Przyczyny skoliozy – etiologia i czynniki ryzyka rozwoju krzywizny kręgosłupa

Skolioza, czyli boczne skrzywienie kręgosłupa, stanowi jedno z najczęściej występujących zaburzeń postawy ciała. Pomimo intensywnych badań prowadzonych od dziesięcioleci, przyczyny tej deformacji pozostają w dużej mierze tajemnicze. Zrozumienie etiologii skoliozy ma kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiedniej strategii leczenia i prognozowania przebiegu choroby¹.

Skolioza może wystąpić w każdym wieku, jednak najczęściej diagnozowana jest po 10. roku życia lub we wczesnych latach nastoletnich. Specjaliści dzielą przyczyny skoliozy na kilka głównych kategorii, z których każda wymaga odmiennego podejścia terapeutycznego².

Klasyfikacja etiologiczna skoliozy

Skolioza może być klasyfikowana według przyczyn jej powstania na trzy główne typy: idiopatyczną, wrodzoną i nerwowo-mięśniową. Skolioza idiopatyczna stanowi około 80% wszystkich przypadków i jest diagnozowana, gdy wszystkie inne przyczyny zostają wykluczone. Skolioza młodzieńcza idiopatyczna jest najczęstszym typem skoliozy i zwykle diagnozowana jest w okresie dojrzewania³.

Skolioza wrodzona wynika z nieprawidłowego rozwoju jednego lub więcej kręgów i może wystąpić w dowolnym miejscu kręgosłupa. Nieprawidłowości kręgowe powodują skrzywienie i inne deformacje kręgosłupa, ponieważ jeden obszar kolumny kręgowej wydłuża się wolniej niż reszta³.

Skolioza nerwowo-mięśniowa obejmuje przypadki będące wtórne wobec chorób neurologicznych lub mięśniowych. Dotyczy to skoliozy związanej z mózgowym porażeniem dziecięcym, urazami rdzenia kręgowego, dystrofią mięśniową, rdzeniowym zanikiem mięśni i rozszczepem kręgosłupa. Ten typ skoliozy generalnie postępuje szybciej niż skolioza idiopatyczna i często wymaga leczenia chirurgicznego³ Zobacz więcej: Skolioza nerwowo-mięśniowa i wrodzona – przyczyny wtórnych form krzywizny.

Skolioza idiopatyczna – największa zagadka medycyny

W około 8 na każde 10 przypadków przyczyna skoliozy jest nieznana. Nazywa się to skoliozą idiopatyczną. Skolioza idiopatyczna nie może być zapobiegana i nie uważa się, by była związana z takimi czynnikami jak zła postawa, ćwiczenia czy dieta. Geny mogą jednak zwiększać prawdopodobieństwo jej wystąpienia, ponieważ czasami występuje rodzinnie⁴.

U większości dzieci i nastolatków przyczyna skoliozy jest idiopatyczna. Oznacza to, że badacze i lekarze nie znają przyczyny. Uważają jednak, że kombinacja czynników odgrywa rolę w rozwoju choroby. W większości przypadków przyczyna skoliozy jest idiopatyczna (nieznana). Badacze nadal studiują możliwe przyczyny skoliozy idiopatycznej i sądzą, że kombinacja kilku czynników może prowadzić do zaburzenia⁵.

Czynniki te obejmują geny, hormony oraz zmiany w strukturze komórek. Pomimo że nie zidentyfikowano bezpośrednio genów odpowiedzialnych za skoliozę, możliwe jest, że określone geny predysponują jednostkę do rozwoju skoliozy. Wydaje się jednak, że to kombinacja czynników genetycznych i środowiskowych wpływa na rozwój skoliozy⁶ Zobacz więcej: Czynniki genetyczne i środowiskowe w rozwoju skoliozy idiopatycznej.

