Czym jest bandażowanie kikuta (formowanie)?

Formowanie kikuta po amputacji jest niczym innym jak jego bandażowaniem w taki sposób, aby zmniejszyć jego obwód i uzyskać odpowiedni kształt. Jest to ważne, aby kikut był odpowiednio przygotowany pod kątem zaopatrzenia ortopedycznego. Dodatkowo zapobiega ono wystąpieniu zakrzepicy poprzez poprawę krążenie krwi i limfy w amputowanej kończynie.

Co więcej, ułatwia gojenie się rany w prawidłowy sposób po przeprowadzonej amputacji. Sam proces formowania kikuta może trwać kilka tygodni, a nawet miesięcy. Wszystko bowiem zależy od stanu klinicznego pacjenta oraz wykonywanych zabiegów pielęgnacyjnych. Co do samej techniki bandażowania kikuta, to nie powinno się go wykonywać, gdy jest skierowany w dół. Zapobiega to zastojowi krwi lub limfy. Co ważne, wraz z upływającym czasem, można stosować coraz silniejszy nacisk, największy na końcu kikuta i malejący w kierunku nasady [1].

Na czym polega hartowanie kikuta?

Kolejnym po formatowaniu, ważnym procesem postępowania po amputacji kończyny, jest hartowanie kikuta. Zmniejsza ono wrażliwość skóry na ucisk, ocieranie i ogólnie wszelkie bodźce mechaniczne mogące się pojawić podczas użytkowania protezy. Hartowanie można przeprowadzić samymi dłońmi, szczoteczkami z włosia, rękawicami frotte czy gumowymi piłeczkami. Sam zabieg jest oparty na energicznym rozcieraniu, ugniataniu i oklepywaniu kikuta. Zabiegi należy wykonywać codziennie, począwszy od momentu zagojeniu rany pooperacyjnej [2].

Ile goi się kikut po amputacji?

W zależności od przyczyny amputacji (np. uraz czy postępująca choroba przewlekła), stanu ogólnego zdrowia pacjenta (np. cukrzyca wpływa niekorzystnie na gojenie się ran) lub powikłań (np. trudno gojące się rany), czas gojenia się kikuta po amputacji może być różny. Najczęściej jednak ten proces powinien trwać od kilku tygodni do nawet trzech miesięcy. Podczas procesu regeneracji tkanek odczuwalny jest często ból w okolicy rany poamputacyjnej. Dlatego niezwykle ważna jest prawidłowa pielęgnacja (odpowiednia dezynfekcja i częsta zmiana opatrunków) [2].

Ból fantomowy po amputacji

Ból kikuta po amputacji jest zjawiskiem normalnym. Jest on wynikiem miejscowego stanu zapalnego i podrażnienia zakończeń nerwowych. W przypadku gdy proces gojenia zachodzi bez powikłań, ból i jego nasilenie powinien ustępować wraz z gojeniem. Niestety u licznych pacjentów przechodzących amputację, pojawia się też inny rodzaj bólu, nazywany fantomowym. Jest on neuropatycznym rodzajem bólu, w którym zakończenia nerwowe znajdujące się powyżej miejsca amputacji wciąż wysyłają do mózgu sygnały. Wskutek tych sygnałów, pacjent pomimo fizycznego braku kończyny, odczuwa w niej pieczenie, ucisk czy mrowienie. Takie bóle mogą się nasilać w przypadku zmęczenia, stresu czy złych warunków atmosferycznych. Bóle fantomowe mają z reguły charakter nawracający i mogą trwać nawet latami po amputacji [3].

Jak pielęgnować kikut po amputacji?

Jednym z najważniejszych elementów leczenia po amputacji kończyny, jest odpowiednia pielęgnacja kikuta. Po przeprowadzeniu operacji lekarze zakładają specjalny opatrunek, a czasami również sączek drenujący. Jeżeli nie występują powikłania, po pewnym czasie lekarz może usunąć sączek i szwy. Aby rana goiła się prawidłowo należy dbać o czystość i regularnie zmieniać opatrunek. O tym jak często zmieniać opatrunek oraz w jaki sposób pielęgnować ranę powinien zdecydować lekarz. Nie mniej jednak w przypadku samodzielnej zmiany opatrunku należy pamiętać o dokładnym umyciu rąk. Ranę powinno się również zdezynfekować i posmarować odpowiednimi preparatami do pielęgnacji [1,2].

Jak wygląda rehabilitacja po amputacji kończyny?

W celu prawidłowej pielęgnacji, oprócz opisanych powyżej formowania i hartowania kikuta, ważna jest również jego odpowiednia rehabilitacja. Odpowiedni zestaw ćwiczeń korzystnie wpływa na gojenie się ran oraz pozwala szybciej pacjentowi wrócić do normalnego funkcjonowania. W zależności od stanu pacjenta oraz faktu, czy amputacja dotyczyła kończyny górnej lub dolnej, fizjoterapeuta dobiera odpowiedni zestaw ćwiczeń pod konkretnego pacjenta. Po zadowalającym stopniu poprawności wykonywania ćwiczeń, pacjent może bezpiecznie powtarzać je w warunkach domowych. Szczególnie ważne są ćwiczenia zapobiegające przykurczom, usprawniające krążenie krwi i chroniące przed wystąpieniem zakrzepów. W przypadku osób po amputacji kończyny dolnej, bardzo ważna jest pionizacja, nauczenie się odpowiedniej techniki siadania i przesiadania się na wózek inwalidzki [1,3].

Podsumowanie

Amputacja kończyny, w szczególności dolnej, ogranicza możliwość samodzielnego poruszania się i zmniejsza samodzielność pacjenta. Co więcej, może wywołać niekorzystne zmiany jak zanik mięśni, przykurcze stawów, zakrzepicę czy pogorszenie wentylacji płuc. Wymienione powikłania mogą być niezwykle groźne dla życia pacjenta. Dlatego konieczna jest odpowiednia pielęgnacja kikuta i blizny, edukacja pacjenta, odpowiednie ćwiczenia fizyczne i fizjoterapia. Dzięki rozwojowi technologii i coraz lepszym protezom, odpowiednio zaopiekowany pacjent po amputacji kończyny ma szansę na normalne życie.