Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) – mechanizm działania

Na czym polega mechanizm działania szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywej)?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa), odnosi się do sposobu, w jaki szczepionka wpływa na organizm, by zapewnić ochronę przed zakażeniem. W przypadku szczepionek kluczowe jest pobudzenie układu odpornościowego, by nauczył się rozpoznawać i zwalczać konkretny wirus – tutaj wirusa ospy wietrznej¹. Dzięki temu organizm potrafi skutecznie bronić się przed zachorowaniem lub łagodzi przebieg choroby, jeśli dojdzie do kontaktu z wirusem.

Warto wiedzieć, że w opisie mechanizmu działania szczepionek używa się dwóch ważnych pojęć:

• Farmakodynamika – to wyjaśnienie, jak szczepionka działa na organizm, czyli w jaki sposób pobudza odporność.
• Farmakokinetyka – to opis, jak szczepionka rozchodzi się w organizmie, jak długo działa i w jaki sposób jest usuwana. W przypadku szczepionek farmakokinetyka nie jest zwykle oceniana, ponieważ nie są one lekami działającymi jak tabletki czy syropy, lecz mają za zadanie pobudzić odporność².

¹²

Jak szczepionka pobudza układ odpornościowy?

Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) zawiera osłabionego wirusa ospy wietrznej, który nie wywołuje pełnoobjawowej choroby, ale jest wystarczająco „silny”, by układ odpornościowy nauczył się go rozpoznawać i zwalczać³. Po podaniu szczepionki organizm zaczyna wytwarzać specjalne białka – przeciwciała – oraz pobudza komórki odpornościowe, które w przyszłości są gotowe do szybkiej reakcji na kontakt z wirusem ospy wietrznej.

• Po szczepieniu większość osób wytwarza przeciwciała przeciwko wirusowi ospy wietrznej, które chronią przed zachorowaniem lub łagodzą przebieg choroby¹.
• Odpowiedź immunologiczna, czyli wytwarzanie odporności, jest bardzo wysoka – po jednej dawce szczepionki u dzieci od 12. miesiąca życia do 12 lat przeciwciała pojawiają się u 98% osób⁴.
• Podanie dwóch dawek szczepionki jeszcze bardziej wzmacnia odporność – niemal wszyscy zaszczepieni mają wtedy odpowiedni poziom przeciwciał⁵.
• Odporność utrzymuje się przez wiele lat, a u większości zaszczepionych dzieci przeciwciała są obecne nawet po 6 latach od szczepienia⁶.

¹⁴⁵⁶

Szczepionka może być także skuteczna, jeśli zostanie podana w ciągu kilku dni po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną – może wtedy zapobiec chorobie lub złagodzić jej przebieg⁷⁸.

Losy szczepionki w organizmie – jak długo działa?

W przypadku szczepionek nie ocenia się klasycznej farmakokinetyki, jak w przypadku leków przyjmowanych doustnie czy dożylnie². Po podaniu szczepionki osłabiony wirus pobudza układ odpornościowy do działania, a po krótkim czasie zostaje usunięty z organizmu. Kluczowe jest to, że organizm „zapamiętuje” kontakt z wirusem i jest przygotowany do szybkiej i skutecznej obrony w razie rzeczywistego zakażenia.

• Po szczepieniu odporność utrzymuje się przez wiele lat.
• W badaniach wykazano, że przeciwciała są obecne nawet po 6–9 latach od szczepienia, a ochrona przed zachorowaniem na ospę wietrzną jest bardzo wysoka⁹.
• Odporność może być wzmocniona przez podanie dawki przypominającej szczepionki¹⁰.

⁹¹⁰

Droga podania szczepionki (podskórnie lub domięśniowo) nie wpływa na skuteczność wytworzenia odporności¹¹.

Co mówią badania naukowe o skuteczności i bezpieczeństwie szczepionki?

Badania kliniczne i obserwacyjne potwierdzają wysoką skuteczność szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywej) zarówno w zapobieganiu zachorowaniu, jak i w łagodzeniu przebiegu choroby u osób zaszczepionych¹¹⁴. Po podaniu dwóch dawek szczepionki ochrona przed ospą wietrzną sięga nawet 98%¹⁴.

Jeśli chodzi o badania przedkliniczne, nie przeprowadzano typowych badań na zwierzętach, ale nie stwierdzono problemów, które mogłyby mieć znaczenie dla bezpieczeństwa klinicznego szczepionki, poza tymi opisanymi w innych punktach dokumentacji produktu¹⁵.

Podsumowanie – szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) jako skuteczna ochrona przed ospą wietrzną

Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) działa poprzez pobudzanie układu odpornościowego do wytwarzania przeciwciał i komórek odpornościowych, które chronią przed zachorowaniem na ospę wietrzną lub łagodzą przebieg choroby. Efekt szczepienia utrzymuje się przez wiele lat, a skuteczność potwierdzają liczne badania kliniczne i obserwacyjne. Podanie dwóch dawek szczepionki zapewnia niemal pełną ochronę, a w razie kontaktu z osobą chorą szczepienie może jeszcze zapobiec zachorowaniu lub sprawić, że ospa przebiegnie łagodnie. Szczepionka ta ma bardzo dobry profil bezpieczeństwa i stanowi skuteczną metodę zapobiegania ospie wietrznej oraz jej powikłaniom.