Czynniki ryzyka rozwoju skoliozy

Czynniki ryzyka wystąpienia najczęstszego typu skoliozy obejmują wiek 10 lat lub więcej, gdy objawy najczęściej pojawiają się we wczesnych latach nastoletnich. Płeć również odgrywa rolę – chociaż oba płcie chorują na łagodną skoliozę w podobnym stopniu, osoby płci żeńskiej mają wyższe ryzyko pogorszenia krzywizny i potrzeby leczenia¹.

Historia rodzinna skoliozy jest uważana za czynnik ryzyka. Skolioza idiopatyczna jest uważana za wieloczynnikową, co oznacza, że jest spowodowana przez szereg czynników lub kombinację czynników, które mogą różnić się u różnych pacjentów. Pomimo znacznej ilości badań nad skoliozą, które próbowały zlokalizować konkretny gen lub kombinację genetyczną odpowiedzialną za rozwój skoliozy idiopatycznej, nie została ona jeszcze zidentyfikowana⁷.

Rzadsze przyczyny skoliozy

Mniej powszechnie skolioza może być spowodowana nieprawidłowym uformowaniem kości kręgosłupa w łonie matki – nazywa się to skoliozą wrodzoną i jest obecna od urodzenia. Może też wynikać z choroby nerwów lub mięśni, takiej jak mózgowe porażenie dziecięce lub dystrofia mięśniowa – nazywa się to skoliozą nerwowo-mięśniową. Zużycie kręgosłupa wraz z wiekiem może prowadzić do skoliozy zwyrodnieniowej, która dotyka starszych dorosłych⁴.

Inne przyczyny skoliozy mogą obejmować urazy kręgosłupa, zwykle wynikające z urazów kręgosłupa lub pleców, nowotwory, które mogą powodować fizyczne zmiany w kręgosłupie, oraz choroby genetyczne, które występują, gdy dochodzi do zmian w jednym lub więcej genach⁵.

Współczesne teorie etiologiczne

Jedna z interesujących nowych teorii sugeruje, że skolioza jest spowodowana zaburzeniem reintegracji sensomotorycznej – nieprawidłową komunikacją między mózgiem a mięśniami odpowiedzialnymi za postawę, równowagę i koordynację. Skolioza nie jest spowodowana napięciem mięśniowym – badania wykazały, że napięcie w mięśniach powstaje jako konsekwencja skoliozy po tym, jak postąpi do pewnego punktu⁶.

Aspekty środowiskowe, które wpływają na skoliozę, wydają się obejmować ektomorficzne typy budowy ciała (wysokie i szczupłe), utratę normalnej kifozy piersiowej (zespół płaskich pleców) oraz nieprawidłowe obciążenie kości. CLEAR uznaje, że skolioza może wynikać z kombinacji czynników, w tym między innymi z urazu rdzenia kręgowego, urazu szyjnego górnego, napięcia rdzenia kręgowego, urazu więzadeł, dysfunkcji przedsionkowej/sensomotorycznej, zaburzeń tkanki łącznej, narażenia na różne toksyny i zmian w biomechanice kręgosłupa⁸.

Znaczenie poznania przyczyn dla leczenia

Poznanie przyczyn skoliozy ma fundamentalne znaczenie dla skutecznego leczenia, ponieważ pozwala na bardziej holistyczne i zindywidualizowane podejście do leczenia tego schorzenia. Kiedy przyczyna skoliozy jest znana – jak w przypadkach skoliozy nerwowo-mięśniowej, zwyrodnieniowej lub wrodzonej – przyczyna ta musi być głównym punktem skupienia leczenia⁹.

Historia naturalna skoliozy związana jest z etiologią i wiekiem w momencie prezentacji i zwykle dyktuje leczenie. Ryzyko progresji krzywizny w skoliozie idiopatycznej, a tym samym jej leczenie i rokowanie, opiera się na pozostałym wzroście kręgosłupa. Leczenie skoliozy opiera się na typie skoliozy, wielkości krzywizny, liczbie pozostałych lat wzrostu i opinii pacjenta na temat kształtu swoich pleców¹⁰.