Pierwotne bóle głowy – przyczyny i mechanizmy powstawania

Pierwotne bóle głowy stanowią przeważającą większość wszystkich przypadków bólu głowy, odpowiadając za ponad 90% zgłoszeń¹. W przeciwieństwie do bólów wtórnych, pierwotne bóle głowy nie są objawem innej choroby, lecz stanowią samodzielną jednostkę chorobową². Powstają w wyniku dysfunkcji lub nadaktywności struktur wrażliwych na ból w obrębie głowy i nie są spowodowane podstawowym schorzeniem medycznym³.

Mechanizmy neurobiologiczne pierwotnych bólów głowy

Aktywność chemiczna w mózgu, nerwy lub naczynia krwionośne głowy poza czaszką, lub mięśnie głowy i szyi, albo kombinacja tych czynników może odgrywać rolę w pierwotnych bólach głowy³. Ból pierwotnych bólów głowy wynika z aktywacji receptorów bólowych opon mózgowych i innych receptorów bólowych w mięśniach, skórze i naczyniach krwionośnych w całej głowie⁴.

Proces ten jest wzmacniany przez zmiany w normalnej modulacji bólu. Neurony, które normalnie hamują aktywację bólu, stają się mniej aktywne, podczas gdy neurony wzmacniające ból stają się bardziej aktywne⁴. W proces ten zaangażowanych jest wiele substancji neuroprzekaźnikowych, w tym substancja P, peptyd związany z genem kalcytoniny i neurokininy⁵.

Etiologia migren

Migreny są drugą najczęstszą formą pierwotnego bólu głowy po bólach napięciowych⁶. Dokładne przyczyny migren nie są obecnie znane, ale uważa się, że wynikają z uwalniania prozapalnych substancji wywołujących ból wokół nerwów i naczyń krwionośnych głowy⁷.

Badacze nie są pewni dokładnej przyczyny migren, ale badania pokazują, że genetyka odgrywa rolę⁸. Gdy masz ból głowy, określone nerwy w naczyniach krwionośnych wysyłają sygnały bólowe do mózgu. To uwalnia substancje zapalne do nerwów i naczyń krwionośnych głowy⁸.

Migreny mają silny komponent genetyczny. Do 80% osób z migrenami ma krewnego pierwszego stopnia z tym schorzeniem⁹. Badania wskazują, że może to wynikać z zmian w aktywności szlaków nerwowych mózgu i chemikaliów¹⁰. Wczesne badania sugerowały, że serotonina – chemiczny przekaźnik mózgowy znany jako neuroprzekaźnik – może prowadzić do objawów migreny¹¹.

Mechanizm trigeminovascular w migrenach

Badania sugerują, że migreny rozwijają się w wyniku aktywacji układu trigeminovascular – złożonego szlaku łączącego włókna nerwu trójdzielnego z naczyniami krwionośnymi mózgu¹². Naukowcy uważają, że serotonina może uwolnić białko zwane CGRP u niektórych osób, które aktywuje nerw twarzowy zwany nerwem trójdzielnym¹¹. Nerw trójdzielny wysyła sygnały bólowe do mózgu, powodując migreny¹¹.

Etiologia bólów głowy napięciowych

Bóle głowy napięciowe są najczęstszym typem bólu głowy, jednak ich przyczyny nie są dobrze poznane¹³. W przeszłości eksperci sądzili, że bóle głowy napięciowe były spowodowane skurczami mięśni twarzy, szyi i skóry głowy. Myśleli, że skurcze mięśni były wynikiem emocji, napięcia lub stresu¹³. Jednak badania sugerują, że skurcz mięśni nie jest przyczyną¹³.

Najpowszechniejszą teorią jest to, że osoby, które mają bóle głowy napięciowe, mają zwiększoną wrażliwość na ból¹³. Tkliwość mięśni, częsty objaw bólów głowy napięciowych, może wynikać z tego uczulonego systemu bólowego¹³. Eksperci uważają, że bóle głowy napięciowe wynikają z aktywacji receptorów bólowych powięzi mięśniowej¹².

