Atopowe zapalenie skóry – genetyczne i immunologiczne przyczyny

Atopowe zapalenie skóry to choroba wrażliwości skóry, podobna do astmy w płucach, kataru siennego w zatokach i alergii pokarmowych w przewodzie pokarmowym¹. Jest to wieloukładowe zaburzenie, w którym stan zapalny wpływa na skórę, a skóra staje się bardziej wrażliwa niż zwykle¹. Dokładne przyczyny atopowego zapalenia skóry nie są w pełni poznane, ale badacze wiedzą, że geny, układ immunologiczny i środowisko odgrywają rolę w tej chorobie².

Genetyczne podstawy atopowego zapalenia skóry

Atopowe zapalenie skóry ma silny komponent genetyczny i dziedziczny³. Kilka genów, w tym gen filagryny, jest zaangażowanych w jej rozwój³. Dlatego atopowe zapalenie skóry ma tendencję do wpływania na dzieci w tej samej rodzinie³. Dzieci, których rodzice cierpią na zapalenie skóry lub inne choroby alergiczne, takie jak astma i katar sienny, mają 50-70% ryzyka rozwoju atopowego zapalenia skóry³. Jeśli oboje rodzice są dotknięci, to ryzyko wzrasta do 80%³.

Szczególnie istotny jest gen filagryny (FLG), którego mutacje prowadzą do niedoboru tego białka niezbędnego do rozwoju komórek skóry, integralności bariery skórnej oraz nawilżenia skóry³. Około 20-30% osób z atopowym zapaleniem skóry ma zmutowany lub zmieniony gen FLG, w porównaniu do 8-10% osób bez atopowego zapalenia skóry⁴. Gen FLG jest odpowiedzialny za tworzenie filagryny, białka, które pomaga organizmowi utrzymać ochronną barierę na górnej warstwie skóry⁴.

Badania wykazały silną genetyczną predyspozycję do rozwoju atopowego zapalenia skóry u pacjentów z mutacjami utraty funkcji w genie kodującym strukturalne białko naskórka – filagrynę⁷. Naukowcy odkryli, że mutacja genetyczna zapobiega skórze w ochronie przed alergenami i substancjami drażniącymi w środowisku⁵.

Zaburzenia bariery skórnej

U niektórych osób atopowe zapalenie skóry jest związane z wariacją genetyczną, która wpływa na zdolność skóry do zapewnienia ochrony¹. Przy słabej funkcji bariery skóra jest mniej zdolna do zatrzymania wilgoci i ochrony przed bakteriami, substancjami drażniącymi, alergenami i czynnikami środowiskowymi, takimi jak dym tytoniowy¹.

Osoby z atopowym zapaleniem skóry często mają bardzo suchą skórę, ponieważ ich skóra nie jest w stanie zatrzymać dużej ilości wilgoci⁸. Słaba funkcja bariery skórnej może również wywołać odpowiedź układu immunologicznego, która powoduje zapalenie skóry i inne objawy⁹. Istnieją rosnące dowody, że stan zapalny w atopowym zapaleniu skóry jest związany z immunologicznie i dziedzicznie uwarunkowanymi nieprawidłowościami w barierze skórnej¹⁰. Ta niewydolność bariery powoduje zwiększoną przepuszczalność skóry i zmniejsza jej funkcję przeciwbakteryjną¹⁰.

Zaburzenia immunologiczne w atopowym zapaleniu skóry

Atopowe zapalenie skóry to choroba zapalna związana z nieprawidłową aktywacją określonych komórek układu immunologicznego¹¹. Te komórki promują produkcję typu przeciwciała związanego z chorobami alergicznymi¹¹. Obecne teorie identyfikują, że atopowe zapalenie skóry jest przede wszystkim chorobą układu immunologicznego, przy czym cytokiny są kluczowymi składnikami choroby¹⁰. Te cytokiny, szczególnie IL-4 i IL-13 (cytokiny szlaku Th2) oraz IL-22 (cytokina osi Th22) powodują defekty bariery i stan zapalny, które skutkują klinicznymi cechami zapalenia skóry¹⁰.

Czasami układ immunologiczny nadmiernie reaguje¹². Jeśli masz atopowe zapalenie skóry, twój układ immunologiczny reaguje na pozornie małe substancje drażniące lub alergeny¹². To powoduje stan zapalny¹². Osoby z tym schorzeniem mają skłonność do nadmiernej reakcji immunologicznej na substancje drażniące lub alergeny, wytwarzając stan zapalny¹³.

Rola infekcji bakteryjnych

U innych osób atopowe zapalenie skóry jest spowodowane przez nadmierną ilość bakterii Staphylococcus aureus na skórze¹. To wypiera pomocne bakterie i zakłóca funkcję bariery skórnej¹. Organizmy infekcyjne odgrywają ważną rolę w wywoływaniu i zaostrzaniu atopowego zapalenia skóry⁶. Bakterie (szczególnie gronkowce) a u niektórych pacjentów drożdżaki (malassezia i candida) przyczyniają się do przewlekłego stanu zapalnego⁶.

