Epidemiologia zakażeń układu oddechowego – dane statystyczne i występowanie

Zakażenia układu oddechowego stanowią jeden z najważniejszych problemów zdrowia publicznego na całym świecie, charakteryzując się szerokim rozpowszechnieniem oraz znaczącym wpływem na zachorowalność i śmiertelność¹. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), dolne zakażenia układu oddechowego zajmują czwarte miejsce wśród głównych przyczyn zgonów na świecie, powodując łącznie 2 603 913 zgonów w 2019 roku². Te statystyki podkreślają ogromne znaczenie epidemiologiczne zakażeń układu oddechowego jako chorób o najwyższej śmiertelności wśród wszystkich zakażeń o etiologii infekcyjnej².

Częstość występowania zakażeń układu oddechowego

Dane epidemiologiczne wskazują, że zakażenia układu oddechowego charakteryzują się wyjątkowo wysoką częstością występowania w populacji ogólnej. Badania prowadzone w różnych częściach świata potwierdzają, że co najmniej jeden patogen zostaje wykryty w około 70,66% próbek pobranych od pacjentów z podejrzeniem zakażenia układu oddechowego⁴. Ta wysoka pozytywność wyników wynika głównie z tego, że badania są wykonywane u pacjentów z objawami ze strony układu oddechowego, a także z faktu, że kolonizacja bakteryjna przyczynia się do tej wysokiej pozytywności⁴.

W Australii zakażenia układu oddechowego stanowią przyczynę nawet 7 milionów wizyt u lekarzy rodzinnych rocznie, przy czym przeciętna osoba doświadcza od 2 do 5 epizodów zakażenia w ciągu roku⁵. Górne zakażenia układu oddechowego stanowią 43% wszystkich przypadków zachorowań według danych z 2019 Global Burden of Diseases Study, przy czym śmiertelne następstwa występują głównie u osób starszych i dzieci poniżej 5. roku życia⁶.

Rozkład demograficzny i geograficzny

Obciążenie chorobowe związane z zakażeniami układu oddechowego wykazuje nierównomierny rozkład zarówno na poziomie demograficznym, jak i geograficznym, różniąc się znacznie w zależności od wieku, płci oraz między krajami i regionami⁷. Populacje pediatryczne i osoby w podeszłym wieku są najbardziej narażone na zakażenia układu oddechowego na całym świecie pod względem śmiertelności i utraty lat życia⁸.

Kraje o niskich i średnich dochodach są bardziej podatne na zakażenia układu oddechowego, charakteryzując się najwyższymi wskaźnikami śmiertelności i DALY (lata życia skorygowane o niepełnosprawność)⁸. Warto zauważyć, że w krajach o wysokich dochodach wiele zgonów związanych z zakażeniami układu oddechowego występuje w domach opieki i zakładach opiekuńczych, co sugeruje wysoką transmisję zakażeń w takich środowiskach, z raportowanymi znacznymi wskaźnikami śmiertelności i utratą lat życia dla osób starszych⁸.

Spektrum patogenów i ich rozkład

Analiza spektrum patogenów wywołujących zakażenia układu oddechowego pokazuje, że wirusy są najczęściej wykrywanymi patogenami w próbkach z układu oddechowego. Wskaźnik wykrywania samych wirusów w próbkach z układu oddechowego zajmuje pierwsze miejsce i wynosi 48,41%⁹. Na drugim miejscu znajduje się wykrywanie wirusów i bakterii razem z wynikiem 35,53%, podczas gdy wykrywanie samych bakterii wynosi 16,06%⁹. Najczęściej wykrywanymi pojedynczymi patogenami są kolejno SARS-CoV-2, CoV NL63 i wirus grypy A⁹.

Większość zakażeń układu oddechowego jest powodowana przez wirusy, a następnie przez zakażenia bakteryjne¹⁰. Badania wskazują na wysokie wskaźniki wykrywania patogenów innych niż pneumokoki, co podkreśla znaczne obciążenie zakażeniami zdominowanymi przez pikornawirusa, wirus grypy A i RSV¹⁰.

