Biofeedback w leczeniu nietrzymania stolca – nowoczesna terapia

Biofeedback to bezpieczna, nieinwazyjna technika behawioralna, która wykorzystuje słuchowe lub wizualne sprzężenie zwrotne w celu ponownego kształcenia mięśni dna miednicy¹. Jest to jedna z najskuteczniejszych metod leczenia nietrzymania stolca, szczególnie gdy inne konserwatywne metody nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Kilka badań wykazało znaczną poprawę nietrzymania stolca dzięki leczeniu biofeedbackiem¹.

Terapia biofeedback jest zalecana dla pacjentów z nietrzymaniem stolca, którzy nie odpowiadają na konserwatywne środki². Jest to metoda pierwszego wyboru przy zaburzeniach wypróżniania². Biofeedback jest często pierwszą linią leczenia dla pacjentów ze znacznym idiopatycznym nietrzymaniem stolca, ponieważ jest minimalnie inwazyjny, bezbolesny i bezpieczny³.

Zasady działania terapii biofeedback

Biofeedback polega na umieszczeniu małej sondy elektrycznej w odbytnicy, a czujnik będzie mierzyć ruch i ciśnienie mięśni zwieracza⁴. To rodzaj fizjoterapii, który pomaga pacjentom wzmocnić mięśnie odbytu i lepiej odczuwać potrzebę wypróżnienia, aby mogli dostać się do łazienki, zanim będzie za późno⁵. Biofeedback wykorzystuje urządzenia pomagające nauczyć się ćwiczeń wzmacniających mięśnie dna miednicy⁶.

Podczas biofeedbacku odbytowego czujniki mogą być używane do pomocy pacjentowi w identyfikacji i napinaniu mięśni zwieracza odbytu, co może pomóc w wyizolowaniu odpowiednich mięśni do wzmocnienia⁷. Techniki biofeedbacku były również używane do demonstracji ciśnień lub aktywności zwieracza odbytu pacjentowi, umożliwiając w ten sposób nauczanie ćwiczeń zwieracza odbytu i przekazywanie informacji zwrotnych na temat wykonania i postępów¹.

Rodzaje biofeedbacku stosowane w leczeniu

Biofeedback odbytowy to bezpieczny i nieinwazyjny sposób wzmacniania mięśnia zwieracza odbytu i mięśni łonowo-odbytniczych⁷. Biofeedback jest alternatywną techniką medyczną, dzięki której pacjent uczy się używania umysłu do kontrolowania funkcji organizmu za pomocą czujników⁸. Terapia biofeedbacku poprawia świadomość doznań w odbytnicy, ucząc, jak koordynować napinanie zewnętrznego mięśnia zwieracza z odczuciem wypełnienia odbytnicy⁹.

W leczeniu nietrzymania stolca biofeedback wykorzystuje urządzenia do pomocy w nauce ćwiczeń wzmacniających mięśnie dna miednicy¹⁰. Nowe zachowania mogą być nabywane poprzez próby i błędy, z natychmiastowym sprzężeniem zwrotnym dostarczanym przez urządzenie wprowadzone do odbytnicy. Biofeedback jest metodą treningową, która pomaga poprawić funkcję mięśni zwieracza odbytu¹¹.

Wskazania i skuteczność terapii

Pacjent najbardziej prawdopodobny do odniesienia korzyści z tej terapii to ktoś, kto ma zdolność napinania mięśnia zwieracza odbytu i ma pewne odczucie, kiedy potrzebuje wypróżnić się⁷. Większość badań wykazała, że biofeedback jest skuteczny⁷. Biofeedback wydaje się być skuteczny przy neurogennym i idiopatycznym nietrzymaniu odbytu oraz przy nietrzymaniu związanym z uszkodzeniem zwieraczy odbytu¹².

Biofeedback z wykorzystaniem urządzeń pomagających nauczyć się ćwiczeń wzmacniających mięśnie dna miednicy może być szczególnie pomocny¹³. Terapia biofeedbacku pomaga odczuwać, kiedy stolec wypełnia odbytnicę i jest gotowy do uwolnienia, a także pomaga napinać mięśnie (zatrzymywać stolec), jeśli nie jest to dobry moment na pójście do łazienki.

Przebieg i długość leczenia

Trening biofeedbacku może trwać kilka tygodni¹⁴. Kontrole następują po treningu i powinny być kontynuowane przez kilka miesięcy. Biofeedback próbuje poprawić odbytowe odczucie zmysłowe, siłę, koordynację lub kombinację tych trzech składników¹⁴. Celem biofeedbacku u osób z nietrzymaniem stolca jest zapewnienie opcji leczenia, która jest alternatywą dla istniejących terapii lub ich ulepszeniem¹⁴.

Trening biofeedbacku przy nietrzymaniu stolca koncentruje się na poprawie zdolności do dobrowolnego napinania zewnętrznego zwieracza odbytu i mięśni łonowo-odbytniczych w odpowiedzi na wypełnienie odbytnicy oraz na zmniejszeniu opóźnienia w odpowiedzi na odczucie rozciągnięcia¹⁵. Terapia biofeedbacku może znacząco poprawić kontrolę nad wypróżnieniami w ciągu kilku tygodni do miesięcy regularnego treningu.

Kombinacja z innymi metodami leczenia

Biofeedback często jest stosowany w połączeniu z ćwiczeniami wzmacniającymi dno miednicy³. Dla niektórych osób trening mięśni dna miednicy z biofeedbackiem wydaje się działać podobnie jak wstrzyknięcia środków powiększających zwieracz odbytu w krótkim okresie (do 6 miesięcy)¹⁶. Biofeedback może być używany w połączeniu z innymi metodami leczenia, takimi jak modyfikacje diety, farmakoterapia czy elektrostymulacja.

Biofeedback wykorzystuje urządzenie wprowadzone do odbytu lub umieszczone na skórze, które informuje pacjenta, kiedy używa odpowiednich mięśni do kontrolowania wypróżnień¹⁷. To pomaga poprawić siłę i koordynację odpowiednich mięśni odbytu. Kombinacja różnych metod terapeutycznych często przynosi najlepsze rezultaty w leczeniu nietrzymania stolca.

Ograniczenia i przeciwwskazania

Chociaż biofeedback jest generalnie bezpieczny i skuteczny, istnieją pewne ograniczenia w jego stosowaniu. Dostępne dowody na biofeedback przy nietrzymaniu stolca u dorosłych i dzieci obejmują badania kontrolowane i systematyczne przeglądy tych badań¹⁸. Łączenie wyników badań było ograniczone przez niejednorodność interwencji, porównań i czasu obserwacji używanych w badaniach.

Badania generalnie nie wykazały znaczących różnic między biofeedbackiem a grupami porównawczymi w poprawie wyników¹⁸. Biofeedback jest uważany za eksperymentalny i/lub nieudowodniony, a zatem nie jest medycznie konieczny jako leczenie nietrzymania stolca u dorosłych i dzieci według niektórych wytycznych¹⁵. Niemniej jednak, wiele ośrodków medycznych nadal stosuje tę metodę ze względu na jej bezpieczeństwo i potencjalne korzyści.