Osoby z atopowym zapaleniem skóry są szczególnie narażone na infekcje skóry z Staphylococcus aureus⁶. Infekcja powoduje pogorszenie stanu zapalnego skóry i sprawia, że staje się bardziej oporny na zwykłe leczenie emolientami i miejscowymi sterydami⁶. Kolonizacja skóry przez bakterię S. aureus jest powszechna u osób z atopowym zapaleniem skóry¹⁴.

Czynniki środowiskowe i wyzwalające

Chociaż uczulenie na alergeny środowiskowe lub pokarmowe jest wyraźnie związane z atopowym zapaleniem skóry, nie wydaje się być czynnikiem przyczynowym u większości pacjentów, ale może być czynnikiem przyczyniającym się u podgrupy pacjentów z ciężką chorobą lub sezonowymi zaostrzeniami¹⁵. Alergeny środowiskowe, w tym roztocze kurzu domowego, pyłki, sierść zwierząt domowych i niektóre pleśnie, mogą wywołać zapalenie skóry u predysponowanych osób¹¹.

Podobnie narażenie na zanieczyszczenie, miejskie lub przemysłowe, a także dym tytoniowy, może wywołać zaostrzenia zapalenia skóry¹¹. Powszechne substancje drażniące, takie jak mydła, detergenty, rozpuszczalniki, a nawet kosmetyki, mogą pogorszyć zapalenie skóry lub wywołać zaostrzenie¹¹. Klimat może wpływać na zapalenie skóry – zimna i sucha pogoda może wysuszyć skórę, podczas gdy ciepło i wilgotność mogą zwiększyć pocenie się i podrażnienie, pogarszając atopowe zapalenie skóry¹¹.

Wpływ stresu i czynników psychologicznych

Stres jest czynnikiem pogarszającym atopowe zapalenie skóry, ponieważ zakłóca układ immunologiczny i barierę skórną¹⁶. Stres kieruje układ immunologiczny w stronę odpowiedzi typu alergicznego, znanej jako Th2, zwiększając w ten sposób proporcję komórek (eozynofile, komórki tuczne) i przeciwciał (immunoglobuliny IgE) związanych z alergią w atopowym zapaleniu skóry¹⁶.

Ostatnio zostało dodatkowo ustalone za pomocą środków klinicznych i fizjologicznych, że stres psychologiczny jest znaczącym czynnikiem przyczyniającym się do atopowego zapalenia skóry¹⁷. Oprócz identyfikacji wyzwalaczy alergicznych, ważne jest również rozpoznanie wyzwalaczy stresu fizjologicznego i psychologicznego, aby pomóc w zarządzaniu objawami zapalenia skóry¹⁷.

Marsz atopowy i współwystępowanie z innymi chorobami

Atopowe zapalenie skóry jest uważane za część „marszu atopowego”¹⁸. Marsz atopowy obejmuje diagnozę zapalenia skóry w niemowlęctwie, a następnie alergii pokarmowej, alergicznego nieżytu nosa (znanego również jako katar sienny) i astmy, zwykle w tej kolejności¹⁸. Badania pokazują, że do 80% dzieci z zapaleniem skóry rozwija astmę i/lub alergiczny nieżyt nosa w późniejszym dzieciństwie¹⁸.

Atopowe zapalenie skóry często współwystępuje z dwoma innymi chorobami alergicznymi: astmą i katarem siennym (alergicznym nieżytem nosa)⁴. Osoby z astmą lub katarem siennym lub te, które mają członków rodziny z tymi chorobami, są bardziej narażone na rozwój atopowego zapalenia skóry¹⁹. Istnieją rosnące dowody, że alergeny wprowadzone do organizmu przez skórę mogą prowadzić do późniejszego rozwoju alergii pokarmowej, astmy i kataru siennego²⁰.

Rola alergii pokarmowych

Alergie pokarmowe nie powodują atopowego zapalenia skóry, ale mogą iść w parze, dzięki marszowi atopowemu¹⁹. Około 50-70% dzieci z wczesnym początkiem atopowego zapalenia skóry ma jedną lub więcej alergii, głównie alergii pokarmowych, z których najczęstsze to mleko krowie, jaja kur i orzeszki ziemne¹⁹. Co więcej, uczulenie na żywność i alergie wcześnie w życiu mogą przewidywać ciężkie atopowe zapalenie skóry później¹⁹. Alergie pokarmowe mogą również pogorszyć atopowe zapalenie skóry i być wyzwalaczami zaostrzeń objawów¹⁹.