Prewencja choroby Heinego-Medina – skuteczne metody zapobiegania polio

Choroba Heinego-Medina, powszechnie znana jako polio, jest wysoce zakaźną chorobą wirusową, która może prowadzić do trwałego paraliżu, a nawet śmierci. Dzięki wprowadzeniu skutecznych programów szczepień choroba została niemal całkowicie wyeliminowana w większości krajów świata¹². Jednak aby utrzymać ten stan, konieczne jest kontynuowanie działań prewencyjnych, szczególnie w zakresie szczepień i przestrzegania podstawowych zasad higieny.

Znaczenie szczepień w prewencji choroby Heinego-Medina

Szczepienia stanowią najważniejszą i najskuteczniejszą metodę zapobiegania chorobie Heinego-Medina³⁴. Szczepionka przeciwko polio jest bezpieczna i wysoce skuteczna – prawie wszystkie dzieci (ponad 99%), które otrzymają wszystkie zalecane dawki nieaktywnej szczepionki przeciwko polio (IPV), będą chronione przed chorobą¹. Utrzymywanie wysokiego poziomu odporności w populacji poprzez szczepienia to najlepszy sposób na dalsze zabezpieczenie ludzi przed polio¹.

Każda osoba, która nie jest na bieżąco ze szczepieniami przeciwko polio, jest narażona na zachorowanie¹. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zalecanego kalendarza szczepień i uzupełnianie ewentualnych braków w immunizacji. W krajach, gdzie pokrycie szczepienne jest niskie, wzrasta ryzyko mutacji wirusa i powrotu choroby⁵.

Rodzaje szczepionek przeciwko polio

Dostępne są dwa główne typy szczepionek przeciwko chorobie Heinego-Medina: nieaktywna szczepionka przeciwko polio (IPV) podawana w zastrzyku oraz doustna szczepionka przeciwko polio (OPV)⁶⁷. Obie szczepionki są skuteczne i bezpieczne, ale mają różne zastosowania w zależności od sytuacji epidemiologicznej danego regionu⁸.

Nieaktywna szczepionka przeciwko polio (IPV) zawiera zabite wirusy polio i jest podawana w formie zastrzyku⁷. Ta szczepionka krąży przez krwiobieg, gdzie powoduje wytworzenie przeciwciał przeciwko dzikiemu wirusowi⁷. IPV nie może spowodować choroby, ponieważ zawiera zabite wirusy, które nie mogą się mutować⁹.

Doustna szczepionka przeciwko polio (OPV) opiera się na żywych, ale osłabionych wirusach polio⁷. Po połknięciu szczepionki osłabiony wirus namnaża się w jelicie cienkim i węzłach chłonnych, powodując wytworzenie przeciwciał przeciwko dzikiemu wirusowi¹⁰. OPV ma tę zaletę, że może pośrednio uodpornić inne osoby poprzez przenoszenie wirusa szczepionkowego drogą kałowo-ustną¹¹.

Kalendarz szczepień u dzieci

Dzieci powinny otrzymać łącznie 4 dawki szczepionki przeciwko polio jako część rutynowych szczepień ochronnych². Zalecany schemat szczepień obejmuje podanie dawek w wieku: 2 miesięcy (1. dawka), 4 miesięcy (2. dawka), 6-18 miesięcy (3. dawka) oraz 4-6 lat (4. dawka)². Dzieci, które są opóźnione w otrzymywaniu wszystkich zalecanych dawek, powinny uzupełnić serię zgodnie z zalecanym harmonogramem nadrabiania².

Pierwsza dawka szczepionki przeciwko polio w połączeniu z innymi szczepionkami jest obecnie zalecana do podania w wieku 6 tygodni¹². W wielu krajach szczepionka przeciwko polio jest podawana jako szczepionka skojarzona w ramach rutynowej immunizacji¹³. Taki schemat szczepień zapewnia optymalną ochronę przed chorobą przez całe życie Zobacz więcej: Szczepienia przeciwko chorobie Heinego-Medina u dzieci – harmonogram i skuteczność.

