Etiologia zaburzeń układu białokrwinkowego u dzieci – przyczyny rozwoju

Zaburzenia układu białokrwinkowego u dzieci stanowią grupę schorzeń o złożonej etiologii, gdzie przyczyny mogą być zarówno wrodzone, jak i nabyte¹. Białe krwinki, zwane również leukocytami, pełnią kluczową rolę w obronie organizmu przed zakażeniami bakteryjnymi, wirusowymi i grzybiczymi². Gdy ich liczba jest zbyt niska lub zbyt wysoka, albo gdy nie funkcjonują prawidłowo, może to prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.

Główne kategorie przyczyn zaburzeń białokrwinkowych

Etiologia zaburzeń układu białokrwinkowego u dzieci może być podzielona na kilka głównych kategorii³. Pierwszą grupę stanowią czynniki genetyczne, które są przekazywane z rodziców na dzieci. Drugą kategorię tworzą czynniki środowiskowe zewnętrzne, które mogą wpływać na funkcjonowanie układu krwiotwórczego. Trzecią grupę stanowią nowotwory złośliwe, które bezpośrednio atakują szpik kostny lub komórki krwi. Czwarta kategoria obejmuje inne choroby, które wtórnie wpływają na produkcję lub funkcjonowanie białych krwinek.

Przyczyny wrodzone i genetyczne

Wrodzone zaburzenia układu białokrwinkowego często wynikają z mutacji genetycznych, które wpływają na produkcję, dojrzewanie lub funkcjonowanie białych krwinek⁴. Zespół Kostmanna jest ciężką formą wrodzonej neutropenii, w której krew praktycznie pozbawiona jest neutrofili z powodu nieprawidłowego dojrzewania tych komórek⁴. Zespół Shwachmana-Diamonda to rzadka choroba dziedziczna charakteryzująca się dysfunkcją trzustki i wrodzoną neutropenią spowodowaną niewystarczającą produkcją neutrofili⁴.

Cykliczna neutropenia może być dziedziczona genetycznie lub nabyta w wyniku mutacji⁵. Jest dziedziczona w sposób autosomalnie dominujący, co oznacza, że wystarczy jedna zmieniona kopia genu w każdej komórce, aby wywołać chorobę⁵. W większości przypadków osoba dotknięta chorobą dziedziczy mutację od jednego z rodziców, ale niektóre przypadki wynikają z nowych mutacji w genie i występują u osób bez rodzinnego wywiadu choroby⁵.

Wśród innych wrodzonych przyczyn można wymienić zespoły niedoborów odporności pierwotnych, które są rzadkimi zaburzeniami genetycznymi uniemożliwiającymi organizmowi właściwą odpowiedź immunologiczną na zakażenia⁶. Pierwotne niedobory odporności to zaburzenia genetyczne, które mogą mieć ponad 350 różnych przyczyn genetycznych⁶ Zobacz więcej: Wrodzone przyczyny zaburzeń białokrwinkowych u dzieci – zespoły genetyczne.

Przyczyny nabyte – zakażenia i czynniki środowiskowe

Nabyte zaburzenia układu białokrwinkowego są znacznie częstsze niż wrodzone i mogą wynikać z różnorodnych czynników⁷. Najczęstszą przyczyną neutropenii u dorosłych są zakażenia, przy czym wirusy mogą wpływać na szpik kostny i powodować obniżenie liczby białych krwinek na pewien czas⁸. Ciężkie zakażenia, takie jak posocznica, mogą powodować zużywanie białych krwinek szybciej niż organizm jest w stanie je produkować⁸.

Wśród dzieci najczęstszą przyczyną neutropenii są zakażenia wirusowe, takie jak ospa wietrzna czy grypa⁹. Zakażenia bakteryjne, takie jak gruźlica, oraz zakażenia wirusowe, jak mononukleoza, również mogą prowadzić do zaburzeń białokrwinkowych¹⁰¹¹. U niemowląt najczęstszą przyczyną jest zakażenie, przy czym bardzo ciężkie zakażenie może powodować szybkie zużywanie neutrofili i uniemożliwiać szpikowi kostnemu produkcję nowych¹².

