Wyprysk kontaktowy zawodowy – epidemiologia w różnych branżach

Wyprysk kontaktowy zawodowy stanowi poważny problem zdrowia publicznego, będąc najczęstszą chorobą zawodową skóry w wielu krajach. Różne branże charakteryzują się odmiennym poziomem ryzyka, co wynika ze specyfiki wykonywanej pracy i narażenia na określone substancje chemiczne czy czynniki fizyczne.

Branże o najwyższym ryzyku

Według danych z Niemiec, najwyższą roczną częstość występowania wyprysku kontaktowego drażniącego odnotowano wśród fryzjerów – 46,9 przypadków na 10 000 pracowników rocznie¹. Na drugim miejscu znaleźli się piekarze z częstością 23,5 przypadków na 10 000 pracowników rocznie, a na trzecim cukiernicy z wynikiem 16,9 przypadków na 10 000 pracowników rocznie¹.

W Danii, chociaż sprzątacze stanowią największą liczbę dotkniętych pracowników, to pracownicy gastronomii wykazują najwyższą częstość zachorowań². Dane z Niemiec wskazują na częstość występowania wyprysku kontaktowego na poziomie 4,5 przypadków na 10 000 pracowników dla formy drażniącej, w porównaniu z 4,1 przypadków na 10 000 dla alergicznej postaci schorzenia².

Służba zdrowia jako branża wysokiego ryzyka

Pracownicy służby zdrowia stanowią szczególnie narażoną grupę zawodową. Szacuje się, że rocznie około 1000 pielęgniarek w Wielkiej Brytanii rozwija wyprysk kontaktowy związany z pracą³. W dwóch oddziałach intensywnej terapii częstość występowania zawodowego wyprysku kontaktowego ręki wynosiła 55,6%, a wśród najbardziej narażonych pracowników aż 69,7%².

Szczególnie wysokie ryzyko w służbie zdrowia wiąże się z koniecznością częstego mycia rąk, używania środków dezynfekujących oraz noszenia rękawic ochronnych. Pandemia COVID-19 dodatkowo zwiększyła narażenie pracowników służby zdrowia na czynniki wywołujące wyprysk kontaktowy, co potwierdzają najnowsze badania⁴.

Inne zawody wysokiego ryzyka

Kompletna lista zawodów o wysokim ryzyku wyprysku kontaktowego zawodowego obejmuje⁵:

• Służbę zdrowia
• Inżynierię i przemysł metalowy
• Produkcję żywności
• Sprzątanie
• Fryzjerstwo i kosmetykę
• Przemysł petrochemiczny
• Produkcję metali twardych
• Odlewnictwo i galwanizację
• Budownictwo
• Florystykę i ogrodnictwo
• Rolnictwo

Pracownicy przemysłu spożywczego, mechanicznego oraz sprzątacze należą do grup zawodowych o szczególnie wysokim ryzyku wyprysku kontaktowego drażniącego ze względu na narażenie na „mokrą pracę”². Florystki, fryzjerzy, kosmetyczki, kucharze, pracownicy przemysłu metalowego oraz zawody związane ze służbą zdrowia są również szczególnie narażone na rozwój schorzenia⁶.

Lokalizacja zmian skórnych

Ręce są najczęściej dotknięte lokalizacją w przypadku zawodowego wyprysku kontaktowego, dotycząc tej okolicy u 80-90% pacjentów, zarówno kobiet jak i mężczyzn⁷. W jednym z badań wykazano, że ręce były głównie dotknięte u 64% pracowników z alergicznym wypryskem kontaktowym i u 80% osób z postacią drażniącą⁸.

Różnice płciowe w zawodowym wyprysku kontaktowym

Wyprysk kontaktowy drażniący istotnie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn¹. Zawodowy wyprysk kontaktowy drażniący dotyka kobiety niemal dwukrotnie częściej niż mężczyzn, co stanowi kontrast w porównaniu z innymi chorobami zawodowymi, które przeważnie dotykają mężczyzn¹. Wyższa częstość występowania wyprysku kontaktowego ręki u kobiet w porównaniu z mężczyznami wynika z czynników środowiskowych, a nie genetycznych¹.

Wpływ wieku na ryzyko zawodowe

Starsze osoby mają bardziej suchą i cieńszą skórę, która nie toleruje mydeł i rozpuszczalników tak dobrze jak u młodszych osób¹. Zawodowy wyprysk kontaktowy ręki często wiąże się z przewlekłym zapaleniem skóry i długotrwałymi zwolnieniami chorobowymi, przy znacznie większej ciężkości wśród osób z zawodowym wypryskem kontaktowym drażniącym i atopowym zapaleniem skóry oraz u osób starszych niż 50 lat¹.

Znaczenie nadzoru epidemiologicznego

Systematyczny nadzór nad zawodowym wypryskem kontaktowym jest kluczowy dla zrozumienia trendów zachorowań, analizowania czynników ryzyka oraz monitorowania skuteczności środków zapobiegawczych⁹. Systemy nadzoru, takie jak Information Network of the Departments of Dermatology (IVDK) w Niemczech, odgrywają ważną rolę w obserwacji trendów epidemiologicznych i identyfikacji grup szczególnego ryzyka¹⁰.