Szczepienia u dorosłych

Większość dorosłych prawdopodobnie została już zaszczepiona przeciwko wirusowi polio w dzieciństwie¹⁴. Jednak jeśli ktoś wie lub podejrzewa, że nie jest zaszczepiony lub jest niekompletnie zaszczepiony, powinien otrzymać szczepienie przeciwko polio¹⁴¹⁵. Osoby, które nigdy nie były szczepione przeciwko polio, powinny otrzymać 3 dawki IPV².

Rutynowe szczepienia osób powyżej 18 roku życia mieszkających w Stanach Zjednoczonych nie są konieczne. Jednak szczepienie przeciwko polio jest wskazane dla następujących grup: pracowników laboratoriów obsługujących wirus polio, pracowników służby zdrowia opiekujących się pacjentami z polio oraz osób podróżujących do regionów świata, gdzie polio jest endemiczne lub epidemiczne¹⁶. Jeśli osoba jest w pełni zaszczepiona, ale ma zwiększone ryzyko narażenia na wirus polio, może otrzymać jedną dawkę przypominającą IPV na całe życie¹⁴.

Inne metody prewencji

Oprócz szczepień istnieją inne ważne metody zapobiegania chorobie Heinego-Medina. Najważniejszą z nich jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny³¹⁵. Częste mycie rąk mydłem i wodą jest kluczowe, szczególnie po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem¹⁷. Należy zwrócić uwagę, że środki dezynfekujące na bazie alkoholu nie zabijają wirusa polio¹⁵¹⁸.

Inne zalecenia dotyczące prewencji obejmują: unikanie dotykania przedmiotów, których dotykała osoba z polio, mycie rąk po takim kontakcie, unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi na polio przez dzieci poniżej 5 roku życia i osoby nieszczepione¹⁸. W obszarach bez dostępu do czystej wody zaleca się picie i gotowanie z użyciem wody butelkowej³. Ważne jest również, aby nie pływać, jeśli ma się biegunkę, i nie pozwalać dzieciom pływać, jeśli niedawno miały biegunkę³ Zobacz więcej: Zasady higieny w prewencji choroby Heinego-Medina – mycie rąk i inne metody.

Globalne wysiłki na rzecz eradykacji

Globalna Inicjatywa Eradykacji Polio (GPEI) została uruchomiona w 1988 roku z celem całkowitego wyeliminowania choroby na świecie¹⁹. Strategia eradykacji opiera się przede wszystkim na wprowadzeniu rutynowego pokrycia szczepiennego dla wszystkich niemowląt²⁰. W krajach o największym ryzyku choroby dodatkowe dawki OPV są podawane wszystkim dzieciom poniżej 5 roku życia podczas Narodowych Dni Immunizacji²⁰.

Dzięki tym wysiłkom liczba przypadków polio spadła z szacowanych 350 000 w 1988 roku do zaledwie 33 w 2018 roku²¹. Polio zostało wyeliminowane w większości krajów świata, a wysiłki koncentrują się obecnie na ostatnich kilku obszarach, gdzie choroba nadal występuje¹⁹. Kluczem do sukcesu jest zapewnienie pełnego wdrożenia strategii we wszystkich obszarach i odpowiednich zasobów⁸.

Znaczenie kontynuacji szczepień

Mimo że polio zostało wyeliminowane w wielu krajach, kontynuacja szczepień pozostaje kluczowa do utrzymania tego stanu. Choroba może powrócić i zacząć się rozprzestrzeniać ponownie, jeśli ludzie przestaną się szczepić³. Szczepienie w dzieciństwie wyeliminowało polio w większości części świata, co oznacza, że nie rozprzestrzenia się już w większości obszarów³.

Zachowanie wysokiego poziomu szczepień jest niezbędne, ponieważ dziki wirus polio z krajów endemicznych może nadal być importowany²². Szczepienia muszą być kontynuowane, dopóki polio nie zostanie całkowicie wyeliminowane na całym świecie²². Tylko wtedy będzie możliwe zaprzestanie rutynowych szczepień bez ryzyka powrotu choroby.