Grupy ryzyka nadużywania sterydów anabolicznych – kto jest najbardziej narażony

Analiza epidemiologiczna nadużywania sterydów anaboliczno-androgennych (SAA) wykazuje, że problem ten nie rozkłada się równomiernie w populacji. Określone grupy społeczne i demograficzne wykazują znacznie wyższą częstość używania tych substancji, co pozwala na identyfikację grup szczególnego ryzyka i ukierunkowanie działań prewencyjnych¹.

Mężczyźni trenujący siłowo – grupa najwyższego ryzyka

Według National Institute on Drug Abuse, najwyższą częstość nadużywania sterydów anabolicznych obserwuje się wśród mężczyzn trenujących z ciężarami w wieku 20-30 lat¹². Ta grupa stanowi rdzeń populacji użytkowników SAA, co związane jest z dążeniem do szybkiego zwiększenia masy mięśniowej i siły fizycznej.

Badanie przeprowadzone w siłowniach w São Luís wykazało, że 10,65% osób ćwiczących regularnie używało SAA³. Najliczniejszą grupę użytkowników stanowili młodzi mężczyźni w wieku 20-29 lat, którzy mieli prawie sześciokrotnie wyższe ryzyko używania SAA w porównaniu z innymi grupami wiekowymi³.

Osoby ćwiczące przez okres dłuższy niż rok wykazują dwukrotnie wyższe prawdopodobieństwo używania SAA w porównaniu z osobami ćwiczącymi krócej⁴. To sugeruje, że wraz z pogłębianiem zaangażowania w trening siłowy wzrasta skłonność do sięgania po środki wspomagające.

Kulturyści i sportowcy zawodowi

Kulturyści reprezentują jedną z grup o najwyższej częstości używania sterydów anabolicznych. Badania wskazują, że w tej populacji problem może dotyczyć znacznego odsetka osób, zarówno zawodowych, jak i amatorskich kulturystów⁵.

W sportach siłowych i podnoszeniu ciężarów częstość używania SAA szacuje się na 10-50%⁶. Najczęściej nadużywanie sterydów obserwuje się w:

• Futbolu amerykańskim (29,3% graczy)⁷
• Lekkoatletyce (20,6% mężczyzn)⁷
• Kulturystyce i rekreacyjnym treningu siłowym⁷

Wśród kulturystek częstość używania SAA wynosi 16,8%, co jest znacznie wyższe niż w ogólnej populacji kobiet⁸. To wskazuje na to, że presja związana z osiąganiem określonych standardów estetycznych w kulturystyce może prowadzić do zwiększonego ryzyka sięgania po sterydy niezależnie od płci.

Młodzież – rosnący problem

Używanie sterydów anabolicznych wśród młodzieży stanowi szczególnie niepokojący aspekt epidemiologii tego problemu. Badanie Youth Risk and Behavior Surveillance System wykazało, że 6,1% uczniów szkół średnich przyjmowało sterydy bez recepty w ciągu swojego życia⁹.

Dane dotyczące młodzieży wykazują znaczące różnice etniczne:

• Uczniowie pochodzenia latynoamerykańskiego: 7,2%⁹
• Uczniowie biali: 6,2%⁹
• Uczniowie afroamerykańscy: 3,6%⁹

Szczególnie niepokojące jest to, że chłopcy używają sterydów częściej niż dziewczęta (6,8% vs 5,3%)⁹. Badania wskazują również, że 4-12% chłopców w szkołach średnich przyznaje się do używania sterydów, choć rzeczywisty odsetek jest prawdopodobnie znacznie wyższy¹⁰.

Kobiety – niedoszacowana grupa ryzyka

Chociaż mężczyźni używają sterydów anabolicznych znacznie częściej, problem wśród kobiet nie powinien być lekceważony. Częstość używania SAA wśród kobiet wynosi 1,6% w skali globalnej¹, ale w niektórych grupach jest znacznie wyższa.

Badanie obejmujące nastolatki wykazało, że 2,4% uczennic szkół średnich używało sterydów w pewnym momencie swojego życia¹¹. To oznacza, że problem dotyka około jednej na 42 nastolatki, co jest znaczącym odsetkiem biorąc pod uwagę poważne konsekwencje zdrowotne używania SAA przez młode kobiety.

Badanie przeprowadzone po pandemii COVID-19 wykazało jeszcze wyższe wskaźniki – 41,99% kobiet trenujących siłowo używało sterydów anabolicznych¹². To sugeruje, że problem wśród kobiet może być bardziej rozpowszechniony niż wcześniej sądzono.

Osoby z zaburzeniami obrazu ciała

Znaczącą grupę ryzyka stanowią osoby cierpiące na zaburzenia obrazu ciała, szczególnie dysmorfię mięśniową (muscle dysmorphia). To zaburzenie, czasem nazywane „odwrotną anoreksją”, charakteryzuje się obsesyjnym dążeniem do zwiększenia masy mięśniowej mimo już znacznej budowy ciała¹³¹⁴.

Osoby z dysmorfią mięśniową często nie widzą siebie jako wystarczająco duże lub silne, co prowadzi do używania sterydów anabolicznych w celu osiągnięcia nierealistycznych ideałów ciała¹³. Ta grupa wymaga szczególnej uwagi ze strony specjalistów zdrowia psychicznego.

Czynniki ryzyka i predyktory używania

Meta-analiza 187 badań zidentyfikowała bycie sportowcem i płeć męską jako istotne predyktory nadużywania SAA¹. Dodatkowo, badania wykazały następujące czynniki zwiększające ryzyko:

• Wiek 20-29 lat³
• Płeć męska³
• Używanie suplementów diety³
• Trening przez okres dłuższy niż rok³
• Używanie innych substancji psychoaktywnych⁹

Używanie suplementów diety wiąże się z dwukrotnym wzrostem prawdopodobieństwa używania SAA³. To może wskazywać na progresywny charakter sięgania po coraz silniejsze środki wspomagające trening.

Grupy zawodowe o podwyższonym ryzyku

Niektóre grupy zawodowe wykazują zwiększone ryzyko używania sterydów anabolicznych. Należą do nich:

• Funkcjonariusze organów ścigania¹⁵
• Osoby wykonujące zawody fizycznie wymagające¹⁵
• Osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej¹⁵

Te grupy mogą używać sterydów w celu zwiększenia siły fizycznej i poczucia bezpieczeństwa, co stanowi inną motywację niż ta obserwowana wśród sportowców czy kulturystów.

Współwystępowanie z innymi substancjami

Użytkownicy sterydów anabolicznych często używają również innych substancji psychoaktywnych. Wśród hiszpańskich uczniów używających SAA odnotowano wyższą częstość używania:

• Konopi (64,2%)¹⁶
• Kokainy (23,8%)¹⁶
• Środków nasennych (22,9%)¹⁶
• Ecstasy (16,8%)¹⁶
• LSD (14%)¹⁶
• Heroiny (4,1%)¹⁶

To zjawisko polizużywania znacznie zwiększa ryzyko zdrowotne i komplikuje proces leczenia uzależnienia.