Etiologia nadużywania sterydów anabolicznych – przyczyny i czynniki ryzyka

Nadużywanie sterydów anabolicznych stanowi złożony problem zdrowotny, którego przyczyny obejmują wielorakie czynniki psychologiczne, społeczne i biologiczne¹. Około 3-4 milionów Amerykanów używa sterydów anabolicznych w celu zwiększenia masy mięśniowej, poprawy wyników sportowych lub poprawy wyglądu¹. Problem ten dotyczy głównie mężczyzn w wieku 20-30 lat, którzy trenują z ciężarami, ale nie są profesjonalnymi sportowcami¹.

Główne czynniki psychologiczne

Jedną z najważniejszych przyczyn nadużywania sterydów anabolicznych są zaburzenia obrazu ciała, szczególnie dysmorfofobia mięśniowa (muscle dysmorphia)¹². Osoby cierpiące na to zaburzenie postrzegają siebie jako zbyt słabe lub małe, mimo że w rzeczywistości mogą być duże i umięśnione²³. Ta zniekształcona percepcja własnego ciała prowadzi do kompulsywnego dążenia do osiągnięcia większej masy mięśniowej.

Niska samoocena i problemy z pewnością siebie również odgrywają kluczową rolę w etiologii nadużywania sterydów⁴⁵. Niektórzy użytkownicy zgłaszają, że przyjmują sterydy anaboliczne w celu zwiększenia pewności siebie i dlatego, że czują się w punkcie, w którym nie mogą już więcej urosnąć tylko poprzez trening siłowy³. Większość użytkowników raportuje, że sterydy anaboliczne pomagają im osiągnąć wymarzoną sylwetkę³.

Czynniki społeczne i środowiskowe

Presja społeczna i wpływ środowiska siłowni stanowią istotny czynnik w rozwoju nadużywania sterydów anabolicznych⁶⁷. W środowiskach konkurencyjnych, takich jak siłownie czy drużyny sportowe, używanie sterydów często staje się znormalizowane, co zachęca do ich stosowania w celu dopasowania się do grupy lub osiągnięcia lepszych wyników⁷.

Media społecznościowe mają szczególny wpływ na rozwój problemu, promując ideał sylwetki związany z płaskim brzuchem, niskim procentem tkanki tłuszczowej i wyraźnie umięśnionym ciałem⁸. Sportowcy i kulturyści mogą doświadczać ogromnej presji związanej z wynikami, często czując potrzebę przewyższenia konkurentów⁹. Ta presja prowadzi wielu do używania sterydów w celu zwiększenia siły i wytrzymałości.

Łatwy dostęp do sterydów, zarówno przez internet, jak i przez sieci siłowni, sprawia, że osoby mogą łatwo nadużywać tych substancji⁶⁹. Bez odpowiedniej regulacji lub nadzoru, wielu użytkowników pozyskuje sterydy nie rozumiejąc w pełni związanych z nimi ryzyk⁹. Łatwość dostępu jest znaczącym czynnikiem przyczyniającym się do rosnącego problemu uzależnienia od sterydów⁹.

Biologiczne mechanizmy uzależnienia

Sterydy anaboliczne wywołują rzeczywiste biologiczne uzależnienie, co potwierdzają badania na zwierzętach pokazujące, że chomiki będą kontynuować samopodawanie testosteronu nawet do momentu śmierci¹⁰. Około 30% użytkowników sterydów anabolicznych rozwija uzależnienie charakteryzujące się chronicznym używaniem mimo negatywnych konsekwencji i niekorzystnego wpływu na funkcjonowanie fizyczne, psychospołeczne lub zawodowe¹.

Długotrwałe używanie sterydów zakłóca naturalną równowagę hormonalną w organizmie¹¹. Sterydy działają jak leki poprawiające nastrój, co skutkuje efektami podobnymi do antydepresantów¹¹. Kiedy sterydy anaboliczne wchodzą do mózgu, przyłączają się do specyficznych receptorów zwanych receptorami androgenowymi, co powoduje wzrost poziomu dopaminy odpowiedzialnej za uczucia przyjemności i euforii¹². Podwyższone poziomy dopaminy wywołane przez sterydy anaboliczne mogą prowadzić do uzależnienia i głodu narkotycznego¹².

