Działania niepożądane metforminy – co warto wiedzieć?
Metformina, znana także jako metforminum, jest powszechnie stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2. W większości przypadków działania niepożądane są łagodne i dotyczą głównie przewodu pokarmowego, szczególnie na początku leczenia. U większości pacjentów objawy te ustępują samoistnie. Występowanie i nasilenie działań niepożądanych mogą zależeć od postaci leku (np. tabletki o natychmiastowym lub przedłużonym uwalnianiu), dawki, sposobu podania, długości stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy przyjmowanie innych leków123. W przypadku preparatów złożonych (np. z dapagliflozyną lub wildagliptyną) mogą pojawić się dodatkowe działania niepożądane, zależne od innych składników leku45. Działania niepożądane nie muszą wystąpić u każdego pacjenta. Decyzja o stosowaniu metforminy powinna zawsze uwzględniać korzyści i potencjalne ryzyko.
Najczęstsze działania niepożądane metforminy
Działania bardzo częste (≥1/10)
- Zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, utrata apetytu. Objawy te pojawiają się najczęściej na początku leczenia i zazwyczaj ustępują samoistnie. Aby je ograniczyć, zaleca się przyjmowanie metforminy w trakcie lub po posiłku oraz powolne zwiększanie dawki1236789
Działania częste (≥1/100 do <1/10)
- Zaburzenia smaku: najczęściej opisywane jako metaliczny posmak w ustach121079
- Zmniejszenie lub niedobór witaminy B12: długotrwałe stosowanie metforminy może prowadzić do obniżenia poziomu tej witaminy, co czasami objawia się niedokrwistością. W przypadku pojawienia się objawów, takich jak osłabienie, bladość skóry czy zmęczenie, należy zgłosić się do lekarza263
Działania bardzo rzadkie (<1/10 000)
- Kwasica mleczanowa: jest to bardzo rzadkie, ale poważne powikłanie, które może być groźne dla życia. Objawia się m.in. silnym osłabieniem, bólami mięśni, trudnościami z oddychaniem, sennością. W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem1211612139
- Reakcje skórne: mogą pojawić się takie objawy jak rumień, świąd skóry, pokrzywka. Zwykle ustępują po odstawieniu leku21012149
- Nieprawidłowe wyniki badań wątroby lub zapalenie wątroby: pojedyncze przypadki ustępujące po odstawieniu leku111012139
Działania niepożądane o nieznanej częstości
- Zapalenie trzustki9
- Ból mięśni9
- Złuszczające i pęcherzowe zmiany skórne, w tym pemfigoid pęcherzowy9
Działania niepożądane metforminy u dzieci i młodzieży
Dostępne dane wskazują, że działania niepożądane u dzieci i młodzieży w wieku od 10 do 16 lat są podobne pod względem rodzaju i nasilenia do tych obserwowanych u osób dorosłych21014.
Działania niepożądane metforminy w preparatach złożonych
W przypadku stosowania preparatów, które oprócz metforminy zawierają inne substancje czynne, mogą pojawić się dodatkowe działania niepożądane związane z tymi składnikami. Przykładowo:
- W preparatach z dapagliflozyną częściej mogą wystąpić zakażenia narządów płciowych, zakażenia dróg moczowych, hipoglikemia (szczególnie w skojarzeniu z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika), odwodnienie czy zwiększone stężenie kreatyniny15.
- W preparatach z wildagliptyną mogą pojawić się takie objawy jak ból głowy, drżenie, zawroty głowy, nudności, nadmierne pocenie się, a także hipoglikemia, zwłaszcza gdy lek jest stosowany razem z innymi lekami przeciwcukrzycowymi1617.
W przypadku preparatów złożonych zawsze należy zwracać uwagę na działania niepożądane pochodzące zarówno od metforminy, jak i od innych substancji czynnych zawartych w leku151617.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane, które pojawi się podczas stosowania metforminy, powinno być zgłoszone do odpowiednich instytucji, takich jak Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Takie zgłoszenia są bardzo ważne, ponieważ pomagają w ciągłym monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania leku1819202122.
Podsumowanie: Metformina – bezpieczeństwo stosowania i najważniejsze działania niepożądane
Metformina jest lekiem o dobrze poznanym profilu bezpieczeństwa, a większość działań niepożądanych ma łagodny charakter i ustępuje samoistnie. Najczęściej dotyczą one przewodu pokarmowego, zwłaszcza na początku leczenia. Poważne powikłania, takie jak kwasica mleczanowa, są bardzo rzadkie. W przypadku preparatów złożonych mogą wystąpić dodatkowe objawy, zależne od innych składników leku. Każde nietypowe objawy warto zgłaszać lekarzowi lub odpowiednim instytucjom, co pozwala na lepszą kontrolę bezpieczeństwa terapii. Stosując metforminę zgodnie z zaleceniami, można skutecznie i bezpiecznie kontrolować cukrzycę typu 2, minimalizując ryzyko działań niepożądanych1263.
Tabela – Działania niepożądane metforminy według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ pokarmowy | Nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, utrata apetytu | Zapalenie trzustki | ||||
| Układ nerwowy | Zaburzenia smaku | |||||
| Metabolizm i odżywianie | Zmniejszenie/niedobór witaminy B12 | Kwasica mleczanowa | ||||
| Wątroba i drogi żółciowe | Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby, zapalenie wątroby | Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby, zapalenie wątroby | ||||
| Skóra i tkanka podskórna | Rumień, świąd, pokrzywka | Ból mięśni, złuszczające i pęcherzowe zmiany skórne, pemfigoid pęcherzowy |


















