Terapie immunomodulujące w cukrzycy typu 1 – teplizumab i przyszłość leczenia

Terapie immunomodulujące stanowią rewolucyjne podejście w leczeniu cukrzycy typu 1, koncentrując się na podstawowej przyczynie choroby – procesie autoimmunologicznym prowadzącym do zniszczenia komórek beta trzustki. Po ponad stu latach, podczas których jedyną opcją terapeutyczną była insulina, pacjenci i lekarze mają teraz dostęp do pierwszego leku modyfikującego przebieg choroby¹. Te innowacyjne terapie oferują możliwość opóźnienia rozwoju klinicznej cukrzycy typu 1 i zachowania pozostałej funkcji komórek beta.

Teplizumab – pierwszy lek modyfikujący przebieg choroby

W listopadzie 2022 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła teplizumab (Tzield) jako pierwszą terapię modyfikującą przebieg cukrzycy typu 1 od odkrycia insuliny w 1922 roku². Teplizumab to humanizowane przeciwciało monoklonalne, które celuje w antygen CD3 współwyrażany z receptorem komórek T na powierzchni limfocytów T.

Mechanizm działania teplizumabu polega na modyfikacji limfocytów T w celu przedłużenia zdolności trzustki do wytwarzania insuliny². Zamiast całkowitego eliminowania limfocytów T niszczących komórki beta, co pozostawiłoby organizm bez obrony przed wirusami i innymi patogenami, przeciwciało anty-CD3 może przełączyć je w stan wyczerpania, w którym nie są już zdolne do powodowania uszkodzenia komórek³.

Badania wykazały, że teplizumab opóźnia medianę czasu do rozwoju klinicznej cukrzycy typu 1 o co najmniej dwa lata². Lek ten pomaga zachować zdolność organizmu do wytwarzania własnej insuliny, co przekłada się na lepszą kontrolę glikemii i zmniejszone ryzyko ciężkiej hipoglikemii.

Wskazania i kryteria stosowania teplizumabu

Teplizumab jest przeznaczony dla osób znajdujących się w stadium 2 cukrzycy typu 1 – fazie przedklinicznej, w której komórki produkujące insulinę są atakowane przez układ immunologiczny, ale klasyczne objawy choroby jeszcze się nie pojawiły¹. Lek jest zatwierdzony dla dzieci i dorosłych w wieku 8 lat i starszych, którzy są uznawani za osoby wysokiego ryzyka rozwoju klinicznej cukrzycy typu 1.

Kryteria kwalifikacji obejmują pozytywny wynik testów na dwa lub więcej autoprzeciwciał związanych z cukrzycą typu 1, nieprawidłowe poziomy cukru we krwi oraz brak diagnozy cukrzycy typu 2⁴. Lek blokuje krok w układzie immunologicznym, który prowadzi do progresji cukrzycy i wykazano, że znacząco opóźnia wystąpienie klinicznej diagnozy cukrzycy typu 1 o dwa do pięciu lat.

Skuteczność kliniczna i korzyści terapeutyczne

Badania kliniczne teplizumabu wykazały imponujące rezultaty w zachowaniu funkcji komórek beta. W badaniu PROTECT uczestników, którzy otrzymali teplizumab, podzielono na dwie grupy w porównaniu do grupy placebo. Grupa leczona teplizumabem zachowała większą część pozostałych komórek beta produkujących insulinę i wykazywała tendencję do potrzebowania mniejszych dawek suplementarnej insuliny⁶.

Znacznie więcej pacjentów leczonych teplizumabem doświadczyło remisji klinicznej – zdolności do osiągnięcia ścisłej kontroli poziomu cukru we krwi przy użyciu mniejszej ilości suplementarnej insuliny niż w grupie placebo⁶. Pełna remisja oznaczałaby w ogóle brak potrzeby stosowania insuliny.

Badanie wykazało, że kurs leczenia był skuteczny w zachowaniu funkcji komórek beta. Uczestnicy, którzy otrzymali teplizumab, byli również w stanie zmniejszyć używanie insuliny, mieli obniżone ryzyko ciężkiej hipoglikemii i częściej spędzali czas w docelowym zakresie glukozy².

