Systemy nadzoru epidemiologicznego świńskiej grypy H1N1 na świecie

Systemy nadzoru epidemiologicznego świńskiej grypy H1N1 stanowią fundamentalny element globalnej strategii zapobiegania pandemiom. Doświadczenia z pandemii 2009 roku wykazały, że departamenty zdrowia potrzebują zdolności do szybkiego rozszerzania i modyfikowania nadzoru podczas zmieniającego się wybuchu epidemicznego¹. Skuteczny surveillance wymaga integracji monitorowania populacji ludzkich i zwierzęcych oraz międzynarodowej współpracy w zakresie wymiany danych epidemiologicznych.

Komponenty systemów nadzoru grypy

Współczesne systemy nadzoru grypy składają się z trzech głównych komponentów: nadzoru wirusologicznego, nadzoru zachorowalności i nadzoru śmiertelności². Cele nadzoru nad grypą obejmują określenie, kiedy i gdzie wirusy grypy krążą, czy krążące wirusy odpowiadają szczepom szczepionkowym, jakie zmiany zachodzą w wirusach, jaki wpływ ma grypa na hospitalizacje i zgony oraz ocenę ciężkości aktywności grypowej².

Nadzór wirusologiczny polega na systematycznym pobieraniu i analizie próbek od pacjentów z objawami grypopodobnymi. Tradycyjne podejście diagnostyczne do identyfikacji wirusów świńskiej grypy obejmuje metody pośrednie (ELISA, test hamowania hemaglutynacji) lub bezpośrednie (RT-qPCR, izolacja wirusa, sekwencjonowanie nowej generacji)³. Każda z tych metod ma swoje zastosowania w różnych aspektach nadzoru epidemiologicznego.

Międzynarodowe systemy surveillance

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) koordynuje globalne systemy nadzoru nad grypą poprzez Global Influenza Surveillance and Response System (GISRS). Co roku trzy szczepy grypy są wybierane do włączenia w nadchodzącą roczną szczepionkę przeciw grypie sezonowej przez ten system⁴. Od 1999 roku każda roczna formulacja zawierała jeden szczep A/H1N1 oraz dwa inne szczepy grypy⁴.

W Stanach Zjednoczonych funkcjonuje system FluView, który dostarcza cotygodniowe raporty surveillance grypy. CDC współpracuje ściśle z lokalnymi i stanowymi urzędami zdrowia publicznego w zakresie tego dochodzenia i wdrażania odpowiednich środków kontrolnych⁵. System ten pozwala na śledzenie aktywności grypowej w czasie rzeczywistym i podejmowanie szybkich działań w przypadku wykrycia nietypowych wzorców zachorowań.

Kanada posiada własny krajowy system nadzoru FluWatch, który monitoruje rozprzestrzenianie się grypy i innych chorób grypopodobnych na bieżącej podstawie⁶. Raporty zawierające informacje o aktywności grypowej w Kanadzie są publikowane co tydzień⁶. Kanada ściśle współpracuje z krajowymi i międzynarodowymi partnerami w śledzeniu i raportowaniu aktywności grypowej⁶.

Nadzór w populacjach świń

Systematyczny nadzór nad wirusami grypy u świń jest istotny dla wczesnego ostrzegania i przygotowania na następną potencjalną pandemię⁷. W Stanach Zjednoczonych USDA prowadzi program nadzoru nad wirusem świńskiej grypy (SIV), który ma na celu identyfikację szczepów H1N1 oraz innych nietypowych szczepów SIV u świń⁸.

Bezpośrednie cele programu nadzoru obejmują: określenie, czy szczep wirusa H1N1 obecnie istnieje u świń w USA; jeśli szczep H1N1 jest obecny, określenie rozkładu w celu poinformowania o dalszych decyzjach politycznych; wykrycie innych nowatorskich szczepów wirusów grypy u świń w odpowiednim czasie; oraz określenie charakterystyki genetycznej nowatorskich wirusów niezbędnej do rozwoju szczepionek i diagnostyki⁸.

W Europie nadzór nad grypą świń nie jest obowiązkowy na poziomie UE i nie ma rutynowego nadzoru w populacjach świń⁹. Nadzór zależy od indywidualnych inicjatyw krajowych lub ponadnarodowych mających na celu analizę i dostosowanie dostępnych szczepionek przeciw grypie świń⁹. Świńska grypa znajduje się wśród 10 priorytetowych chorób odzwierzęcych, dla których EFSA zaproponowała strategie nadzoru⁹.

