Leczenie zachowawcze i rehabilitacja po złamaniu biodra

Leczenie zachowawcze złamań szyjki kości udowej jest rzadko stosowaną metodą, ograniczającą się do bardzo specyficznych przypadków klinicznych¹. Współczesne systemy opieki zdrowotnej unikają leczenia zachowawczego, z wyjątkiem przypadków pacjentów terminalnie chorych, którzy mogą być utrzymywani bez bólu za pomocą leków przeciwbólowych w ostatnich dniach życia². Głównym powodem takiego podejścia są poważne konsekwencje długotrwałego unieruchomienia.

Wskazania do leczenia zachowawczego

Leczenie zachowawcze może być rozważane w bardzo ograniczonych sytuacjach klinicznych³. Może być odpowiednie dla osób, które są niezdolne do operacji z powodu niestabilności medycznej, znacznego osłabienia lub choroby terminalnej³. Niektórzy pacjenci mogą również odmówić poddania się operacji⁴.

Izolowane złamania krętarza większego mogą być leczone zachowawczo⁵. Jednak nawet u pacjentów skrajnie chorych z przemieszczonymi, niestabilnymi złamaniami biodra, większość chirurgów zaleca interwencję operacyjną, aby umożliwić mobilizację i opiekę z najmniejszym możliwym bólem⁵.

Bez operacji większość pacjentów ze złamanym biodrem rozwija odleżyny, zapalenie płuc, nawracające infekcje dróg moczowych i doświadcza ciągłego bólu⁵. Nawet u pacjentów w końcowej fazie życia może to być okropny proces⁵.

Metody leczenia zachowawczego

W przypadkach, gdy leczenie zachowawcze jest jedyną opcją, stosuje się różne metody niechirurgiczne⁴. Obejmują one specjalistyczne terapie i urządzenia, które pomagają złagodzić ból lub dyskomfort oraz zapobiegają dalszym urazom⁴.

Po złamaniu biodra lub miednicy lekarz może zalecić niepełne obciążanie biodra przez sześć tygodni lub dłużej¹. Pozwala to kości na zagojenie się. W zależności od stanu zdrowia i rodzaju urazu, kość może potrzebować 3-4 miesięcy na zagojenie bez operacji⁶.

Trakcja może być opcją leczenia, jeśli pacjent nie kwalifikuje się do operacji⁷. Trakcja szkieletowa może być zastosowana w znieczuleniu miejscowym, gdzie śruby, trzpienie i druty są wprowadzane do kości udowej, a system bloczków jest ustawiony na końcu łóżka, aby utrzymywać ciężkie obciążenia⁸. Te ciężkie obciążenia pomagają w korekcji nieprawidłowo ustawionych kości, aż uraz się zagoi⁸.

Stymulacja kostna

Lekarz może zalecić technikę zwaną stymulacją kostną, aby przyspieszyć gojenie kości¹. Stymulacja kostna leczy świeże złamania oraz zrosty lub kości, które nie zrosły się prawidłowo⁴. Urządzenie jest używane do dostarczania słabego prądu elektrycznego, ultradźwięków o niskiej intensywności lub fal uderzeniowych pozaustrojowych do kości⁴.

W elektronicznej stymulacji kostnej lekarz umieszcza małą elektrodę lub elektrody – płaskie dyski, które przylegają do skóry i przewodzą elektryczność – na skórze w pobliżu złamanej kości biodrowej lub miednicy¹. W ultradźwiękowej stymulacji kostnej lekarz nakłada żel na skórę, który pomaga przewodzić ultradźwiękowe fale dźwiękowe wytwarzane przez małe urządzenie⁹.

Rehabilitacja po operacji – podstawy

Rehabilitacja rozpoczyna się tak szybko, jak to możliwe po operacji złamania biodra, często w ciągu jednego dnia¹⁰. Początkowe cele to pomoc pacjentom w zachowaniu poziomu siły, który mieli przed złamaniem poprzez utrzymanie mobilności i zapobieganie utracie masy mięśniowej, oraz zapobieganie problemom wynikającym z leżenia w łóżku¹⁰. Ostatecznym celem jest przywrócenie zdolności chodzenia na poziomie sprzed złamania¹⁰.

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w powrocie do zdrowia po operacji naprawy złamania biodra¹¹. Fizjoterapeuta prowadzi również pacjenta przez wykonywanie codziennych czynności, chroniąc jednocześnie biodro podczas gojenia¹¹. Kluczowe jest wykonywanie ćwiczeń domowych zgodnie z zaleceniami oraz kontakt z gabinetem lub fizjoterapeutą w przypadku pytań¹¹.

Etapy rehabilitacji

Rehabilitacja po złamaniu biodra przebiega etapowo, z różnymi kamieniami milowymi dla każdego pacjenta¹³. Po złamaniu biodra celem każdego jest chodzenie normalnie, bez pomocy¹³. Początkowo terapia rozpoczyna się powoli podczas gojenia kości, gdy większość ludzi korzysta z laski, balkonika lub kul¹³.

