Mechanizmy komórkowe w patogenezie zapalenia wielomięśniowego

Mechanizmy komórkowe w patogenezie zapalenia wielomięśniowego charakteryzują się obecnością złożonego nacieku zapalnego składającego się z różnych typów komórek układu odpornościowego. Proces ten jest głównie napędzany przez limfocyty T cytotoksyczne, które wraz z innymi komórkami efektorowymi prowadzą do charakterystycznego obrazu histopatologicznego choroby¹.

Limfocyty T cytotoksyczne CD8+

Limfocyty T cytotoksyczne CD8+ stanowią podstawową populację komórek odpowiedzialną za uszkodzenie mięśni w zapaleniu wielomięśniowym. Te komórki, wraz z makrofagami, początkowo otaczają zdrowe, nienekrotyczne włókna mięśniowe, a następnie je atakują i niszczą¹. Mechanizm cytotoksyczny obejmuje inwazję włókien mięśniowych przez limfocyty CD8+, które rozpoznają antygeny MHC klasy I nieprawidłowo ekspresjonowane na sarkolemmie².

Proces niszczenia włókien następuje poprzez szlak perforynowy, w którym limfocyty CD8+ uwalniają perforynę – białko tworzące pory, które umożliwia wnikanie proteaz cytotoksycznych i wapnia do komórek docelowych³. Obecność granulizyny w limfocytach CD8+ koreluje z opornością na leczenie steroidami, co ma istotne znaczenie kliniczne⁴. Badania wykazały również, że większość limfocytów CD4+ i CD8+ naciekających mięśnie charakteryzuje się brakiem cząsteczki kostymulującej CD28⁵.

Makrofagi i ich funkcje

Makrofagi stanowią drugą najważniejszą populację komórek w nacieku zapalnym zapalenia wielomięśniowego. Współpracują one ściśle z limfocytami CD8+ w procesie niszczenia włókien mięśniowych, tworząc charakterystyczny obraz histopatologiczny z gęstą infiltracją komórek zapalnych składających się głównie z limfocytów CD8+ i makrofagów⁶. Makrofagi dodatkowo przyczyniają się do utrzymania stanu zapalnego poprzez produkcję cytokin prozapalnych i innych mediatorów zapalenia.

Interesujące jest odkrycie makrofagów pozytywnych pod względem YKL-40 w obu postaciach miozytu – zapaleniu wielomięśniowym i skórno-mięśniowym. Obserwacja ta sugeruje, że komórki inne niż limfocyty CD8+ i CD4+ mogą powodować zapalenie, co dostarcza nowych wglądów w zrozumienie mechanizmów patofizjologicznych atypowego zapalenia mięśni⁷. Makrofagi mogą również uczestniczyć w procesach miofagocytozy, charakterystycznych dla niektórych postaci zapalnych miopatii⁸.

Komórki dendrytyczne i inne populacje

W procesie patogenetycznym uczestniczą również komórki dendrytyczne, które odgrywają kluczową rolę w prezentacji antygenów i aktywacji odpowiedzi immunologicznej. Wraz z limfocytami B, komórkami tucznymi i regenerującymi komórkami mięśniowymi, stanowią źródło różnorodnych cytokin zapalnych silnie ekspresjonowanych w zapalnych miopa­tiach idiopatycznych⁹. Obecność komórek dendrytycznych w nacieku zapalnym przyczynia się do utrzymania i nasilenia odpowiedzi autoimmunologicznej.

Rola limfocytów B w patogenezie jest wspierana przez częstą obecność nacieków limfocytów B i plazmocytów w tkance mięśniowej oraz fakt, że transkrypty immunoglobulin należą do najliczniejszych spośród transkryptów immunologicznych w tkance mięśniowej pacjentów z zapaleniem mięśni¹⁰. Chociaż udział przeciwciał specyficznych dla zapalenia mięśni w patogenezie choroby pozostaje niejasny, mogą one modulować mikrośrodowisko mięśniowe i aktywować komórki śródbłonka mikronaczyń¹¹.

Mechanizmy aktywacji i przetrwania komórek

Aktywacja komórek zapalnych w zapaleniu wielomięśniowym jest procesem złożonym, w którym kluczową rolę odgrywa interleukina-15 (IL-15). Biorąc pod uwagę niespójną obecność IL-2, najważniejszego czynnika wzrostu limfocytów T, uważa się, że IL-15 jest odpowiedzialna za proliferację limfocytów T w mięśniach objętych zapaleniem⁹. Ten mechanizm może tłumaczyć utrzymywanie się nacieku zapalnego mimo leczenia.

Limfocyty T naciekające mięśnie wykazują cechy aktywacji, w tym ekspresję antygenów aktywacyjnych, takich jak cząsteczki głównego układu zgodności tkankowej klasy II. Limfocyty z krwi obwodowej również wyrażają markery aktywacji, są uczulone na mięśnie i wydają się być cytotoksyczne dla mięśni in vitro¹². Te obserwacje potwierdzają systemowy charakter odpowiedzi immunologicznej w zapaleniu wielomięśniowym.

Interakcje między populacjami komórkowymi

Środowisko mikrośrodowiskowe mięśnia jest złożone, a aktywne interakcje zachodzą między szlakami wrodzonymi, adaptacyjnymi, metabolicznymi i homeosta­tycznymi w mięśniu w tych chorobach¹³. Naciek endomysialny zawiera wysoki odsetek aktywowanych limfocytów CD8+, makrofagów i limfocytów CD4+, które współpracują w procesie uszkodzenia tkanki¹⁴.

Wykazano również, że nadekspresja MHC klasy I na włóknach mięśniowych pacjentów z zapaleniem mięśni i w transgenicznym mysim modelu zapalenia mięśni prowadzi do aktywacji szlaków odpowiedzi jądrowego czynnika (NF)-B i stresu retikulum endoplazmatycznego. W ten sposób ekspresja MHC klasy I w mięśniu szkieletowym łączy klasyczne mechanizmy immunologiczne (poprzez limfocyty CD8 T) i nieimmunologiczne (stres ER) uszkodzenia i upośledzenia mięśni¹⁴.