 12,3% u kobiet w wieku 45-64 lata i 7,4% u kobiet powyżej 65 roku życia6. Najwyższa częstość w grupie wiekowej 45-64 lata może być związana ze zmianami hormonalnymi okresu okołomenopauzalnego.
Wpływ na funkcjonowanie i relacje
Obniżone pożądanie seksualne może znacząco wpływać na jakość życia kobiety i jej relacje z partnerem. Kobiety często doświadczają poczucia winy, frustracji i nieadekwatności14. Problem może prowadzić do ograniczonej komunikacji lub emocjonalnego dystansu między partnerami14.
Współwystępowanie z innymi objawami
Obniżone pożądanie seksualne rzadko występuje w izolacji. Często towarzyszy mu brak subiektywnego pobudzenia (mentalnego podniecenia seksualnego), co sprawia, że pożądanie nie jest wywoływane podczas żadnej części zaangażowania seksualnego, oraz rzadkie lub brak orgazmu16. Ten zespół objawów jest najczęstszym syndromem w dysfunkcji seksualnej kobiet16.
Zaburzenia pożądania w grupie kobiet przedmenopauzalnych mogą być wtórne do czynników stylu życia (kariera, dzieci), leków lub innych dysfunkcji seksualnych (ból lub zaburzenia orgazmu)17. Czasami zmniejszone pożądanie u pacjentek wynika z nudy związanej z rutynami seksualnymi17.
Znaczenie diagnostyczne
Aby rozpoznać zaburzenie pożądania seksualnego, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej sześć miesięcy i powodować klinicznie znaczący dystres4. Podczas oceny należy ustalić czas trwania problemu, w tym czy objawy były obecne od zawsze czy zostały nabyte, oraz czy mają charakter sytuacyjny czy uogólniony18.
Pacjentki z FSIAD mają tendencję do dobrego rokowania, jeśli zostaną szybko zdiagnozowane i odpowiednio leczone18. Jeśli FSIAD nie zostanie szybko zdiagnozowane i leczone, może prowadzić do niskiej jakości życia, pogorszenia nastroju, niskiej samooceny, zmniejszonego szczęścia i zadowolenia z partnerów, dystresu emocjonalnego i ogólnego niezadowolenia18.

















