Epidemiologia choroby afektywnej dwubiegunowej – dane szczegółowe

Choroba afektywna dwubiegunowa stanowi znaczący problem zdrowia publicznego, charakteryzujący się mniejszą częstością występowania niż depresja, ale podobną lub większą długotrwałą niepełnosprawnością. Szczegółowa analiza danych epidemiologicznych pozwala lepiej zrozumieć różnice między poszczególnymi typami tego schorzenia oraz trendy w jego występowaniu.

Globalna częstość występowania choroby dwubiegunowej

Życiowa częstość występowania choroby afektywnej dwubiegunowej, włączając formy podprogowe, w Stanach Zjednoczonych wynosi od 0,9% do 2,1%¹. Na poziomie globalnym życiowa częstość występowania choroby dwubiegunowej mieści się w przedziale 0,3-1,5%¹. Te dane pokazują, że choroba dwubiegunowa, chociaż mniej powszechna niż depresja, nadal dotyka miliony ludzi na całym świecie.

Według międzynarodowych badań przeprowadzonych w 11 krajach na próbie ponad 61 000 dorosłych, łączna życiowa częstość występowania wynosi 0,6% dla choroby dwubiegunowej typu I, 0,4% dla typu II, 1,4% dla zaburzeń podprogowych i 2,4% dla całego spektrum dwubiegunowego¹.

Epidemiologia poszczególnych typów choroby dwubiegunowej

Różne typy choroby dwubiegunowej wykazują odmienne wzorce epidemiologiczne. W Stanach Zjednoczonych 12-miesięczna częstość występowania choroby dwubiegunowej typu I wynosi 1,5% i nie różni się statystycznie między mężczyznami i kobietami³. Natomiast choroba dwubiegunowa typu II ma częstość występowania 0,8% w USA i 0,3% na poziomie międzynarodowym³.

Badania wskazują na różnice w życiowej częstości występowania poszczególnych typów: choroba dwubiegunowa typu I (1,0%), typu II (1,1%) oraz zaburzenia spektrum dwubiegunowego (2,4-4,7%)¹. Te dane pokazują, że szersze spektrum zaburzeń dwubiegunowych jest znacznie częstsze niż klasycznie definiowane typy I i II.

Różnice płciowe w chorobie dwubiegunowej

W przeciwieństwie do depresji, choroba dwubiegunowa wykazuje bardziej równomierny rozkład między płciami. Choroba dwubiegunowa typu I występuje jednakowo u obu płci³. Stosunek płci w chorobie dwubiegunowej (wszystkie podtypy łącznie) wynosi około 1:1⁴.

Jednak istnieją ważne różnice płciowe w manifestacji choroby. Kobiety i mężczyźni są narażeni na równe ryzyko rozwoju choroby dwubiegunowej typu I, ale kobiety są nadreprezentowane wśród przypadków typu II⁵. Częstość występowania choroby dwubiegunowej typu II jest wyższa u kobiet niż u mężczyzn⁶.

Wiek zachorowania i rozkład wiekowy

Choroba dwubiegunowa charakteryzuje się stosunkowo wczesnym wiekiem zachorowania. Średni wiek zachorowania wynosi 18 lat dla choroby dwubiegunowej typu I i 22 lata dla typu II⁸. Większość przypadków choroby dwubiegunowej rozpoczyna się, gdy osoby mają 15-19 lat⁹.

Wiek zachorowania choroby dwubiegunowej znacznie się różni. Dla obu typów – I i II – zakres wiekowy wynosi od dzieciństwa do 50 lat, ze średnim wiekiem około 21 lat⁹. Drugim najczęstszym zakresem wiekowym zachorowania jest 20-24 lata⁹.

Wczesny początek choroby dwubiegunowej często prowadzi do znacznych zakłóceń w krytycznych okresach rozwojowych, wpływając na osiągnięcia edukacyjne, ustalenie kariery zawodowej i tworzenie relacji¹⁰. Około 5-10% pacjentów miało ≥50 lat, gdy doświadczyli swojego pierwszego epizodu maniakalnego, stanowiąc podgrupę późno rozpoczynającej się choroby dwubiegunowej¹¹.

Trendy czasowe i zmiany w częstości występowania

Dane epidemiologiczne wskazują na rosnące trendy w częstości występowania choroby dwubiegunowej, szczególnie wśród młodszych grup wiekowych. Od 1990 do 2019 roku globalna częstość występowania choroby dwubiegunowej wśród nastolatków i młodych dorosłych wzrosła z 79,21 na 100 000 populacji do 84,97 na 100 000 populacji¹².

