Charakterystyka działań niepożądanych pantenolu
Pantenol (dexpanthenolum) jest substancją, która w większości przypadków cechuje się dobrą tolerancją przez pacjentów12. Jednak – jak każdy lek – także on może powodować działania niepożądane. Ryzyko ich wystąpienia zależy od wielu czynników, takich jak postać leku (np. krem, maść, syrop, żel do oczu, aerozol do nosa), droga podania, obecność innych substancji czynnych w preparacie, dawka oraz indywidualne predyspozycje pacjenta314. Najczęściej działania niepożądane mają charakter łagodny i dotyczą głównie reakcji skórnych, jednak w niektórych przypadkach mogą pojawić się poważniejsze objawy – zwłaszcza przy stosowaniu preparatów złożonych lub w przypadku reakcji alergicznych5.
Warto pamiętać, że nie każdy pacjent doświadczy działań niepożądanych, a decyzja o stosowaniu leków z pantenolem zawsze powinna uwzględniać korzyści i potencjalne ryzyko. Profil działań niepożądanych może być inny u dzieci, osób starszych, a także u osób z alergiami lub innymi chorobami przewlekłymi6.
Działania niepożądane według częstości występowania
Poniżej przedstawiono działania niepożądane pantenolu i preparatów z jego udziałem, pogrupowane według drogi podania i częstości występowania.
Działania niepożądane po zastosowaniu na skórę (kremy, maści)
- Reakcje nadwrażliwości, takie jak podrażnienie skóry, wysypka, świąd czy pokrzywka1257.
- Zapalenie kontaktowe skóry oraz alergiczne zapalenie skóry5.
- Podrażnienie skóry, rumień, wyprysk, pęcherzyki w miejscu aplikacji5.
- W bardzo rzadkich przypadkach – reakcje anafilaktyczne, które mogą obejmować trudności w oddychaniu, obrzęk, zaburzenia pracy serca5.
Działania niepożądane po zastosowaniu do nosa (aerozole do nosa z pantenolem i ksylometazoliną)
- Reakcje alergiczne: wysypka, świąd, obrzęk naczynioruchowy8910.
- Podrażnienie błony śluzowej nosa: pieczenie, suchość, kichanie811.
- Krwawienie z nosa, nasilenie obrzęku błony śluzowej po odstawieniu leku8116.
- Objawy ze strony układu nerwowego: zmęczenie, senność, ospałość, ból głowy, drgawki (szczególnie u dzieci), niepokój, omamy910.
- Objawy ze strony serca: kołatanie serca, tachykardia, nadciśnienie tętnicze, arytmie910.
Działania niepożądane po zastosowaniu do oczu (żele do oczu, kremy z pantenolem i chlorheksydyną)
- Podrażnienie oczu: zaczerwienienie, ból, uczucie obecności ciała obcego, łzawienie, świąd oka, obrzęk spojówek4.
- Reakcje nadwrażliwości: świąd, wysypka (bardzo rzadko)4.
- Uszkodzenie rogówki, erozja rogówki, istotne osłabienie widzenia (szczególnie w przypadku przypadkowego kontaktu preparatu z okiem)5.
Działania niepożądane po podaniu doustnym (syropy z pantenolem i dekstrometorfanem)
- Senność, lekkie zawroty głowy (bardzo często)313.
- Zmęczenie (często)313.
- Dezorientacja (często)313.
- Reakcje alergiczne: wysypka, świąd, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli, reakcje anafilaktyczne (częstość nieznana)313.
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, zaburzenia trawienia (rzadko)1415.
- Objawy ze strony układu nerwowego: niewyraźna mowa, oczopląs, ruchy mimowolne, uczucie pustki w głowie (częstość nieznana)1415.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane, niezależnie od jego nasilenia, powinno być zgłaszane do odpowiednich instytucji, takich jak Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta danego leku. Dzięki temu możliwe jest stałe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających pantenol121617.
Tabela – działania niepożądane pantenolu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ nerwowy | Senność, lekkie zawroty głowy (syrop) | Zmęczenie (syrop) | Zmęczenie (senność, ospałość), ból głowy, drgawki (aerozol do nosa, szczególnie u dzieci) | Pobudzenie, bezsenność, omamy (aerozol do nosa, szczególnie u dzieci) | Zawroty głowy, niewyraźna mowa, oczopląs, ruchy mimowolne, uczucie pustki w głowie (syrop) | |
| Układ immunologiczny / skóra | Reakcje nadwrażliwości (wysypka, świąd, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka – aerozol do nosa, krem, maść) | Reakcje anafilaktyczne, wstrząs anafilaktyczny (krem, maść) | Trwałe wykwity polekowe, skurcz oskrzeli (syrop) | |||
| Układ oddechowy, klatka piersiowa, śródpiersie | Krwawienie z nosa (aerozol do nosa) | Obrzęk błony śluzowej nosa „z odbicia” (aerozol do nosa) | Pieczenie, suchość błony śluzowej nosa, kichanie (aerozol do nosa) | |||
| Układ sercowo-naczyniowy | Kołatanie serca, tachykardia, nadciśnienie tętnicze (aerozol do nosa) | Arytmię serca (aerozol do nosa) | ||||
| Układ pokarmowy | Zaburzenia trawienia (syrop) | |||||
| Oczy | Erozja rogówki, uszkodzenie nabłonka rogówki (krem z chlorheksydyną, żel do oczu) | Podrażnienie oczu, zaczerwienienie, łzawienie, obrzęk spojówek, świąd oka |
Pantenol – bezpieczeństwo i czujność podczas stosowania
Pantenol, choć jest substancją o korzystnym profilu bezpieczeństwa, może powodować działania niepożądane, które różnią się w zależności od sposobu i miejsca stosowania oraz obecności innych substancji czynnych. Najczęściej są to łagodne reakcje skórne lub miejscowe podrażnienia, jednak przy aplikacji do nosa lub oka, a także po podaniu doustnym, mogą pojawić się także poważniejsze objawy, w tym reakcje alergiczne czy zaburzenia ze strony układu nerwowego. Zgłaszanie niepożądanych objawów pozwala na lepsze monitorowanie bezpieczeństwa leków z pantenolem i pomaga chronić innych pacjentów przed potencjalnym ryzykiem.


















