Leczenie złamania szyjki kości udowej – metody i rehabilitacja

Złamanie szyjki kości udowej to poważny uraz wymagający natychmiastowej interwencji medycznej¹. Leczenie tego typu złamań opiera się głównie na postępowaniu chirurgicznym, które powinno być przeprowadzone jak najszybciej po urazie². Szybkość działania ma kluczowe znaczenie dla ostatecznych wyników leczenia i pozwala uniknąć poważnych powikłań³.

Podstawowe zasady leczenia

Leczenie złamania szyjki kości udowej wymaga kompleksowego podejścia obejmującego szybką diagnostykę, właściwe postępowanie chirurgiczne oraz intensywną rehabilitację⁵. Głównym celem jest przywrócenie pacjentowi możliwości chodzenia i samodzielnego funkcjonowania przy jednoczesnym uniknięciu powikłań związanych z długotrwałym unieruchomieniem¹.

Niemal wszyscy pacjenci ze złamaniem szyjki kości udowej wymagają leczenia chirurgicznego⁶. Tylko bardzo niewielka grupa pacjentów z nieprzesuniętymi złamaniami w dobrym stanie ogólnym może być leczona zachowawczo¹. Pozostali pacjenci, którzy nie mogą być operowani, to zazwyczaj osoby zbyt chore, aby bezpiecznie przejść zabieg chirurgiczny¹.

Metody chirurgiczne

Wybór odpowiedniej techniki operacyjnej zależy od kilku kluczowych czynników: typu i lokalizacji złamania, wieku pacjenta, stanu ogólnego oraz stopnia przemieszczenia fragmentów kostnych⁵. Chirurdzy ortopedzi mają do dyspozycji różne metody naprawy, które można podzielić na dwie główne kategorie: zachowawcze (osteosynteza) i wymienne (endoprotezoplastyka)⁷.

Naprawa wewnętrzna za pomocą metalowych implantów jest preferowana w przypadku nieprzesuniętych złamań szyjki kości udowej⁸. Procedura ta, zwana również stabilizacją in situ, polega na wprowadzeniu śrub lub trzpieni przez miejsce złamania w celu utrzymania fragmentów kości w prawidłowym położeniu podczas gojenia⁸. Ta technika pozwala na zachowanie naturalnej anatomii stawu biodrowego⁹.

W przypadku przemieszczonych złamań szyjki kości udowej u osób starszych najczęściej stosuje się wymianę stawu biodrowego⁸. Może to być częściowa wymiana (hemiendoprotezoplastyka), w której zastępuje się tylko główkę kości udowej, lub całkowita wymiana stawu biodrowego¹⁰. Decyzja o rodzaju protezy zależy od wieku, aktywności i stanu zdrowia pacjenta Zobacz więcej: Metody chirurgiczne leczenia złamania szyjki kości udowej.

Złamania międzykrętarzowe i podkrętarzowe

Złamania międzykrętarzowe wymagają specjalistycznego podejścia chirurgicznego⁸. Najczęściej stosuje się śrubę ślizgową kompresyjną z płytką boczną lub trzpień śródszpikowy⁸. Wybór metody zależy od stabilności złamania i jakości kości pacjenta¹¹.

Złamania podkrętarzowe, które dotyczą górnej części trzonu kości udowej tuż poniżej stawu biodrowego, są leczone chirurgicznie za pomocą trzpienia śródszpikowego wprowadzanego do trzonu kości udowej oraz śruby umieszczanej przez trzpień w główce kości udowej⁸. Długie trzpienie śródszpikowe są obecnie preferowaną metodą leczenia tego typu złamań, co przekłada się na lepsze wyniki i mniejszą liczbę reoperacji¹¹.

Postępowanie okołooperacyjne

Właściwe przygotowanie do operacji obejmuje profilaktykę antybiotykową oraz zapobieganie powikłaniom zakrzepowo-zatorowym². Pacjenci powinni otrzymać antybiotyki profilaktyczne, szczególnie przeciwko gronkowcowi złocistemu, na 1-2 godziny przed zabiegiem¹⁰. Równie ważne jest zastosowanie profilaktyki przeciwzakrzepowej, najlepiej za pomocą heparyny drobnocząsteczkowej¹⁰.

Leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze złamań szyjki kości udowej jest rzadko stosowane i ogranicza się do bardzo specyficznych przypadków¹³. Może być rozważane u pacjentów z nieprzesuniętymi złamaniami, którzy są w dobrym stanie ogólnym, lub u osób zbyt chorych na operację¹⁴. Bez operacji większość pacjentów ze złamanym biodrem rozwija odleżyny, zapalenie płuc, nawracające infekcje dróg moczowych i doświadcza ciągłego bólu¹⁴.

W przypadkach, gdy leczenie zachowawcze jest jedyną opcją, stosuje się unieruchomienie, ograniczenie obciążania kończyny oraz fizjoterapię¹³. Pacjent może być zobowiązany do niepełnego obciążania biodra przez sześć tygodni lub dłużej¹³. Gojenie kości bez operacji może potrwać 3-4 miesiące⁹ Zobacz więcej: Leczenie zachowawcze i rehabilitacja po złamaniu biodra.

Rehabilitacja i powrót do sprawności

Rehabilitacja jest kluczowym elementem leczenia złamań szyjki kości udowej i powinna rozpocząć się jak najwcześniej po operacji, często już następnego dnia¹⁵. Początkowe cele obejmują utrzymanie poziomu siły, jaki pacjent miał przed złamaniem, poprzez zachowanie mobilności i zapobieganie utracie masy mięśniowej¹⁵. Ostatecznym celem jest przywrócenie zdolności chodzenia na poziomie sprzed urazu¹⁵.

Ćwiczenia chodzenia rozpoczyna się po 4-8 dniach, o ile pacjenci mogą w pełni obciążać operowaną nogę bez dyskomfortu i mają wystarczającą równowagę¹⁵. Ćwiczenia wspinania po schodach rozpoczyna się wkrótce po wznowieniu chodzenia¹⁵. Pacjenci uczą się również korzystania z laski lub innych urządzeń pomocniczych oraz sposobów zmniejszenia ryzyka upadków¹⁵.

Długoterminowa opieka

Po wypisaniu ze szpitala przez kilka miesięcy (zazwyczaj 1-3 miesiące) konieczne są środki zapobiegawcze¹⁵. Pacjenci powinni wykonywać codzienne ćwiczenia wzmacniające mięśnie operowanej nogi i tułowia¹⁵. Zaleca się unikanie podnoszenia ciężkich przedmiotów, długiego siedzenia oraz pochylania, sięgania i skakania¹⁵.

Wszystcy pacjenci wymagają rehabilitacji po wypisaniu ze szpitala, jednak najlepsze strategie poprawy mobilności nie są w pełni poznane¹⁰. Długoterminowa opieka jest niezbędna, aby przywrócić pacjentowi jak najwyższy poziom sprawności funkcjonalnej tak szybko, jak to możliwe, najlepiej do poziomu sprzed złamania¹⁰. Jeśli nie jest to możliwe, celem jest osiągnięcie maksymalnej niezależności i jakości życia dostępnej dla danego pacjenta.