W ciągu ostatnich trzech dekad nastąpił wzrost częstości występowania, rozpowszechnienia i lat życia z niepełnosprawnością (YLD) u obu płci¹². Grupa wiekowa 20-24 lata doświadczyła najznaczniejszego wzrostu, z 51,76 na 100 000 w 1990 roku do 58,37 na 100 000 w 2019 roku⁶.

Niektóre badania raportują wzrost częstości występowania choroby dwubiegunowej typu I i II w ostatnich latach. Ta częstość wahała się od 0,4% do 1,6% między połową lat 70. a 2000 rokiem; do końca lat 90. i 2000. częstość wzrosła z około 5% do 7%⁹.

Choroba dwubiegunowa u młodzieży

Epidemiologia choroby dwubiegunowej u dzieci i młodzieży jest przedmiotem intensywnych badań. Szacunki dotyczące tego, ile dzieci i młodych dorosłych ma chorobę dwubiegunową, różnią się znacznie – od 0,6% do 15% w zależności od różnych ustawień, metod i kryteriów skierowania, co budzi podejrzenia o naddiagnozowanie².

Jedna metaanaliza choroby dwubiegunowej u młodych ludzi na całym świecie szacowała, że około 1,8% osób w wieku od 7 do 21 lat ma chorobę dwubiegunową². Badanie epidemiologiczne u dzieci przedpokwitaniowych przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało częstość występowania 0,1% hipomanii (choroba dwubiegunowa typu II) i brak przypadków manii (choroba dwubiegunowa typu I) u dzieci w wieku 9-13 lat¹³.

Różnice geograficzne i kulturowe

Częstość występowania choroby dwubiegunowej jest podobna u mężczyzn i kobiet oraz w różnych kulturach i grupach etnicznych¹⁴. Badanie Światowej Organizacji Zdrowia z 2000 roku wykazało, że częstość występowania i zachorowalność na chorobę dwubiegunową są bardzo podobne na całym świecie¹⁴.

Standaryzowane według wieku wskaźniki częstości występowania na 100 000 mieszkańców wahały się od 421,0 w Azji Południowej do 481,7 w Afryce i Europie dla mężczyzn oraz od 450,3 w Afryce i Europie do 491,6 w Oceanii dla kobiet¹⁴. Jednak ciężkość może się znacznie różnić na całym świecie – wskaźniki lat życia dostosowane do niepełnosprawności wydają się być wyższe w krajach rozwijających się, gdzie opieka medyczna może być gorsza, a leki mniej dostępne¹⁴.

Czynniki socjoekonomiczne

Interesująco, choroba dwubiegunowa wykazuje nieco odmienny wzór od wielu stanów zdrowia psychicznego w odniesieniu do statusu socjoekonomicznego. Niektóre badania sugerują nieco wyższe wskaźniki diagnozy choroby dwubiegunowej w wyższych grupach edukacyjnych i dochodowych¹⁵.

Chociaż niektórzy ludzie są szczególnie kreatywni i zdolni do wysokich poziomów osiągnięć podczas okresów podwyższonego nastroju, ogólnie choroba dwubiegunowa jest związana z wysokimi poziomami upośledzenia funkcjonalnego i jest częstsza wśród osób o niskich dochodach gospodarstwa domowego⁵.

Współwystępowanie i powikłania

Choroba dwubiegunowa charakteryzuje się wysokimi wskaźnikami współwystępowania z innymi zaburzeniami psychicznymi. Globalna częstość występowania zaburzeń współistniejących była znacząco większa wśród osób z chorobą dwubiegunową typu I (88,2%) i typu II (83,1%) niż wśród osób z zaburzeniem podprogowym spektrum dwubiegunowego (69,1%)¹⁶.

Trzy czwarte pacjentów z chorobą dwubiegunową ma historię trzech dodatkowych i współistniejących stanów zdrowia psychicznego, najczęściej zaburzenia lękowe, zaburzenia kontroli impulsów i zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi oraz zaburzenia używania substancji, które są związane z gorszymi wynikami⁸.

Ryzyko samobójstwa i śmiertelność

Choroba dwubiegunowa wiąże się ze znacząco zwiększonym ryzykiem samobójstwa i przedwczesnej śmierci. Jedna trzecia pacjentów z diagnozą choroby dwubiegunowej podejmie próbę samobójczą w ciągu swojego życia, 16% podejmie próbę samobójczą w ciągu ostatniego roku, a 6-7% dokona samobójstwa⁸.

Życiowe ryzyko samobójstwa szacuje się na 20-30-krotnie większe niż w populacji ogólnej, a 5-6% osób z chorobą dwubiegunową umiera przez samobójstwo¹⁷. Dwadzieścia sześć procent samobójstw następuje w ciągu sześciu tygodni od wypisu ze szpitala⁸.