Systemy nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami Hib

Systemy nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami Haemophilus influenzae typu B stanowią fundamentalny element kontroli tej choroby i oceny skuteczności programów szczepień. Rozwój kompleksowych systemów surveillance umożliwił nie tylko dokumentację dramatycznego spadku zachorowań po wprowadzeniu szczepień, ale także wykrywanie nowych trendów epidemiologicznych¹.

Systemy nadzoru w Stanach Zjednoczonych

Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) w Stanach Zjednoczonych prowadzą nadzór nad inwazyjnymi zakażeniami H. influenzae przy użyciu dwóch głównych systemów surveillance. Pierwszy z nich to National Notifiable Diseases Surveillance System (NNDSS), który gromadzi informacje na poziomie krajowym o inwazyjnych zakażeniach H. influenzae¹. Inwazyjne zakażenia H. influenzae stały się chorobą podlegającą zgłaszaniu na poziomie krajowym w 1991 roku².

Drugim kluczowym systemem jest Active Bacterial Core surveillance (ABCs), który gromadzi informacje z laboratoriów w 10 obszarach kraju¹. System ABCs zapewnia bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne i kliniczne, umożliwiając dokładną analizę trendów zachorowań oraz ocenę skuteczności interwencji zdrowia publicznego.

Przed dostępnością krajowych danych z systemu zgłaszania, kilka obszarów prowadziło aktywny nadzór nad zakażeniami H. influenzae, co pozwoliło na krajowe szacunki zachorowań. Na początku lat 80. szacowano, że rocznie występowało około 20 000 przypadków w Stanach Zjednoczonych². Zgłaszanie informacji o serotypach nadal pozostaje niepełne, co stanowi wyzwanie dla dokładnej oceny epidemiologicznej².

Kanadyjskie systemy surveillance

W Kanadzie inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu B są chorobą podlegającą zgłaszaniu we wszystkich prowincjach i terytoriach³. Przypadki są zgłaszane do prowincjonalnych i terytorialnych departamentów zdrowia. Począwszy od 1986 roku, wszystkie inwazyjne formy zakażeń Hib stały się również przedmiotem krajowego raportowania³.

W 2010 roku Kanadyjski System Nadzoru nad Chorobami Podlegającymi Zgłaszaniu (CNDSS) rozpoczął gromadzenie krajowych danych o inwazyjnych zakażeniach Haemophilus influenzae typu nie-B³. Dodatkowo funkcjonuje Program Monitorowania Immunizacji ACTive (IMPACT) – pediatryczna sieć nadzoru szpitalnego, która identyfikuje i zgłasza przypadki do Agencji Zdrowia Publicznego Kanady³.

Europejskie systemy monitorowania

W Europie Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) koordynuje nadzór nad inwazyjnymi zakażeniami H. influenzae. W 2022 roku odnotowano znaczący wzrost potwierdzonych przypadków inwazyjnych zakażeń H. influenzae, łącznie 3967 przypadków⁴. Obserwowano niewielki wzrost przypadków Hib, które stanowiły 9,1% (211 przypadków) wszystkich przypadków w porównaniu z 7% (153 przypadki) w 2018 roku⁴.

W Anglii i Walii, po dramatycznym spadku inwazyjnych zakażeń Hib, Agencja Zdrowia Publicznego Anglii (obecnie UK Health Security Agency) rozszerzyła swój wzmocniony nadzór na wszystkie przypadki inwazyjnych zakażeń Haemophilus influenzae we wszystkich grupach wiekowych od stycznia 2009 roku⁵. W latach 2012-2016 roczna zapadalność na zakażenia Hib utrzymywała się poniżej jednego przypadku na milion populacji⁶.

Systemy surveillance w regionie Pacyfiku

Australia posiada jeden z najniższych wskaźników zapadalności na inwazyjne zakażenia Hib na świecie. Hib jest chorobą podlegającą krajowemu zgłaszaniu, monitorowaną przez National Notifiable Diseases Surveillance System⁷. W Nowej Zelandii, historycznie Hib był ważną przyczyną poważnych chorób u dzieci poniżej 5. roku życia, jednak po dodaniu szczepionki Hib do krajowego harmonogramu immunizacji w 1994 roku, wskaźnik zachorowań spadł z 36,4 przypadków na 100 000 w 1993 roku do 1,7 przypadków na 100 000 do 1999 roku⁸.

