Jak działa szczepionka przeciw błonicy i tężcowi?
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi zawiera dwa składniki: toksoid błoniczy i toksoid tężcowy. Są to specjalnie przygotowane, pozbawione szkodliwości fragmenty toksyn bakteryjnych, które pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia ochronnych przeciwciał. Dzięki temu organizm potrafi rozpoznać i zwalczyć bakterie wywołujące błonicę i tężec, jeśli dojdzie do kontaktu z nimi w przyszłości1. Szczepionka należy do grupy szczepionek inaktywowanych, a jej skuteczność została potwierdzona przez Farmakopeę Europejską i Światową Organizację Zdrowia2.
Wskazania do stosowania szczepionki przeciw błonicy i tężcowi
Wskazania do zastosowania szczepionki różnią się w zależności od wieku pacjenta, wcześniejszych szczepień oraz stanu zdrowia. W niektórych przypadkach szczepionka ta jest wykorzystywana zamiast preparatów zawierających dodatkowo komponentę krztuścową.
Wskazania u dorosłych
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi stosowana jest głównie u dzieci, jednak w uzasadnionych przypadkach może być rozważona także u dorosłych. Zazwyczaj jednak, szczepionki dla dorosłych zawierają mniejsze dawki toksoidów. Wskazania obejmują:
- Podtrzymanie odporności przeciw błonicy i tężcowi u osób, które ukończyły podstawowy cykl szczepień w dzieciństwie, poprzez szczepienia przypominające3.
- Sytuacje, gdy szczepionka skojarzona z krztuścem nie jest zalecana lub dostępna3.
Wskazania u dzieci
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi jest przeznaczona do stosowania u dzieci w ramach Programu Szczepień Ochronnych w określonych sytuacjach:
- Szczepienie podstawowe – dla dzieci, które nie mogą otrzymać szczepionki skojarzonej z krztuścem z powodu przeciwwskazań (np. wcześniejsze poważne działania niepożądane po tej szczepionce)3.
- Szczepienie przypominające – dla dzieci, które otrzymały już pełny cykl szczepienia podstawowego (zarówno szczepionką DTP – z krztuścem, jak i DT – bez krztuśca)3.
W przypadku dzieci bardzo przedwcześnie urodzonych (≤ 28. tygodnia ciąży), szczególnie tych z niedojrzałością układu oddechowego, szczepienie może wiązać się z ryzykiem bezdechu. Zaleca się monitorowanie tych dzieci przez 48–72 godziny po podaniu szczepionki, ale nie należy rezygnować z jej stosowania ze względu na korzyści ochronne45.
Wskazania u innych szczególnych grup pacjentów
U dzieci leczonych immunosupresyjnie lub z niedoborami odporności odpowiedź na szczepionkę może być słabsza. W takich przypadkach zaleca się odłożenie szczepienia do czasu zakończenia leczenia i oznaczenie poziomu przeciwciał po szczepieniu4.
Tabela: Stosowanie szczepionki przeciw błonicy i tężcowi w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Szczepienie podstawowe | Nie | Tak, jeśli przeciwwskazania do krztuśca | Tak, jeśli przeciwwskazania do krztuśca | Nie | Brak danych |
| Szczepienie przypominające | Tak, w szczególnych sytuacjach | Tak | Tak | Nie | Brak danych |
- Przed szczepieniem konieczny jest wywiad lekarski i badanie, szczególnie u dzieci, które miały wcześniej niepożądane reakcje na szczepienia4.
- Po podaniu szczepionki dziecko powinno pozostać pod obserwacją przez co najmniej 30 minut5.
- Szczepionka zawiera środek konserwujący (tiomersal), który może powodować reakcje alergiczne – należy o tym poinformować lekarza przed szczepieniem5.
- Nie należy podawać szczepionki donaczyniowo – ważne jest prawidłowe wykonanie zastrzyku5.
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi – skuteczna ochrona w wybranych przypadkach
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi jest bezpiecznym i skutecznym sposobem ochrony dzieci przed dwiema groźnymi chorobami. Wskazana jest zwłaszcza u tych, którzy nie mogą otrzymać szczepionki z krztuścem, a także do dawek przypominających po zakończonym cyklu podstawowym. Odpowiednio dobrana do wieku i stanu zdrowia pacjenta, pozwala zapewnić ochronę na wiele lat. Pamiętaj, że szczegółowe zalecenia dotyczące stosowania szczepionki ustala lekarz na podstawie indywidualnej sytuacji zdrowotnej dziecka34.













