Czym jest mirtazapina i kiedy może być przeciwwskazana?

Mirtazapina należy do grupy nowoczesnych leków przeciwdepresyjnych, które wpływają na układ nerwowy poprzez zwiększenie działania określonych substancji chemicznych (neuroprzekaźników) w mózgu12. Stosowana jest głównie u dorosłych w leczeniu epizodów dużej depresji34.
Jednak nie każdy może ją przyjmować – w niektórych przypadkach stosowanie mirtazapiny jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych wymaga szczególnej ostrożności lub nadzoru lekarza (przeciwwskazania względne i sytuacje wymagające ostrożności)56.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować mirtazapiny?

  • Nadwrażliwość na mirtazapinę lub którykolwiek składnik leku – osoby uczulone na tę substancję lub na składniki pomocnicze nie powinny jej stosować, ponieważ może to wywołać reakcje alergiczne, które mogą być groźne dla zdrowia lub życia56.
  • Jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) – mirtazapiny nie wolno przyjmować razem z lekami z grupy inhibitorów MAO ani przez co najmniej 14 dni po ich odstawieniu, ponieważ może to prowadzić do poważnych reakcji niepożądanych, w tym do zespołu serotoninowego, który stanowi zagrożenie życia56.
  • Nietolerancja określonych substancji pomocniczych – niektóre postaci mirtazapiny zawierają laktozę, aspartam, glukozę lub sorbitol. Lek jest przeciwwskazany u osób z rzadkimi dziedzicznymi chorobami takimi jak nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub fenyloketonuria (w przypadku aspartamu), ponieważ może to prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych789.

Przeciwwskazania względne – kiedy mirtazapina wymaga szczególnej oceny ryzyka?

Są sytuacje, w których stosowanie mirtazapiny nie jest całkowicie zabronione, ale wymaga bardzo ostrożnej decyzji lekarza i ścisłego nadzoru nad pacjentem:

  • Dzieci i młodzież poniżej 18 lat – mirtazapina nie jest zalecana w tej grupie wiekowej, ponieważ w badaniach obserwowano częstsze występowanie prób samobójczych, myśli samobójczych i zachowań agresywnych. Ponadto nie ma danych na temat długoterminowego bezpieczeństwa jej stosowania u dzieci i młodzieży1011.
  • Padaczka lub organiczne uszkodzenie mózgu – choć napady padaczkowe są rzadkie, u osób z padaczką mirtazapina powinna być stosowana ostrożnie. Jeśli pojawią się drgawki, leczenie należy natychmiast przerwać1213.
  • Choroby wątroby i nerek – u pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek stężenie mirtazapiny we krwi może być znacznie wyższe, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Konieczna jest ostrożna modyfikacja dawki i ścisły nadzór lekarski1214.
  • Choroby serca (np. zaburzenia rytmu, dławica piersiowa, niedawny zawał serca) – osoby z chorobami serca powinny być leczone pod kontrolą lekarza, a dawki mirtazapiny należy dobierać ostrożnie1215.
  • Cukrzyca – leki przeciwdepresyjne, w tym mirtazapina, mogą wpływać na poziom cukru we krwi, co może wymagać zmiany dawkowania insuliny lub leków doustnych stosowanych w cukrzycy1415.
Ważne:

  • Jeśli podczas stosowania mirtazapiny pojawią się objawy takie jak gorączka, ból gardła, owrzodzenie jamy ustnej lub inne oznaki infekcji, należy natychmiast przerwać leczenie i wykonać badanie krwi. Może to być objaw poważnego zaburzenia krwi (agranulocytoza), które może zagrażać życiu, zwłaszcza u osób starszych1617.
  • Lek należy natychmiast odstawić w przypadku pojawienia się żółtaczki (zażółcenie skóry i białek oczu), ponieważ może to świadczyć o poważnym uszkodzeniu wątroby1618.
  • W przypadku wystąpienia ciężkich reakcji skórnych (np. wysypka, pęcherze, złuszczanie się skóry), leczenie należy przerwać i nigdy nie wznawiać ponownie u tej samej osoby1920.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre sytuacje nie są przeciwwskazaniem do stosowania mirtazapiny, ale wymagają szczególnej uwagi oraz ewentualnego dostosowania dawki przez lekarza:

