Grupy ryzyka zakażeń Hib – epidemiologia szczegółowa

Współczesna epidemiologia zakażeń Haemophilus influenzae typu B charakteryzuje się wyraźnym rozkładem ryzyka w określonych grupach populacji. Pomimo ogólnego spadku zachorowań o 99% w krajach z rozwiniętymi programami szczepień, pewne grupy pozostają szczególnie narażone na inwazyjne zakażenia¹.

Grupy wiekowe o najwyższym ryzyku

Analiza danych epidemiologicznych z lat 2009-2015 w Stanach Zjednoczonych wykazała, że najwyższą zapadalność na inwazyjne zakażenia H. influenzae odnotowywano wśród dzieci w wieku do 1. roku życia (8,45 przypadków na 100 000) oraz dorosłych powyżej 65. roku życia (6,30 przypadków na 100 000)¹. Wśród dzieci poniżej roku życia wiele przypadków występowało w pierwszym miesiącu życia, szczególnie u niemowląt urodzonych przedwcześnie lub z małą masą urodzeniową¹.

W Kanadzie w latach 2006-2012 dzieci poniżej 5. roku życia stanowiły 38% wszystkich przypadków inwazyjnych zakażeń Hib, przy czym 64% przypadków pediatrycznych dotyczyło dzieci poniżej roku życia². Szczyt zachorowań w Stanach Zjednoczonych przypada na wiek 6-12 miesięcy³, co odzwierciedla okres między utratą przeciwciał matczynych a nabyciem pełnej odporności po szczepieniu.

Niemowlęta i dzieci niezaszczepione

Większość współczesnych przypadków pediatrycznych zakażeń Hib występuje u dzieci niezaszczepionych lub niepełnie zaszczepionych². W Stanach Zjednoczonych obecnie zakażenia Hib występują głównie u niemowląt, które nie są w pełni uodpornione, przy czym prawie połowa wszystkich przypadków Hib dotyczy dzieci poniżej 6. miesiąca życia⁴.

Szczególną grupę ryzyka stanowią dzieci zbyt młode na rozpoczęcie szczepień lub znajdujące się w trakcie podstawowej serii szczepień. W Kanadzie większość przypadków pediatrycznych występowała u dzieci niezaszczepionych, zbyt młodych na otrzymanie podstawowej serii szczepień, dzieci z niedoborami odporności lub innymi chorobami przewlekłymi².

Populacje rdzenne – grupa szczególnego ryzyka

Jedną z najbardziej uderzających obserwacji epidemiologicznych jest znacząco wyższa zapadalność na zakażenia Hib wśród populacji rdzennych. W Stanach Zjednoczonych dzieci pochodzące z ludności indiańskiej i mieszkańców Alaski wykazują zapadalność 15,19 przypadków na 100 000 wśród dzieci poniżej 5. roku życia, co stanowi 5,8-krotnie wyższą wartość niż w pozostałych grupach etnicznych¹⁵.

Jeszcze bardziej dramatyczne różnice obserwuje się wśród niemowląt – zapadalność wśród dzieci indiańskich i pochodzących z Alaski w wieku do 1. roku życia wynosi 34,36 przypadków na 100 000, co jest 4,3-krotnie wyższe niż w innych grupach etnicznych⁵. Podobny wzorzec obserwuje się w innych krajach – w Australii mimo ogólnego spadku zachorowań, zapadalność wśród dzieci pochodzących z ludności aborygeńskiej i mieszkańców Wysp Cieśniny Torresa pozostaje znacząco wyższa niż w populacji ogólnej⁶.

Charakterystyczne jest również to, że dzieci z populacji rdzennych często prezentują inne wzorce kliniczne zakażeń. W Australii wśród przypadków u dzieci aborygeńskich i pochodzących z Wysp Cieśniny Torresa odnotowano wyższą proporcję zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych (49%) w porównaniu z populacją nieindigenną (28%)⁶.

