Przyczyny brucelozy – bakterie Brucella i źródła zakażenia

Bruceloza jest chorobą zakaźną o charakterze odzwierzęcym (zoonoza), wywoływaną przez bakterie z rodzaju Brucella¹². Te małe, gram-ujemne pałeczki należą do grupy patogenów wewnątrzkomórkowych, które mają zdolność przetrwania i namnażania się w komórkach gospodarza¹³. Charakterystyczną cechą bakterii Brucella jest ich nieruchomość oraz brak zdolności do tworzenia przetrwalników i toksyn¹.

Główne gatunki bakterii Brucella odpowiedzialne za zakażenia u ludzi

Spośród wszystkich gatunków bakterii z rodzaju Brucella, cztery są szczególnie istotne z punktu widzenia zdrowia człowieka¹⁴. Każdy z tych gatunków charakteryzuje się odmienną zjadliwością oraz preferencjami dotyczącymi gospodarzy zwierzęcych.

Brucella melitensis to gatunek o największej zjadliwości dla ludzi, odpowiedzialny za najcięższe przypadki brucelozy¹. Jego głównymi gospodarzami są owce i kozy, choć może również infekować wielbłądy¹⁶. Głównym sposobem transmisji na ludzi jest spożycie niepasteryzowanego mleka koziego i produktów z niego wytwarzanych⁷.

Brucella abortus charakteryzuje się szerszym zasięgiem geograficznym niż B. melitensis, ale wykazuje mniejszą patogenność zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi⁵⁷. Podstawowym gospodarzem tego gatunku jest bydło, choć może również występować u bizonów, jaków i wielbłądów⁸. W Ameryce Północnej B. abortus była najczęstszą przyczyną brucelozy u ludzi⁷.

Brucella suis zajmuje drugą pozycję pod względem częstości występowania brucelozy w Ameryce Północnej⁵⁷. Ten gatunek wywołuje przewlekły przebieg choroby z charakterystycznymi ropnymi zmianami destrukcyjnymi⁷. Głównym gospodarzem są świnie domowe i dziki, choć istnieją różne biowarianty adaptowane do innych gatunków zwierząt⁸.

Brucella canis powoduje zakażenia o przebiegu podobnym do B. abortus⁵⁷. Jak nazwa wskazuje, głównym gospodarzem są psy, szczególnie te hodowane w skupiskach⁸. Zakażenia tym gatunkiem u ludzi są stosunkowo rzadkie⁹.

Gospodarze zwierzęcy i rezerwuary infekcji

Bakterie Brucella charakteryzują się wysoką specyficznością względem swoich gospodarzy zwierzęcych, choć mogą również infekować inne gatunki¹⁰¹¹. Naturalne rezerwuary obejmują zarówno zwierzęta domowe, jak i dzikie gatunki, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu cyklu infekcyjnego Zobacz więcej: Gospodarze zwierzęcy bakterii Brucella - rezerwuary infekcji.

Wśród zwierząt domowych najważniejszymi gospodarzami są bydło, owce, kozy, świnie i psy¹²¹³. Zwierzęta te mogą przenosić bakterie w mleku, krwi, płynach rozrodczych oraz innych wydzielinach ustrojowych¹². Co istotne, niektóre zwierzęta mogą być nosicielami bakterii bez manifestacji objawów klinicznych, co utrudnia kontrolę zakażeń¹².

Mechanizmy transmisji bakterii na człowieka

Zakażenie człowieka bakteriami Brucella może nastąpić na kilka sposobów, przy czym najczęstszym jest droga pokarmowa poprzez spożycie skażonych produktów spożywczych Zobacz więcej: Drogi transmisji brucelozy - od zwierząt do człowieka. Bakterie charakteryzują się bardzo niską dawką infekcyjną – zaledwie 10-100 mikroorganizmów może wystarczyć do wywołania choroby¹¹⁵.

Spożycie niepasteryzowanych produktów mlecznych stanowi główną drogę transmisji, szczególnie w przypadku B. melitensis⁷¹⁶. Bakterie mogą przetrwać w mleku, serach, maśle i lodach pochodzących od zakażonych zwierząt¹². Również niedogotowane lub surowe mięso może być źródłem zakażenia¹².

Droga wziewna stanowi szczególne zagrożenie dla osób zawodowo narażonych na kontakt ze zwierzętami¹². Bakterie łatwo rozprzestrzeniają się w powietrzu, co może prowadzić do zakażenia pracowników rzeźni, laboratoriów, weterynarzy oraz myśliwych⁵⁷. Ze względu na łatwość transmisji drogą wziewną, bakterie Brucella są uznawane za potencjalne czynniki broni biologicznej¹⁵¹⁷.

Kontakt bezpośredni z zakażonymi zwierzętami lub ich wydzielinami może prowadzić do wniknięcia bakterii przez uszkodzoną skórę, błony śluzowe lub spojówki⁸¹². Szczególnie niebezpieczny jest kontakt z krwią, nasieniem, łożyskiem czy płynami poporodowymi zakażonych zwierząt¹².

Transmisja międzyludzka

Przenoszenie brucelozy między ludźmi jest zjawiskiem bardzo rzadkim¹²¹⁸. Opisano pojedyncze przypadki transmisji podczas porodu, poprzez karmienie piersią, kontakt seksualny oraz przetoczenie zakażonej krwi lub szpiku kostnego¹²¹⁹. Niemniej jednak, ze względu na rzadkość takiej transmisji, bruceloza jest klasyfikowana jako słabo zakaźna między ludźmi¹⁸.

Czynniki wpływające na zjadliwość bakterii

Zjadliwość poszczególnych gatunków Brucella różni się znacznie, co ma bezpośrednie przełożenie na ciężkość przebiegu choroby u człowieka. Endotoksyna stanowi główny czynnik zjadliwości, choć dokładny mechanizm patogenezy nie został w pełni wyjaśniony²⁰. Bakterie mają zdolność unikania wewnątrzkomórkowego niszczenia przez fagocyty i neutrofile, co umożliwia im lokalizację w układzie siateczkowo-śródbłonkowym²⁰.

Wszystkie gatunki Brucella charakteryzują się jako fakultatywne pasożyty wewnątrzkomórkowe, co oznacza, że mogą przetrwać i namnażać się zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz komórek gospodarza²¹. Ta właściwość jest kluczowa dla ich zdolności do wywoływania przewlekłych infekcji i unikania odpowiedzi immunologicznej organizmu.

Znaczenie epidemiologiczne różnych gatunków

Rozmieszczenie geograficzne poszczególnych gatunków Brucella ma istotne znaczenie dla epidemiologii brucelozy na świecie. B. melitensis dominuje w krajach basenu Morza Śródziemnego, Azji i Afryce¹⁷, podczas gdy B. abortus występuje głównie w Europie oraz krajach o klimacie umiarkowanym w Afryce, Azji i Ameryce Południowej¹⁷. B. suis jest szczególnie rozpowszechniona w Ameryce Północnej i Europie Środkowej¹⁷, natomiast B. canis występuje sporadycznie w Stanach Zjednoczonych, Europie i Japonii¹⁷.

Zrozumienie etiologii brucelozy ma kluczowe znaczenie dla skutecznego zapobiegania zakażeniom oraz właściwej diagnostyki i leczenia. Znajomość specyficznych gospodarzy zwierzęcych poszczególnych gatunków bakterii oraz głównych dróg transmisji umożliwia wdrożenie odpowiednich środków prewencyjnych, szczególnie w grupach zawodowo narażonych na kontakt ze zwierzętami lub ich produktami.