Anorgazmia wtórna i sytuacyjna stanowią bardziej złożone wyzwania terapeutyczne niż anorgazmia pierwotna. Anorgazmia wtórna występuje u kobiet, które wcześniej doświadczały orgazmów, ale z czasem ich odpowiedź seksualna osłabła lub zanikła. Anorgazmia sytuacyjna oznacza zdolność do osiągnięcia orgazmu tylko w określonych okolicznościach, na przykład podczas masturbacji, ale nie podczas stosunku z partnerem12.
Identyfikacja przyczyn jako pierwszy krok
Leczenie anorgazmii wtórnej i sytuacyjnej rozpoczyna się od dokładnej identyfikacji czynników, które mogły przyczynić się do powstania problemu. Anorgazmia wtórna jest zasadniczo znacznie łatwiejsza do leczenia niż pierwotna i często może być rozwiązana za pomocą modyfikacji leków lub leczenia behawioralnego dość skutecznie1.
Najczęstsze przyczyny anorgazmii wtórnej obejmują działania niepożądane leków (szczególnie antydepresantów SSRI), zmiany hormonalne związane z wiekiem czy menopauzą, problemy zdrowotne oraz czynniki psychologiczne. W przypadku anorgazmii sytuacyjnej często kluczowe znaczenie mają czynniki związane z relacją, komunikacją z partnerem oraz różnice w technikach stymulacji2.
Modyfikacja farmakoterapii
Jeśli anorgazmia wtórna została spowodowana przez działania niepożądane leków, szczególnie antydepresantów, pierwszym krokiem może być modyfikacja farmakoterapii. Opcje obejmują zmniejszenie dawki antydepresanta, zmianę na inny lek lub dodanie bupropionu jako leku wspomagającego13.
Bupropion wyłonił się jako alternatywne leczenie anorgazmii, głównie dlatego, że opisy przypadków i serie przypadków wskazują, że bupropion może poprawić niskie libido spowodowane depresją lub dysfunkcją seksualną wywołaną przez antydepresanty. Jest to szczególnie ważne, ponieważ wiele kobiet doświadcza anorgazmii jako efektu ubocznego leczenia depresji3.
Terapia hormonalna
W przypadkach anorgazmii wtórnej związanej z menopauzą lub niedoborami hormonalnymi, terapia hormonalna może być bardzo skuteczna. Leczenie testosteronem może być szczególnie korzystne dla kobiet po menopauzie, które mają poziomy testosteronu niższe niż typowe. Testosteron może poprawić pobudzenie i zdolność osiągnięcia orgazmu14.
Terapia estrogenowa może być skuteczna dla niektórych kobiet, szczególnie jeśli niezdolność do osiągnięcia orgazmu zbiegła się z początkiem menopauzy. Estrogeny mogą zwiększyć przepływ krwi do pochwy i poprawić pobudzenie seksualne. Mogą być podawane systemowo (tabletki, plastry, żele) lub miejscowo (kremy dopochwowe)56.
Terapia seksualną i psychologiczna
Terapia seksualną odgrywa kluczową rolę w leczeniu anorgazmii wtórnej i sytuacyjnej. W przeciwieństwie do anorgazmii pierwotnej, gdzie kierowana masturbacja jest często wystarczająca, te formy anorgazmii mogą wymagać bardziej złożonych interwencji terapeutycznych7.
Strategia leczenia nie jest tak prosta w przypadkach, gdy pacjentka mogła mieć orgazmy z jednym partnerem, ale nie ma tej zdolności z obecnym partnerem (wtórna), lub w przypadkach, gdy celem jest orgazm podczas stosunku (sytuacyjna). Terapia może obejmować edukację seksualną, trening komunikacji, terapię małżeńską, redukcję lęku oraz terapię sensate focus7.
Techniki specjalistyczne
W leczeniu anorgazmii sytuacyjnej szczególnie ważne może być nauczenie się technik, które pozwolą na przeniesienie zdolności osiągnięcia orgazmu z jednej sytuacji (np. masturbacja) na inną (np. stosunek z partnerem). Może to obejmować stopniowe wprowadzanie partnera do aktywności, która wcześniej prowadziła do orgazmu2.
Terapia poznawczo-behawioralna może być szczególnie pomocna w przypadkach, gdy anorgazmia wtórna została spowodowana przez traumatyczne doświadczenia, stres lub zmiany w obrazie ciała. CBT pomaga w zmianie negatywnych wzorców myślowych i rozwijaniu zdrowszych postaw wobec seksualności8.
Edukacja i komunikacja
Edukacja jest szczególnie ważna w przypadkach, gdy z powodu leków lub wieku potrzebna jest bardziej bezpośrednia lub wyższa stymulacja, tak aby pacjentka zrozumiała, że nie jest to niczym niezwykłym. Wiele kobiet może czuć się zakłopotanych lub niepokojić się tym, że potrzebują więcej stymulacji niż wcześniej1.
Komunikacja z partnerem staje się kluczowa, szczególnie w anorgazmii sytuacyjnej. Kobiety często mają trudności z komunikowaniem rodzajów przyjemności, które działają najlepiej z partnerem, lub są zbyt rozproszone podczas seksu myślami o tym, jak blisko są orgazmu lub o tym, co myśli druga osoba2.
Podejście wielodyscyplinarne
Leczenie anorgazmii wtórnej i sytuacyjnej często wymaga współpracy różnych specjalistów. Może to obejmować ginekologów dla oceny aspektów medycznych, terapeutów seksualnych dla pracy nad technikami i komunikacją, psychoterapeutów dla aspektów emocjonalnych oraz w niektórych przypadkach fizjoterapeutów specjalizujących się w dnie miednicy9.
W wielu przypadkach połączone podejście psychologiczne i fizjologiczne do rozwiązania dysfunkcji orgazmicznej ma największy sens. Kompleksowa ocena powinna uwzględniać zarówno czynniki psychologiczne, jak i fizjologiczne, które mogą przyczyniać się do problemu9.
Rokowania i oczekiwania
Chociaż anorgazmia wtórna i sytuacyjna może być trudniejsza do leczenia niż pierwotna, rokowania są nadal pozytywne przy odpowiednim podejściu. Ważne jest ustalenie realistycznych oczekiwań na początku procesu leczenia i regularna ocena postępów z wykwalifikowanym lekarzem. Leczenie może wymagać czasu i cierpliwości, ale wiele kobiet może odzyskać zdolność do orgazmu przy odpowiedniej terapii10.

