Bóle głowy napięciowe występują, gdy mięśnie skóry głowy i szyi stają się napięte¹¹. Jednak naukowcy nie znają dokładnego powodu, dla którego występuje napięcie mięśniowe związane z bólem głowy¹¹. Stres jest najczęściej zgłaszanym wyzwalaczem bólów głowy napięciowych¹³.

Etiologia bólów głowy klasterowych

Bóle głowy klasterowe są rzadkim typem pierwotnego bólu głowy bez znanej przyczyny¹⁴. Lekarze nie wiedzą dokładnie, co powoduje bóle głowy klasterowe¹⁵. Wydają się one związane z nagłym uwolnieniem histaminy (substancji chemicznej w organizmie uwalnianej podczas reakcji alergicznej) lub serotoniny (substancji chemicznej wytwarzanej przez komórki nerwowe) w okolicy nerwu twarzy zwanego nerwem trójdzielnym¹⁵.

Problem w małym obszarze u podstawy mózgu zwanym podwzgórzem może być zaangażowany¹⁵. Istnieją dwie główne teorie, które badacze opracowali dotyczące przyczyny bólów głowy klasterowych. Jedna teoria mówi, że dysfunkcja w podwzgórzu (części mózgu odpowiedzialnej za sen, temperaturę ciała, regulację hormonów i ciśnienie krwi) może prowadzić do objawów bólów głowy klasterowych¹⁶.

Druga teoria jest związana z uwolnieniem histaminy. Histamina to substancja chemiczna uwalniana w odpowiedzi na uraz, alergię lub stan zapalny w mózgu i może powodować ból głowy oraz objawy związane z oczami i nosem¹⁶. Wzorce bólów głowy klasterowych sugerują, że nieprawidłowości w biologicznym zegarze organizmu (podwzgórzu) mogą odgrywać rolę¹⁷.

Czynniki wyzwalające pierwotne bóle głowy

Niektóre pierwotne bóle głowy mogą być wyzwalane przez czynniki związane ze stylem życia³. Do najważniejszych należą: alkohol, szczególnie czerwone wino; niektóre pokarmy, takie jak przetworzone mięsa zawierające azotany; zmiany we śnie lub brak snu; zła postura; pomijanie posiłków³.

Wyzwalacz to coś, co powoduje początek objawów. Niektóre z najczęstszych wyzwalaczy migreny to: stres, zmiany hormonalne, niektóre leki, zmiany we śnie, zmiany warunków pogodowych, zbyt duża aktywność fizyczna (nadmierny wysiłek), substancje uzależniające jak kofeina lub tytoń, pomijanie posiłku, narażenie na jasne światła, głośne dźwięki lub silne zapachy⁸.

Rola predyspozycji genetycznych

Migreny mają tendencję do występowania w rodzinach biologicznych. Do 80% osób z migrenami ma krewnego pierwszego stopnia biologicznego z tym schorzeniem⁹. Migrena może dotknąć każdego w każdym wieku, od dzieci do dorosłych. Kobiety są bardziej narażone niż mężczyźni na doświadczenie migreny⁹.

Badania genetyczne zidentyfikowały niektóre geny związane z migrenami. Nie są pewni, dlaczego te geny wpływają na niektórych ludzi bardziej niż na innych¹⁸. Amerykańska Fundacja Migreny podaje, że jeśli jeden z rodziców ma migreny, istnieje 50% szans, że ty też będziesz je miał. Jeśli oboje rodzice mają migreny, twoje szanse wzrastają do 75%¹⁸.

Ostatecznie migreny wydają się być spowodowane kombinacją czynników: genetycznych, środowiskowych i związanych ze stylem życia¹⁸. Możesz być zaskoczony, wiedząc, że większość bólów głowy występuje, ponieważ mamy genetyczną predyspozycję do bólu głowy¹⁹.