Safinamid – porównanie substancji czynnych

Safinamid, rasagilina i selegilina to inhibitory MAO-B stosowane w chorobie Parkinsona. Różnią się wskazaniami, profilem bezpieczeństwa i zastosowaniem w szczególnych grupach pacjentów.

Safinamid, rasagilina i selegilina – porównanie substancji czynnych

W leczeniu choroby Parkinsona stosuje się kilka substancji czynnych, które mają zbliżone działanie, ale różnią się pod wieloma względami. Do tej grupy należą safinamid, rasagilina oraz selegilina. Wszystkie te leki zaliczane są do inhibitorów monoaminooksydazy typu B (MAO-B), czyli leków, które hamują rozkład dopaminy w mózgu, dzięki czemu wspomagają leczenie objawów choroby Parkinsona¹²³. Substancje te są dostępne w postaci tabletek przyjmowanych doustnie i przeznaczone są głównie dla dorosłych pacjentów.

• Wszystkie należą do tej samej grupy leków i mają zbliżony mechanizm działania – zwiększają poziom dopaminy w mózgu.
• Stosowane są jako leki wspomagające w leczeniu choroby Parkinsona, zwłaszcza w sytuacji, gdy podstawowa terapia lewodopą nie jest już wystarczająco skuteczna.
• Każda z tych substancji ma jednak swoje unikalne cechy i różnice dotyczące wskazań, bezpieczeństwa i zastosowania.

Wskazania do stosowania – kiedy i dla kogo?

Safinamid, rasagilina i selegilina są wykorzystywane w leczeniu choroby Parkinsona, ale zakres ich zastosowania nie jest identyczny⁴⁵⁶.

• Safinamid stosuje się u dorosłych pacjentów z chorobą Parkinsona w pośrednim i późnym stadium choroby. Jest on dodatkiem do lewodopy, gdy leczenie samą lewodopą lub jej połączeniem z innymi lekami nie wystarcza do kontrolowania objawów⁴.
• Rasagilina może być stosowana zarówno jako samodzielny lek w początkowych stadiach choroby Parkinsona, jak i jako lek wspomagający razem z lewodopą, szczególnie u pacjentów, u których pojawiają się wahania skuteczności lewodopy⁵.
• Selegilina jest wykorzystywana we wczesnych fazach choroby jako jedyny lek lub w późniejszych stadiach w połączeniu z lewodopą (samą lub z karbidopą)⁶.

Warto zaznaczyć, że żadna z tych substancji nie jest zalecana do stosowania u dzieci i młodzieży, ponieważ nie ma wystarczających danych na temat bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej⁷⁸⁹.

Mechanizm działania i różnice w działaniu

Wszystkie trzy substancje – safinamid, rasagilina i selegilina – działają poprzez hamowanie enzymu MAO-B, który odpowiada za rozkład dopaminy w mózgu. Dzięki temu zwiększają dostępność dopaminy, co pomaga łagodzić objawy choroby Parkinsona¹²³.

• Safinamid wyróżnia się tym, że oprócz działania na MAO-B wpływa także na inne procesy w mózgu, m.in. hamuje niektóre kanały sodowe i zmniejsza uwalnianie glutaminianu. Dzięki temu może łagodzić nie tylko objawy ruchowe, ale także niektóre objawy towarzyszące chorobie¹.
• Rasagilina jest silnym, nieodwracalnym i selektywnym inhibitorem MAO-B. Główny metabolit rasagiliny nie wykazuje działania na MAO-B².
• Selegilina również jest selektywnym inhibitorem MAO-B i może dodatkowo hamować wychwyt zwrotny dopaminy, co może wzmacniać jej działanie³.

Farmakokinetyka – losy leku w organizmie

Substancje te różnią się także pod względem tego, jak są wchłaniane, metabolizowane i wydalane z organizmu:

• Safinamid ma bardzo wysoką biodostępność (95%) i jest prawie całkowicie wchłaniany po podaniu doustnym. Jest wydalany głównie z moczem, a jego okres półtrwania wynosi 20–30 godzin¹⁰.
• Rasagilina osiąga maksymalne stężenie we krwi już po około 0,5 godziny, ale jej biodostępność jest niższa (około 36%). Jest metabolizowana głównie w wątrobie i wydalana z moczem¹¹.
• Selegilina wchłania się szybko, osiągając maksymalne stężenie po około 30 minutach. Biodostępność wynosi około 10%, a lek szybko przenika do mózgu. Jest metabolizowana w wątrobie i wydalana głównie z moczem¹².

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Każda z tych substancji czynnych ma swoje przeciwwskazania, ale wiele z nich jest wspólnych dla całej grupy inhibitorów MAO-B¹³¹⁴¹⁵:

• Nie wolno ich stosować razem z innymi inhibitorami MAO ani z petydyną (silnym lekiem przeciwbólowym).
• Przeciwwskazane jest łączenie tych leków z niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi (np. SSRI, SNRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne), sympatykomimetykami oraz z niektórymi lekami na przeziębienie¹⁶¹⁷¹⁸.
• Nie należy ich stosować u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby. Safinamid i rasagilina nie są zalecane także przy umiarkowanych zaburzeniach funkcji wątroby¹⁹²⁰.
• Selegilina jest przeciwwskazana u osób z czynnym wrzodem żołądka lub dwunastnicy¹⁵.

Dodatkowo, safinamid nie powinien być stosowany u pacjentów z niektórymi chorobami oczu (np. zwyrodnienie siatkówki, bielactwo, zapalenie błony naczyniowej oka, retinopatia cukrzycowa)¹³.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie tych leków u osób w podeszłym wieku, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek wymaga szczególnej ostrożności.

• Stosowanie u dzieci i młodzieży: Żaden z tych leków nie jest przeznaczony dla osób poniżej 18 lat⁷⁸⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Stosowanie wszystkich trzech substancji nie jest zalecane w ciąży. Safinamid i selegilina nie powinny być używane podczas karmienia piersią, a rasagilina wymaga zachowania ostrożności²¹²²²³.
• Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn: Leki te mogą powodować senność lub zawroty głowy, dlatego należy zachować ostrożność przy prowadzeniu pojazdów. W przypadku rasagiliny i selegiliny nie należy prowadzić pojazdów, jeśli wystąpią epizody nagłego zasypiania lub zawroty głowy²⁴²⁵²⁶.
• Zaburzenia czynności nerek: Safinamid i rasagilina mogą być stosowane bez konieczności zmiany dawkowania u osób z zaburzeniami czynności nerek⁷²⁰, natomiast w przypadku selegiliny zaleca się ostrożność przy umiarkowanych i ciężkich zaburzeniach funkcji nerek⁹.
• Zaburzenia czynności wątroby: Wszystkie leki są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach wątroby. Safinamid i rasagilina wymagają ostrożności lub unikania stosowania także przy umiarkowanych zaburzeniach wątroby¹⁹²⁰.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa w praktyce