Pochodzenie SARS-CoV-2: drogi transmisji zoonotycznej wirusa COVID-19

Pochodzenie wirusa SARS-CoV-2, który wywołuje COVID-19, pozostaje jednym z najbardziej intensywnie badanych zagadnień naukowych ostatnich lat. Dostępne dowody wskazują na naturalne, zoonotyczne pochodzenie wirusa, co oznacza przeniesienie się patogenu ze zwierząt na człowieka¹².

Rola nietoperzy jako naturalnego rezerwuaru

Nietoperze są uważane za najbardziej prawdopodobny naturalny rezerwuar SARS-CoV-2³. Badania nad naturalnym rezerwuarem wirusa, który spowodował wybuch SARS w latach 2002-2004, doprowadziły do odkrycia wielu koronawirusów nietoperzy podobnych do SARS, z których większość pochodziła od nietoperzy podkowiastych³. Analizy genomowe wykazały wysoką homologię (96%) między SARS-CoV-2 a betakoronawirusem RaTG13 pochodzącym od nietoperzy⁴.

Ścisłe genetyczne podobieństwo SARS-CoV-2 do koronawirusów nietoperzy sugeruje, że wirus wyłonił się z takiego wirusa pochodzącego od nietoperzy². Badania wykazały, że sarbekowirisy spokrewnione z SARS-CoV-1 i SARS-CoV-2 krążyły w zachodniej części Chin i Azji Południowo-Wschodniej przez tysiąclecia⁵. Wirus wykazuje niewielką różnorodność genetyczną, co wskazuje, że zdarzenie przeniesienia SARS-CoV-2 na ludzi prawdopodobnie miało miejsce pod koniec 2019 roku².

Zwierzęta pośrednie w transmisji

Różnice między koronawirusem nietoperzy a SARS-CoV-2 sugerują, że ludzie mogli zostać zarażeni poprzez gospodarza pośredniego, chociaż źródło wprowadzenia do ludzi pozostaje nieznane³. Niektóre badania sugerowały, że SARS-CoV-2 może być wirusem rekombinowanym między koronawirusem nietoperzy a koronawirusem o nieznanym pochodzeniu, z łuskowcami i norkami sugerowanymi jako możliwe gospodarze pośredni⁶.

Podobnie jak w przypadku SARS i MERS, naukowcy wysuwają hipotezę, że SARS-CoV-2 przeszedł od nietoperzy do zwierząt pośrednich, takich jak łuskowce i norki, a następnie do ludzi⁷. Jednak obecnie nie ma dowodów na wykazanie możliwej drogi transmisji z rezerwuaru nietoperzy do ludzi poprzez jeden lub kilka pośrednich gatunków zwierząt⁶. Wiele ekspertów uważa, że transmisja prawdopodobnie nastąpiła na otwartym targu żywności w Wuhan w Chinach, chociaż nadal istnieją teorie o pochodzeniu wirusa z laboratorium⁸.

Targ w Wuhan jako prawdopodobne miejsce transmisji

Większość pacjentów we wstępnych stadiach tej epidemii zgłaszała związek z targiem owoców morza Huanan South China, targiem żywych zwierząt lub „mokrym” targiem, co sugeruje zoonotyczne pochodzenie wirusa⁶. Dostępne dowody sugerują, że wirus SARS-CoV-2 był pierwotnie przechowywany przez nietoperze i rozprzestrzenił się na ludzi wielokrotnie z zarażonych dzikich zwierząt na targu owoców morza Huanan w Wuhan w grudniu 2019 roku¹.

W celu wykrycia źródła infekcji COVID-19, badacze chińskiego CDC zebrali 585 próbek środowiskowych z targu owoców morza Huanan w Wuhan w prowincji Hubei w Chinach w dniach 1 stycznia i 12 stycznia 2020 roku. Wykryli 33 próbki zawierające SARS-CoV-2 i wskazali, że pochodził on od dzikich zwierząt sprzedawanych na targu⁹. Wydaje się, że większość wczesnych przypadków miała jakiś rodzaj kontaktu z pierwotnym targiem owoców morza¹⁰.