Czynniki ryzyka i podatność

Badania wskazują, że mężczyźni z uzależnieniem od sterydów częściej dorastali w domach z jednym rodzicem i mieli krewnych pierwszego stopnia z zaburzeniami związanymi z alkoholem lub substancjami psychoaktywnymi¹³. Osoby z historią zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych są w większym ryzyku nadużywania sterydów anabolicznych¹⁴.

Problemy ze zdrowiem psychicznym, takie jak depresja, lęk czy niska samoocena, znacznie zwiększają ryzyko uzależnienia od sterydów⁹. Sterydy zapewniają tymczasowy wzrost pewności siebie lub poprawę nastroju, ale użytkownicy szybko rozwijają zależność od leku⁹. Niektórzy ludzie stają się uzależnieni od alkoholu lub innych narkotyków próbując samodzielnie leczyć niepożądane skutki uboczne sterydów anabolicznych, takie jak bezsenność i agresja¹¹.

Psychologiczne aspekty uzależnienia od sterydów

Uzależnienie od sterydów różni się od typowego uzależnienia od narkotyków – użytkownicy sterydów nie są uzależnieni od samego leku, ale od fizycznych rezultatów, które lek może osiągnąć¹⁵. Sterydy anaboliczne są uzależniające ze względu na dwa główne czynniki: zachowanie wielu osób z zaburzeniami związanymi z używaniem substancji – kompulsywną potrzebę poszukiwania i używania sterydów anabolicznych¹⁴.

Około 32% użytkowników sterydów anabolicznych rozwija uzależnienie zwane zaburzeniem używania sterydów¹⁶. Zaburzenie używania sterydów może się rozwinąć, gdy użytkownicy zmagają się z podstawowymi problemami psychologicznymi, takimi jak niska samoocena lub dysmorfofobia ciała¹⁶. Osoby z uzależnieniem od sterydów to często młodzi mężczyźni, którzy nadużywają leku z powodu złego obrazu ciała i niskiej samooceny¹⁶.

Rola traumy i przemocy w etiologii

Znaczący odsetek osób nadużywających sterydy doświadczył w przeszłości przemocy fizycznej lub seksualnej¹⁷¹⁸. Używają masy mięśniowej, aby poczuć się bezpieczniej w niebezpiecznym świecie¹⁷. Mniejsza część osób nadużywających sterydy doświadczyła przemocy fizycznej lub seksualnej i próbuje zwiększyć swoją masę mięśniową, aby się chronić¹⁸. Te doświadczenia traumatyczne mogą być silnym motywatorem do rozpoczęcia i kontynuowania używania sterydów jako sposobu radzenia sobie z poczuciem bezbronności.

Wpływ na układ nagrody mózgu

Używanie sterydów anabolicznych może również wpływać na mózg w sposób podobny do tego, jak inne narkotyki wpływają na mózg, czasami poprzez nieznane mechanizmy¹⁹. Nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do zmian w pamięci, problemów nastroju takich jak depresja, zwiększonej agresji i zachowań gwałtownych, paranoi, urojeń wielkości lub władzy, upośledzonej oceny w relacjach osobistych z innymi¹⁹. Niektóre osoby używające sterydy anaboliczne mogą rozwinąć formę lęku społecznego zwaną lękiem wykonawczym¹⁹.

Chroniczne nadużywanie sterydów może tworzyć zmiany w mózgu, które mogą wpływać na produkcję i dostarczanie substancji chemicznych w mózgu zwanych neurotransmiterami²⁰. Te neurochemiczne i hormonalne fluktuacje zakłócają pobudzenie, sztywność erekcji i satysfakcję – fizycznie lub psychicznie²¹.