Metody pobierania próbek i diagnostyki

W badaniach przekrojowych dotyczących nadzoru nad grypą świń wykorzystuje się różne typy próbek, w tym próbki indywidualne (wymazy z nosa, wymazy tchawiczo-oskrzelowe) i próbki grupowe (próbki środowiskowe, płyny ustne, wymazy ze skóry wymion) z różnych etapów produkcji¹⁰. Wyniki badań podkreślają, że weterynarze powinni skupić się na prosięta odchowanych i ssących w celu wykrycia RNA wirusa świńskiej grypy i charakteryzacji podtypów wirusa świńskiej grypy w stadach z domniemaną infekcją endemiczną¹⁰.

Próbki grupowe, w szczególności próbki kurzu i płyny ustne, okazały się bardzo skuteczne w początkowym skriningu stad świń pod kątem wirusa świńskiej grypy¹⁰. Jednak próbki kurzu mają poważne wady w charakteryzacji podtypów wirusa świńskiej grypy¹⁰. Płyny ustne i wymazy kontaktowe wykazały wysokie wskaźniki podtypowania za pomocą multipleksowego RT-qPCR¹⁰. Niemniej jednak, wymazy z nosa pozostają najbardziej niezawodną próbką do identyfikacji wszystkich krążących szczepów w gospodarstwie¹⁰.

Wyzwania w systemach nadzoru

Decyzja amerykańskich urzędników zdrowia o zaprzestaniu liczenia nowych przypadków H1N1 w lipcu 2009 roku skomplikowała zdolność rządu do oceny grup szczególnie dotkniętych wirusem¹¹. CDC polega na mozaikowym systemie zbierania danych o zgonach i hospitalizacjach¹¹. Niektóre stany raportują przypadki potwierdzone laboratoryjnie, inne zgłaszają choroby, które mogą być nową grypą świńską, sezonową grypą lub jakąś inną chorobą układu oddechowego¹¹.

Światowa Organizacja Zdrowia również zaprzestała liczenia przypadków w lipcu, po podjęciu decyzji, że śledzenie indywidualnych przypadków grypy świńskiej było zbyt przytłaczające dla krajów, w których wirus szeroko się rozprzestrzeniał¹¹. WHO kontynuowała aktualizowanie raportów o grypie świńskiej, ale z zastrzeżeniem, że ponieważ kraje nie są już zobowiązane do testowania i raportowania przypadków, liczby WHO są niedoszacowane¹¹.

Europejskie inicjatywy nadzoru

W 2022 roku utworzono Europejską Sieć Świńskiej Grypy (ESFLU) z celem utworzenia interdyscyplinarnej europejskiej sieci dla wirusa świńskiej grypy A¹². Celem jest poprawa wymiany informacji, zwiększanie świadomości i globalny nadzór w przygotowaniu na pandemię¹². W ramach projektu UE „United4Surveillance” AGES prowadzi badania pilotażowe (2023-2025) nad różnymi podejściami do nadzoru w celu monitorowania rozprzestrzeniania się wirusów świńskiej grypy¹².

Ponadto, niektóre europejskie inicjatywy mają na celu poprawę świadomości społecznej dotyczącej grypy odzwierzęcej (przenoszenie wirusów grypy między zwierzętami a ludźmi) i ustanowienie europejskich sieci nadzoru nad grypą świń¹². Te wysiłki są szczególnie ważne, biorąc pod uwagę, że epidemiologia i wirusologia wirusów świńskiej grypy w Europie i Stanach Zjednoczonych wydają się być całkiem różne¹³.

Przyszłość systemów nadzoru

Nadzór nad wirusami u zwierząt jest ważnym aspektem przygotowania na pandemię, aby wiedzieć, co tam jest i może powodować infekcje odzwierzęce (przeskoki ze zwierząt na ludzi) lub nawet stanowić zagrożenia pandemiczne¹⁴. Bardzo ważne jest, aby mieć ten wirus na radarze przygotowania na pandemię¹⁴. Wirusy grypy były i zawsze będą problemem, na który należy uważać¹⁵.

Reasortacja wirusów na granicy zwierzę-człowiek nadal stanowi poważny problem¹⁵. Obecnie niemożliwe jest dokładne przewidzenie, który z nich spowoduje następną pandemię, dlatego musimy reagować na każde zidentyfikowane zagrożenie i być przygotowani na każdą reakcję kryzysową, która może powstać¹⁵. Przygotowanie na poziomie laboratoryjnym, jeśli zobaczymy dziwne wzrosty zachorowań na grypę, jest niezbędne i podkreśla znaczenie planowania pandemicznego, bieżącego nadzoru nad wirusami i kompleksowych polityk zdrowia publicznego¹⁶.