  • Osoby starsze – są bardziej wrażliwe na działania niepożądane, choć ryzyko ich wystąpienia nie jest wyższe niż u innych dorosłych. Zaleca się jednak ostrożność i częstsze kontrole2120.
  • Pacjenci z zaburzeniami oddawania moczu lub przerostem gruczołu krokowego – mogą być bardziej narażeni na trudności z oddawaniem moczu2223.
  • Osoby z jaskrą z wąskim kątem przesączania i podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym – choć mirtazapina ma słabe działanie antycholinergiczne, należy zachować ostrożność2223.
  • Stosowanie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT w EKG – pacjenci z chorobami serca, rodzinnym wydłużeniem odstępu QT lub przyjmujący inne leki wydłużające ten odstęp powinni być monitorowani, gdyż istnieje ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca2425.
  • Ryzyko zespołu serotoninowego – podczas łączenia mirtazapiny z innymi lekami wpływającymi na poziom serotoniny w mózgu (np. SSRI, inne leki przeciwdepresyjne) może dojść do poważnych zaburzeń, objawiających się m.in. gorączką, sztywnością mięśni, pobudzeniem lub splątaniem. W razie pojawienia się takich objawów leczenie należy natychmiast przerwać2120.
  • Hiponatremia (niski poziom sodu we krwi) – bardzo rzadko może wystąpić u osób starszych lub stosujących leki obniżające poziom sodu1925.
O czym jeszcze warto pamiętać?

  • Przy zmianie dawki mirtazapiny, zwłaszcza na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki, należy uważnie obserwować pacjenta pod kątem wystąpienia myśli lub prób samobójczych, szczególnie u osób poniżej 25 roku życia2627.
  • Nagłe odstawienie mirtazapiny po dłuższym stosowaniu może powodować objawy odstawienne, takie jak zawroty głowy, niepokój czy nudności. Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki2228.
  • Osoby z cukrzycą mogą wymagać korekty leczenia przeciwcukrzycowego podczas terapii mirtazapiną2915.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na mirtazapinę lub składniki leku Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie z inhibitorami MAO Przeciwwskazane
Nietolerancja laktozy, galaktozy, aspartamu, glukozy, sorbitolu (w zależności od postaci leku) Przeciwwskazane
Dzieci i młodzież poniżej 18 lat Należy zachować ostrożność
Padaczka, organiczne uszkodzenie mózgu Należy zachować ostrożność
Choroby wątroby, nerek Należy zachować ostrożność
Choroby serca Należy zachować ostrożność
Cukrzyca Należy zachować ostrożność
Ryzyko wydłużenia odstępu QT (np. przy innych lekach lub chorobach serca) Należy zachować ostrożność
Hiponatremia Należy zachować ostrożność
Zaburzenia oddawania moczu, jaskra z wąskim kątem przesączania Należy zachować ostrożność

Mirtazapina – bezpieczeństwo stosowania w codziennej praktyce

Mirtazapina jest skutecznym lekiem przeciwdepresyjnym, ale jej stosowanie wymaga indywidualnej oceny pacjenta oraz regularnego nadzoru lekarskiego. Przeciwwskazania bezwzględne są stosunkowo nieliczne, jednak lista sytuacji wymagających szczególnej ostrożności jest szeroka i obejmuje zarówno choroby współistniejące, jak i możliwe interakcje z innymi lekami. Dzięki odpowiedniemu podejściu i czujności możliwe jest bezpieczne wykorzystanie potencjału terapeutycznego mirtazapiny, minimalizując ryzyko poważnych działań niepożądanych5630.

Pytania i odpowiedzi

Czy mirtazapina może być stosowana razem z inhibitorami MAO?

Nie, jednoczesne stosowanie mirtazapiny z inhibitorami MAO jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych reakcji niepożądanych, w tym zespołu serotoninowego.12

Czy mirtazapina jest odpowiednia dla dzieci i młodzieży?

Nie zaleca się stosowania mirtazapiny u osób poniżej 18 roku życia ze względu na zwiększone ryzyko zachowań samobójczych i brak danych dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa.34

Kiedy należy natychmiast przerwać stosowanie mirtazapiny?

W przypadku pojawienia się żółtaczki, objawów agranulocytozy (np. gorączka, ból gardła, owrzodzenie jamy ustnej) lub ciężkich reakcji skórnych, lek należy natychmiast odstawić.56

Czy mirtazapina jest bezpieczna dla osób z chorobami wątroby lub nerek?

Osoby z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek wymagają szczególnej ostrożności i indywidualnego dostosowania dawki mirtazapiny.78

Czy nagłe odstawienie mirtazapiny jest bezpieczne?

Nagłe odstawienie mirtazapiny po dłuższym stosowaniu może powodować objawy odstawienne, dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki.910