Międzynarodowe sieci nadzoru

Organizacja Panamerykańska Zdrowia (PAHO) od 2007 roku koordynuje sieć nadzoru sentynelowego nad zapaleniem płuc i bakteryjnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych w regionie Ameryk⁹. Od 2014 roku ta sieć jest częścią Globalnej Sieci Nadzoru kierowanej przez Światową Organizację Zdrowia. Obecnie w tej sieci uczestniczy dziewięć krajów i 20 szpitali⁹.

Dodatkowo, od 1993 roku region Ameryk posiada sieć laboratoriów do regionalnego nadzoru nad inwazyjnymi chorobami bakteryjnymi, początkowo znaną jako sieć SIREVA (Regional Vaccine System), a obecnie jako SIREVA II, obejmującą 19 krajów¹⁰. Jest to laboratoryjna sieć nadzoru pasywnego, która identyfikuje rozkład serotypów/serogrup i wzorce wrażliwości na leki przeciwdrobnoustrojowe dla Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Neisseria meningitidis¹⁰.

Wyzwania w systemach surveillance

Jednym z głównych wyzwań w nadzorze epidemiologicznym nad Hib jest zmienność w jakości i kompletności zgłaszania między różnymi regionami i krajami. Badania wykazały, że zmienność w obserwowanej zapadalności zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych spowodowanego przez Hib może odzwierciedlać rzeczywiste różnice w epidemiologii między populacjami, ale może też wynikać z różnic w czułości systemów nadzoru¹¹.

Bez wskaźników, które można wykorzystać do oceny czułości wykrywania przypadków, trudno jest wyciągać wnioski o różnicach w lokalnej epidemiologii na podstawie zgłaszanych wskaźników zapadalności na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych spowodowane przez Hib¹¹. To podkreśla znaczenie używania standardowych metod nadzoru i definicji przypadków, takich jak te opisane w protokole generycznym WHO¹¹.

Surveillance w krajach rozwijających się

W wielu krajach rozwijających się, niewystarczające zasoby zostały przeznaczone na ustalenie epidemiologii chorób Hib, co utrudnia dokładną ocenę obciążenia chorobą¹². Niemniej jednak, badacze obliczyli wskaźniki przekraczające 50 przypadków na 100 000 rocznie w krajach takich jak Ghana i Uganda¹².

W Tajlandii retrospektywne badanie określiło szacunkową roczną zapadalność na zakażenia Hib na 5,8 na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia¹³. Przykład Tajwanu pokazuje, jak wprowadzenie systematycznego nadzoru może dokumentować wpływ programów szczepień – wskaźnik zapadalności spadł z 15,1-36,3 na 100 000 populacji w latach 2006-2011 do 10,4 na 100 000 w 2012 roku i do zera po 2013 roku¹⁴.

Rola surveillance w ocenie skuteczności szczepień

Systemy nadzoru epidemiologicznego odgrywają kluczową rolę w dokumentowaniu skuteczności programów szczepień przeciwko Hib. Od lat 80. (era przedszczepień) do 2005 roku (era szczepień), zapadalność na inwazyjne zakażenia Hib, którym można zapobiec szczepionką, spadła o 99,8%, a związana z tym śmiertelność spadła o 99,5%¹⁵.

Surveillance umożliwia również wykrywanie problemów z programami szczepień. Na przykład, wzrost liczby przypadków między 2000 a 2003 rokiem w Anglii, szczególnie u dzieci w wieku 1-2 lat, został przypisany wyczerpaniu się początkowego programu uzupełniającego, większemu niż oczekiwano spadkowi skuteczności szczepionki oraz tymczasowej zmianie typu kombinowanej szczepionki przeciwko błonicy-tężcowi-krztuścowi-Hib oferowanej małym niemowlętom¹⁶.

Przyszłość systemów nadzoru

Współczesne systemy surveillance muszą dostosować się do zmieniającej się epidemiologii zakażeń H. influenzae. W krajach z rutynowymi programami szczepień przeciwko Hib obserwuje się wzrost znaczenia szczepów nieotoczkowanych oraz innych serotypów niż B¹⁴. Nadzór jest niezbędny do monitorowania obciążenia i zmian w inwazyjnych zakażeniach H. influenzae oraz opracowywania ukierunkowanych strategii prewencyjnych zdrowia publicznego¹⁷.