Osoby z chorobami przewlekłymi i niedoborami odporności

Istotną grupę ryzyka stanowią osoby z różnymi stanami obniżonej odporności. Do tej grupy należą dzieci i dorośli z niedokrwistością sierpowatą, brakiem śledziony, zakażeniem HIV, niektórymi zespołami niedoborów odporności oraz nowotworami złośliwymi⁴⁷.

Szczególnie wysokie ryzyko mają osoby zakażone HIV – niemowlęta zakażone HIV mają kilkukrotnie wyższe ryzyko inwazyjnych zakażeń H. influenzae⁸. Inne czynniki predysponujące do inwazyjnego zakażenia obejmują chorobę sierpowatą, asplenię, niektóre zespoły niedoborów odporności oraz nowotwory złośliwe⁷.

Czynniki społeczno-ekonomiczne i środowiskowe

Badania epidemiologiczne wykazały, że inwazyjne zakażenia Hib częściej występują u chłopców, Afroamerykanów, Eskimosów z Alaski, Indian plemion Apache i Navajo, dzieci uczęszczających do żłobków, dzieci żyjących w przeludnionych warunkach oraz dzieci, które nie były karmione piersią⁷.

Szczególne ryzyko dotyczy dzieci niezaszczepionych, zwłaszcza poniżej 4. roku życia, pozostających w długotrwałym bliskim kontakcie (np. w środowisku domowym) z dzieckiem chorym na inwazyjne zakażenie Hib⁷. Środowiska instytucjonalne, takie jak żłobki i przedszkola, również stanowią miejsca zwiększonego ryzyka transmisji.

Osoby starsze jako grupa ryzyka

Dorośli powyżej 65. roku życia stanowią drugą najważniejszą grupę ryzyka w erze poszczepiennej. W tej grupie wiekowej odnotowuje się najwyższą śmiertelność z powodu inwazyjnych zakażeń H. influenzae – w Anglii i Walii współczynnik śmiertelności był najwyższy wśród dorosłych powyżej 65. roku życia, którzy często mieli współistniejące schorzenia⁹.

W Stanach Zjednoczonych w latach 2009-2015 ogólna śmiertelność wynosiła 14,5%, ale była najwyższa wśród dorosłych powyżej 65. roku życia (20%)¹⁰. Dorośli w wieku 65 lat i starsi, Indianie amerykańscy, mieszkańcy Alaski oraz osoby z określonymi schorzeniami są obecnie uznawane za grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na inwazyjne zakażenie H. influenzae¹¹.

Ryzyko zakażeń wtórnych

Ważnym aspektem epidemiologicznym są zakażenia wtórne wśród osób mających kontakt z chorymi. Dzieci niezaszczepione, szczególnie poniżej 12. miesiąca życia lub w wieku 1-3 lat niepełnie uodpornione, pozostające w bliskim kontakcie z osobą chorą na inwazyjne zakażenie Hib, są narażone na zwiększone ryzyko zachorowania¹².

Badania przeprowadzone w erze przedszczepiennej w Stanach Zjednoczonych wykazały, że kontakty domowe i w żłobkach osób z inwazyjnym zakażeniem Hib miały znacząco wyższe ryzyko rozwoju inwazyjnej choroby Hib w porównaniu z populacją ogólną¹³. Zarówno dla kontaktów domowych, jak i w żłobkach, dzieci poniżej 2. roku życia (szczególnie poniżej roku) były najbardziej narażone na rozwój wtórnego zakażenia Hib, z bardzo niskim ryzykiem po 4. roku życia¹⁴.

Zmiany w profilach ryzyka po wprowadzeniu szczepień

Wprowadzenie szczepień spowodowało istotne zmiany w profilach grup ryzyka. Obecnie zakażenia Hib występują przede wszystkim u niemowląt, które nie są w pełni uodpornione, oraz wśród osób starszych, niezaszczepionych lub niepełnie zaszczepionych dzieci i osób z osłabioną odpornością¹⁵. Ta zmiana w epidemiologii podkreśla znaczenie utrzymania wysokiego poziomu szczepień w społeczeństwie oraz identyfikacji i ochrony grup szczególnego ryzyka.