Rozkład wiekowy zakażeń

Zakażenia układu oddechowego charakteryzują się wyższą częstością występowania u dzieci, co potwierdziły również prowadzone badania. Podobnie jak w poprzednich badaniach, rinowirus/enterowirus i RSV A/B były najczęściej wykrywane u dzieci, podczas gdy SARS-CoV-2 i rinowirus/enterowirus były najczęściej wykrywane u dorosłych⁹. W badaniach pediatrycznych nawracające zakażenia układu oddechowego dotykają szczególnie często małe dzieci – w krajach rozwiniętych wpływają na nawet 25% dzieci poniżej pierwszego roku życia i 18% dzieci w wieku od jednego do czterech lat¹³.

Częstość występowania przeziębienia różni się w zależności od wieku, przy czym najwyższe wskaźniki występują u dzieci poniżej 5. roku życia¹⁴. Dzieci uczęszczające do szkół lub żłobków stanowią duży rezerwuar dla zakażeń górnych dróg oddechowych i przenoszą zakażenie na dorosłych opiekunów¹⁴. Ponieważ przeciwciała przeciwko serotypom wirusowym rozwijają się z czasem, częstość zakażeń rinowirusowych jest najwyższa u niemowląt i małych dzieci i spada, gdy dzieci zbliżają się do wieku dorosłego¹⁵.

Sezonowość zakażeń układu oddechowego

Zakażenia układu oddechowego często wykazują silne wzorce sezonowe, przy czym klimat umiarkowany jest bardziej dotknięty w okresie zimowym¹⁶. W analizowanych badaniach zakażenia układu oddechowego były najwyższe zimą i najniższe latem, osiągając szczyt w grudniu, ale znacznie spadając w sierpniu⁹. Kilka czynników wyjaśnia zimowe szczyty zakażeń układu oddechowego, w tym warunki środowiskowe i zmiany w zachowaniach ludzkich¹⁶.

Wirusy powodujące zakażenia układu oddechowego są dotknięte przez warunki środowiskowe, takie jak względna wilgotność i temperatura. Zimy w klimacie umiarkowanym charakteryzują się niższą wilgotnością względną, co jak wiadomo zwiększa transmisję grypy¹⁶. Większość wirusów powodujących zakażenia układu oddechowego u ludzi wykazuje sezonowe różnice w częstości występowania. Grypa, ludzki ortopneumowirus (RSV) i ludzkie koronawirusy są bardziej rozpowszechnione zimą¹⁷.

Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię

Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na epidemiologię zakażeń układu oddechowego na całym świecie. Po okresach lockdownu i ograniczeniach zdrowia publicznego wprowadzonych w odpowiedzi na pandemię COVID-19, zakażenia układu oddechowego znacznie wzrosły na całym świecie¹⁸. Doprowadziło to do zwiększonego obciążenia szpitali dziecięcych, kompromitując opiekę medyczną nad dziećmi chorymi ostro i przewlekle¹⁸.

W porównaniu z latami sprzed pandemii zaobserwowano dramatyczny wzrost pediatrycznych zakażeń układu oddechowego z poszerzającym się spektrum wirusów i przewagą zakażeń rinowirusami/enterowirusami prowadzących do wysokiego wskaźnika hospitalizacji, szczególnie w połączeniu z innymi wirusami¹⁸. Interwencje związane z pandemią COVID-19 spowodowały głęboką zmianę w epidemiologii wirusowych zakażeń układu oddechowego u dzieci, z rosnącym spektrum krążących wirusów i zdumiewającym szczytem zakażeń rinowirusowych prowadzących do wysokiego wskaźnika hospitalizacji w 2022 roku¹⁹ Zobacz więcej: Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię zakażeń układu oddechowego.