Leki i terapie jako przyczyna zaburzeń

Leki stanowią drugą najczęstszą przyczyna niskiej liczby białych krwinek po zakażeniach⁸. Chemioterapia w szczególności niszczy zdrowe białe krwinki podczas eliminowania komórek nowotworowych⁸. Radioterapia może mieć podobny efekt⁸. Inne leki, które mogą obniżać liczbę białych krwinek, to antyhistaminiki, leki przeciwnadciśnieniowe, neuroleptyki, leki immunosupresyjne, leki przeciwpadaczkowe i steroidy⁸.

Wśród leków powodujących neutropenię u dzieci można wymienić antybiotyki, w tym amoksycylinę i penicylinę, leki przeciwpsychotyczne takie jak klozapina, oraz leki przeciwpadaczkowe jak karbamazepina¹¹. Niektóre dzieci mogą również rozwijać neutropenię w wyniku leczenia przeciwnowotworowego lub napromieniania jako części terapii onkologicznej¹¹ Zobacz więcej: Leki i czynniki środowiskowe w etiologii zaburzeń białokrwinkowych.

Choroby autoimmunologiczne i inne schorzenia

Choroby autoimmunologiczne stanowią istotną grupę przyczyn zaburzeń układu białokrwinkowego u dzieci¹. W tych schorzeniach układ immunologiczny dziecka błędnie atakuje i niszczy własne białe krwinki¹⁰. Przykładami takich chorób są toczeń rumieniowaty układowy i reumatoidalne zapaleniestawów¹³.

Niedobory żywieniowe również mogą prowadzić do zaburzeń białokrwinkowych⁹. Niedobory kwasu foliowego lub witaminy B12 mogą wpływać na produkcję białych krwinek⁹¹¹. Niedożywienie białkowo-kaloryczne również może być przyczyną neutropenii u dzieci¹¹.

Nowotwory i choroby szpiku kostnego

Nowotwory wpływające na szpik kostny, takie jak białaczki, chłoniaki i szpiczak mnogi, mogą prowadzić do niskiej liczby białych krwinek¹⁴. Organizm może przestać produkować wystarczającą ilość białych krwinek w przypadku niedokrwistości aplastycznej¹⁴. Niewystarczająca produkcja szpiku kostnego z powodu innych zaburzeń krwi, takich jak niedokrwistość aplastyczna, lub nowotworów, takich jak białaczka, również może być przyczyną neutropenii¹⁰¹⁵.

W przypadku białaczek u dzieci dokładna przyczyna jest często nieznana¹⁶. Większość przypadków białaczki dziecięcej nie ma charakteru genetycznego, co oznacza, że nie jest dziedziczona od rodziców¹⁶. Dzieci z pewnymi schorzeniami genetycznymi, takimi jak zespół Downa czy zespół Li-Fraumeni, mają zwiększone ryzyko rozwoju białaczki¹⁶¹⁷.

Czynniki ryzyka i predyspozycje

Pewne czynniki mogą zwiększać ryzyko rozwoju zaburzeń układu białokrwinkowego u dzieci. Dzieci, które otrzymały chemioterapię lub radioterapię w leczeniu innych rodzajów nowotworów, mają zwiększone ryzyko rozwoju białaczki w późniejszym okresie¹⁶. Zmiany w układzie immunologicznym mogą zwiększać ryzyko rozwoju białaczki¹⁶.

Wśród niemowląt, które mogą rozwijać neutropenię, znajdują się te urodzone przedwcześnie, urodzone małe jak na wiek ciążowy, urodzone od matek z stanem przedrzucawkowym podczas ciąży, oraz te, które otrzymały przeciwciała od matki przez łożysko, co spowodowało tę chorobę¹⁸. W rzadkich przypadkach matki mogą mieć przeciwciała przeciwko neutrofilom swojego dziecka, które przedostają się przez łożysko przed porodem i powodują rozpad komórek dziecka¹².