Handel dzikimi zwierzętami jako czynnik ryzyka

Badania wykazały, że najnowsze przodkowie sarbekoronawirusa zarówno SARS-CoV-1, jak i SARS-CoV-2 opuściły swoje miejsca pochodzenia mniej niż 10 lat przed tym, jak zostały po raz pierwszy zgłoszone jako zarażające ludzi w odległości ponad tysiąca kilometrów¹¹. Badacze obliczyli, że biorąc pod uwagę odległości, które SARS-CoV-1 i SARS-CoV-2 musiały pokonać tak szybko, jest wysoce nieprawdopodobne, aby mogły zostać przeniesione tam poprzez rozprzestrzenianie się nietoperzy¹¹.

Znacznie bardziej prawdopodobne jest to, że zostały przetransportowane tam przypadkowo przez handlarzy dzikich zwierząt poprzez gospodarzy pośrednich¹¹. Obecne badanie dostarcza najsilniejszych dowodów do tej pory, że SARS-CoV-2 dostał się do ludzi w podobny sposób¹¹. Zdarzenia przeniesienia zoonotycznego rosną na całym świecie ze względu na wzrost interakcji człowiek-zwierzę poprzez handel dzikimi zwierzętami, a także urbanizację i niszczenie siedlisk¹².

Czynniki środowiskowe sprzyjające transmisji

Czynniki społeczne i środowiskowe, w tym zmiany klimatyczne, niszczenie naturalnych ekosystemów i handel dzikimi zwierzętami, zwiększyły prawdopodobieństwo takiego przeniesienia zoonotycznego¹. COVID-19 to przypomnienie, że zdrowie człowieka i zdrowie środowiska są ściśle powiązane¹³. Istnieje około 8 milionów gatunków życia na Ziemi, z których ludzie są tylko jednym. Obejmują one szacunkowo 1,7 miliona niezidentyfikowanych wirusów, uznawanych za typ, który może zainfekować ludzi, istniejących u ssaków i ptaków wodnych¹³.

Najbardziej podstawowym sposobem ochrony przed chorobami zoonotycznymi jest zapobieganie niszczeniu przyrody¹⁴. Tam, gdzie ekosystemy są zdrowe i różnorodne biologicznie, są odporne, adaptacyjne i pomagają regulować choroby¹⁴. Różnorodność genetyczna buduje odporność na choroby wśród populacji zwierząt i zmniejsza szanse wybuchów chorób zwierząt o dużym wpływie¹⁴.

Rozprzestrzenianie się wirusa wśród dzikiej zwyrząt

SARS-CoV-2, wirus odpowiedzialny za COVID-19, jest szeroko rozprzestrzeniony wśród gatunków dzikich zwierząt¹⁵. Najwyższe narażenie na SARS-CoV-2 stwierdzono u zwierząt w pobliżu szlaków turystycznych i obszarów publicznych o dużym natężeniu ruchu, co sugeruje, że wirus przeszedł od ludzi do dzikiej przyrody¹⁵. Wirus może przeskakiwać od ludzi do dzikiej przyrody, gdy jesteśmy z nimi w kontakcie, jak autostopowicz zmieniający przejażdżki na nowego, bardziej odpowiedniego gospodarza¹⁵.

Dane sugerują, że narażenie na wirusa było szeroko rozprzestrzenione w dzikiej przyrodzie i że obszary o wysokiej aktywności ludzkiej mogą służyć jako punkty kontaktu dla transmisji międzygatunkowej¹⁶. Wirus jest obojętny na to, czy jego gospodarz chodzi na dwóch czy czterech nogach. Jego głównym celem jest przetrwanie¹⁶. SARS-CoV-2 to nie tylko problem ludzki i potrzeba interdyscyplinarnego zespołu, aby skutecznie zająć się jego wpływem na różne gatunki i ekosystemy¹⁶.