Inne kierunki terapii immunomodulujących

Oprócz teplizumabu, naukowcy intensywnie pracują nad innymi podejściami immunomodulującymi. Sanofi identyfikuje dodatkowe cele terapeutyczne, w tym szlak kostymulacyjny CD40/CD40L – zestaw molekuł używanych przez komórki immunologiczne do komunikacji między sobą³. Naukowcy opracowują przeciwciało monoklonalne, które blokuje ten szlak i zatrzymuje atak immunologiczny na komórki produkujące insulinę w trzustce.

Pramlintyd, syntetyczny analog amyliny, stanowi kolejną opcję terapii uzupełniającej dla pacjentów z cukrzycą typu 1, którzy używają insuliny przed posiłkami i nie osiągają celów glikemicznych mimo optymalnej terapii insulinowej⁷. Lek ten jest podawany za pomocą strzykawki i działa poprzez spowalnianie opróżniania żołądka oraz zmniejszanie wydzielania glukagonu po posiłkach.

Badania nad nowymi lekami immunomodulującymi

Jednym z obiecujących kierunków badań jest zastosowanie DFMO (difluorometyloornytyny) w leczeniu cukrzycy typu 1. Badania kliniczne wykazały, że ten lek, już zatwierdzony przez FDA do innych wskazań, może pomóc w utrzymaniu stabilnych poziomów insuliny poprzez ochronę komórek beta⁸.

DFMO działa inaczej niż wszystkie inne dostępne terapie dla cukrzycy typu 1. Nowa formulacja DFMO w postaci tabletek pozwala pacjentom na przyjmowanie leku doustnie zamiast regularnych iniekcji i ma bardzo korzystny profil skutków ubocznych⁹. Istniejące zatwierdzenie regulacyjne może potencjalnie ułatwić jego zastosowanie w cukrzycy typu 1, oszczędzając wysiłki i koszty oraz szybciej dostarczając leczenie pacjentom.

Kombinacje terapii immunomodulujących

Przyszłość leczenia cukrzycy typu 1 prawdopodobnie będzie opierać się na kombinacjach różnych terapii immunomodulujących. Naukowcy badają połączenia immunoterapii, terapii genowej, enkapsulacji komórek i transplantacji komórek macierzystych w celu maksymalizacji potencjalnych korzyści tych podejść¹⁰.

Badania nad terapiami modyfikującymi chorobę w cukrzycy typu 1 koncentrują się na dwóch głównych celach: u osób z przedkliniczną cukrzycą typu 1 (stadium 1 lub 2) celem jest zapobieganie lub opóźnianie wystąpienia choroby klinicznej, a u osób z kliniczną cukrzycą typu 1 (stadium 3) celem jest zachowanie funkcji komórek beta i wydzielania insuliny¹¹.

Znaczenie wczesnej interwencji

Zachowanie endogennego wydzielania insuliny po klinicznej diagnozie cukrzycy typu 1 wiąże się z trwałymi korzyściami, w tym zmniejszonym ryzykiem powikłań mikronaczyniowych i ciężkiej hipoglikemii⁵. Chociaż żadne terapie immunomodulujące nie są zatwierdzone do stosowania w klinicznej cukrzycy typu 1, kilka z nich wykazało rozsądny profil ryzyka i zdolność do modyfikacji podstawowej choroby oraz zachowania wydzielania insuliny.

Wczesne wykrywanie i leczenie cukrzycy może zmniejszyć ryzyko rozwoju powikłań zarówno w momencie diagnozy, jak i w przyszłości¹². Pojawiające się terapie i badania kliniczne, które mają na celu opóźnienie wystąpienia cukrzycy typu 1 u osób wysokiego ryzyka, stanowią ważną opcję dla pacjentów i ich rodzin.

Przyszłość terapii immunomodulujących

Immunoterapie stanowią nowe podejście do leczenia, które przeprogramowuje układ immunologiczny tak, aby nie atakował i nie niszczył komórek produkujących insulinę w trzustce¹³. Te terapie są testowane w badaniach klinicznych i mogą dać nam sposób na zatrzymanie cukrzycy typu 1 lub całkowite zapobieganie tej chorobie.

Dzięki portfolio immunologicznemu, innowacjom w dziedzinie szczepionek i dziedzictwu w leczeniu cukrzycy, firmy farmaceutyczne mają wiedzę i doświadczenie potrzebne do opracowania nowych leków, które pomogą pacjentom z cukrzycą typu 1, a może nawet pomogą całkowicie zapobiec wystąpieniu choroby³. Przyszłość terapii immunomodulujących obiecuje nie tylko lepszą kontrolę choroby, ale także możliwość jej całkowitego zapobiegania.