W początkowym okresie fizjoterapia koncentruje się na ćwiczeniach zakresu ruchu i wzmacniających¹⁴. W miarę postępów ćwiczenia promują gojenie poprzez dwutorowe podejście – ćwiczenia wzmacniające biodro stymulują gojenie, wykorzystując ścięgna do „ciągnięcia” kości¹³.

Ćwiczenia chodzenia rozpoczyna się po 4-8 dniach, o ile pacjenci mogą w pełni obciążać operowaną nogę bez dyskomfortu i mają wystarczającą równowagę¹⁰. Ćwiczenia wspinania po schodach rozpoczyna się wkrótce po wznowieniu chodzenia¹⁰. Pacjenci uczą się również korzystania z laski lub innych urządzeń pomocniczych oraz sposobów zmniejszenia ryzyka upadków¹⁰.

Fizjoterapia ambulatoryjna

Po tym, jak uszkodzona kość biodrowa lub miednicy zaczęła się goić, fizjoterapeuta może nauczyć ćwiczeń pomagających zachować zakres ruchu i siłę w stawach i mięśniach otaczających uraz⁹. Fizjoterapia może również pomóc w szybszym gojeniu złamania niż samo unieruchomienie⁹.

Lekarz często zaleca dodatkową fizjoterapię po zagojeniu kości i gdy pacjent może ponownie chodzić, aby dodatkowo wzmocnić mięśnie nóg, pleców i brzucha⁹. Fizjoterapeuci zazwyczaj opracowują program fizjoterapii, aby pomóc osobom odzyskać siłę, ruch i elastyczność¹⁵.

Rozpocznie się ambulatoryjna fizjoterapia tak szybko, jak to możliwe, nawet jeśli pacjent przeszedł operację¹⁶. Im wcześniej ciało zacznie się poruszać, tym lepsze będą wyniki rehabilitacji¹⁶. Chodzenie jest jedną z najlepszych rzeczy, jakie można robić dla gojącej się kości biodrowej – ten ruch z obciążeniem i odciążeniem kości jest najskuteczniejszym sposobem stymulowania procesu gojenia¹³.

Specjalistyczna rehabilitacja

Pacjenci, którzy wymagają hemiendoprotezoplastyki, podlegają specjalistycznemu planowi leczenia fizjoterapeutycznego¹⁷. Ta operacja jest bardziej skomplikowana i wymaga od chirurga otwarcia stawu biodrowego podczas operacji, co naraża biodro na ryzyko zwichnięcia po operacji¹⁷. Aby zapobiec zwichnięciu biodra po operacji, pacjenci przestrzegają ścisłych wytycznych dotyczących pozycji biodra, których muszą unikać, zwanych środkami ostrożności dla biodra¹⁷.

Po powrocie do domu ze szpitala można rozpocząć program rehabilitacji¹⁷. Fizjoterapeuta najpierw przedstawi zalecenia dotyczące bezpieczeństwa, przejrzy środki ostrożności dla biodra i upewni się, że pacjent kładzie bezpieczną ilość ciężaru na stopę podczas stania lub chodzenia¹⁷.

Czas powrotu do sprawności

Gojenie po złamaniu biodra zajmuje od sześciu miesięcy do roku dla większości ludzi¹¹. Czas powrotu do zdrowia będzie zależał od podejścia wybranego przez lekarza – w zależności od lokalizacji i ciężkości złamania, może to być całkowita wymiana stawu biodrowego¹⁶. Powrót do zdrowia będzie dłuższy, jeśli pacjent przeszedł poważną operację, ale generalnie gojenie kości zajmuje sześć do ośmiu tygodni¹⁶. Po uwzględnieniu czasu spędzonego w fizjoterapii, całkowity czas powrotu do zdrowia wynosi około trzech miesięcy¹⁶.

W zależności od ciężkości złamania biodra i tego, które inne struktury tkanek miękkich zostały uszkodzone, początkowe gojenie złamanej kości udowej zajmuje 8-12 tygodni¹⁸. Złamanie biodra to bardzo traumatyczny rodzaj urazu, który wpłynie na stabilność biodra później¹⁸. Powrót do w pełni funkcjonalnego poziomu i aktywnego ćwiczenia lub uczestnictwa w sporcie zajmie 3-6 miesięcy¹⁸.

Długoterminowa opieka

Po wypisaniu ze szpitala przez kilka miesięcy (zazwyczaj 1-3 miesiące) konieczne są środki zapobiegawcze¹⁰. Pacjenci powinni wykonywać codzienne ćwiczenia wzmacniające mięśnie operowanej nogi i tułowia¹⁰. Zaleca się unikanie podnoszenia lub pchania ciężkich przedmiotów lub długiego siedzenia w krześle oraz niepochylanie się, sięganie lub skakanie¹⁰. Podczas siedzenia nie powinni krzyżować nóg¹⁰.

Fizjoterapeuci uczą ludzi, jak bezpiecznie wykonywać codzienne czynności podczas gojenia biodra¹⁰. Celem jest pomoc w maksymalizacji siły biodra, przywrócenie normalnego wzorca chodzenia i pomoc w wykonywaniu czynności bez ryzyka dalszych urazów¹⁷.