Leki i czynniki środowiskowe w etiologii zaburzeń białokrwinkowych

Leki stanowią drugą najczęstszą przyczynę niskiej liczby białych krwinek po zakażeniach¹. Chemioterapia w szczególności niszczy zdrowe białe krwinki podczas eliminowania komórek nowotworowych¹. Radioterapia może mieć podobny efekt¹. Nie wszyscy, którzy przyjmują te leki, doświadczają spadku liczby białych krwinek, co może sugerować, że geny odgrywają rolę w tym, u kogo liczba białych krwinek maleje¹.

Chemioterapia i leczenie przeciwnowotworowe

Leczenie przeciwnowotworowe ma na celu zwalczanie i eliminację szybko dzielących się komórek nowotworowych w organizmie². Niestety, chemioterapia może również niszczyć zdrowe białe krwinki, powodując leukopenie i neutropenie³⁴. Radioterapia również może prowadzić do niszczenia białych krwinek i zwiększać ryzyko zakażeń³⁴.

Ryzyko niskiej liczby białych krwinek jest większe, gdy chemioterapia i radioterapia są podawane jednocześnie lub gdy duże obszary szpiku kostnego znajdują się w polu napromieniania⁴. Niektóre terapie biologiczne, takie jak interleukina-2 lub rytuksymab, również mogą powodować leukopenie i neutropenie⁴.

Antybiotyki i leki przeciwbakteryjne

Wśród leków powodujących neutropenie u dzieci można wymienić antybiotyki, w tym amoksycylinę i penicylinę³. Niektóre antybiotyki mogą wpływać na szpik kostny i zmniejszać produkcję neutrofili⁵. Działanie to jest zazwyczaj odwracalne po odstawieniu leku, ale wymaga monitorowania podczas terapii.

Penicylina, propylotiouracyl i fenotiazyny są przykładami leków, które mogą powodować neutropenie⁵. Mechanizm działania może obejmować bezpośrednie uszkodzenie szpiku kostnego lub reakcje immunologiczne prowadzące do niszczenia białych krwinek.

Leki neurologiczne i psychiatryczne

Leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina, mogą powodować neutropenie u dzieci³⁵. Leki przeciwpsychotyczne, takie jak klozapina, również są znane z wywoływania zaburzeń białokrwinkowych³⁶.

Inne leki, które mogą obniżać liczbę białych krwinek, to antyhistaminiki, leki przeciwnadciśnieniowe, neuroleptyki, leki immunosupresyjne i steroidy¹. Benzodiazepin używane w leczeniu lęku, niektóre leki antydepresyjne oraz leki na tarczycę również mogą wpływać na liczebność białych krwinek⁶.

Leki sercowo-naczyniowe i inne preparaty

Niektóre leki sercowo-naczyniowe mogą wpływać na liczbę białych krwinek⁶. Leki moczopędne, niektóre leki rozrzedzające krew, jak tiklopidyna, oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) również mogą powodować zaburzenia białokrwinkowe⁶.

Chinina stosowana w leczeniu malarii, rytuksymab będący przeciwciałem monoklonalnym, oraz leki przeciwgrzybicze mogą również wpływać na funkcjonowanie układu białokrwinkowego⁶. Blokery H2 stosowane w chorobie refluksowej żołądkowo-przełykowej również znajdują się wśród leków mogących powodować neutropenie⁶.

Toksyny i substancje chemiczne

Problemy ze szpikiem kostnym mogą być spowodowane przez gąbczasty środek kości, który wytwarza komórki krwi⁷. Przebywanie w pobliżu niektórych substancji chemicznych, takich jak benzen i pestycydy, a także niektóre rodzaje nowotworów i leczenie przeciwnowotworowe, w tym chemioterapia i radioterapia, może uszkodzić zdolność szpiku kostnego do wytwarzania białych krwinek⁷.

Nabyte przyczyny niedokrwistości aplastycznej mogą obejmować ekspozycję na substancje chemiczne lub toksyny środowiskowe⁸. Ciężkie metale, pestycydy i benzen są przykładami substancji, które mogą uszkadzać szpik kostny⁹. Ekspozycja na te substancje może prowadzić do długotrwałych zaburzeń produkcji komórek krwi.

Niedobory żywieniowe i metaboliczne

Niedobory żywieniowe również mogą prowadzić do zaburzeń białokrwinkowych⁵. Niedobory kwasu foliowego lub witaminy B12 mogą wpływać na produkcję białych krwinek³⁵. Niedożywienie białkowo-kaloryczne również może być przyczyną neutropenii u dzieci³.

Niedobór miedzi również może prowadzić do zaburzeń białokrwinkowych¹⁰¹¹. Niedobory istotnych składników odżywczych, takich jak witamina B12, kwas foliowy lub miedź, mogą zaburzać produkcję białych krwinek, prowadząc do leukopenii¹¹. Nadużywanie alkoholu może zakłócać składniki odżywcze w organizmie, a także wpływać na liczbę białych krwinek⁷.

Czynniki fizyczne i promieniowanie

Radioterapia może niszczć białe krwinki i narażać na ryzyko zakażeń¹². Ekspozycja na wysokie poziomy promieniowania jest jednym z czynników ryzyka rozwoju białaczki u dzieci¹³. Radioterapia i chemioterapia stosowane w leczeniu nowotworów mogą prowadzić do rozwoju niedokrwistości aplastycznej⁹.

Mechanizmy działania leków na układ białokrwinkowy

Leki mogą wpływać na układ białokrwinkowy poprzez różne mechanizmy. Mogą bezpośrednio uszkadzać szpik kostny, zaburzać syntezę DNA w dzielących się komórkach, wywoływać reakcje autoimmunologiczne przeciwko białym krwinkom lub zaburzać metabolizm komórkowy. Niektóre leki działają poprzez hamowanie enzymów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania komórek układu krwiotwórczego.

Ważnym aspektem jest także indywidualna predyspozycja genetyczna do rozwoju działań niepożądanych leków. Polimorfizmy genów kodujących enzymy metabolizujące leki mogą wpływać na ryzyko wystąpienia mielotoksyczności. Dlatego też u niektórych dzieci działania niepożądane mogą wystąpić przy standardowych dawkach leków, podczas gdy inne mogą je dobrze tolerować.