Mak polny

Mak polny a mak lekarski – co je różni i czy mak polny uzależnia?

Mak polny (Papaver rhoeas) i mak lekarski (Papaver somniferum) to dwa zupełnie różne gatunki, choć należą do tej samej rodziny. Mak lekarski zawiera duże ilości potężnych alkaloidów opioidowych – morfiny, kodeiny, tebainę i papawerynę – odpowiedzialnych za uzależnienie i silne działanie przeciwbólowe⁹. Mak polny natomiast zawiera inne alkaloidy: przede wszystkim reozynę (rhoeadine) i roeageninę (rhoeagenine), które mają jedynie łagodne właściwości analgetyczne i nie uzależniają¹.

Stara literatura fitochemiczna wskazuje, że w maku polnym obecność morfiny jest co najmniej kontrowersyjna, a ilości ewentualnych substancji opioidowych są śladowe i niepewne¹⁰. Roślina ma białe mleczko w łodydze, ale nie wykazuje właściwości halucynogennych¹¹. Oznacza to, że mak polny nie jest substytutem ani odpowiednikiem maku lekarskiego – jego działanie jest znacznie słabsze, a ryzyko uzależnienia nie zostało wykazane.

Jakie substancje czynne zawiera mak polny?

Płatki i inne części maku polnego są bogatym źródłem różnych grup fitochemicznych. Główną grupą są alkaloidy – oprócz reozyny i roeageniny zidentyfikowano także glaudynę, izokorydynę, stylopin oraz ślady papaweryny¹²¹³. Reozyna, obecna głównie w białym mleczku rośliny, jest uznawana za nieznacznie toksyczną¹⁴.

Drugą ważną grupą są flawonoidy i antocyjany: kwercetyna, kemferol, luteolina, hiperozyda, hipelaetyna, izokvercytryna oraz antocyjanowe glikozydy odpowiedzialne za intensywną czerwień płatków¹²¹⁵. Substancje te wykazują aktywność antyoksydacyjną. W płatkach wykryto ponadto depsydy (związki fenolowe), garbniki, śluzy, kwasy fenolowe (p-hydroksybenzoesowy, protokatechowy) oraz kwasy organiczne¹⁶¹⁷. Nasiona zawierają kwasy tłuszczowe – linolowy i oleinowy¹⁸. Płatki dostarczają też minerałów: potasu, cynku, miedzi i żelaza¹⁷.

Do czego tradycyjnie stosowano mak polny i co mówią badania?

Mak polny był przez wieki jedną z podstawowych roślin zielarskich w Europie i basenie Morza Śródziemnego. Tradycyjnie używano go jako łagodnego środka uspokajającego i nasennego przy nerwowym napięciu, drażliwości i bezsenności, a także jako preparatu przeciwkaszlowego i wykrztuśnego przy podrażnieniu górnych dróg oddechowych²³. Napar z suszonych płatków lub syrop z świeżych płatków stosowano przy łagodnych dolegliwościach bólowych – bólu zęba, ucha, gardła – oraz problemach trawiennych i stanach zapalnych¹⁹. Płatki maku polnego trafiły do farmakopei już w 1772 roku²⁰.

Współczesne badania przedkliniczne (na myszach) sugerują, że wyciąg z maku polnego może łagodzić objawy odstawienia morfiny i zmniejszać rozwijanie się uzależnienia od opioidów⁵. W badaniach laboratoryjnych wykazano aktywność antyoksydacyjną, chelatującą żelazo, przeciwwrzodową (korzenie) oraz wstępnie przeciwzapalną¹²²¹. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć: brakuje rzetelnych badań klinicznych u ludzi potwierdzających skuteczność maku polnego w jakimkolwiek wskazaniu medycznym⁴. Wyniki badań na zwierzętach i in vitro nie mogą być wprost przenoszone na efekty u człowieka.

Jak stosować mak polny – formy i dawkowanie

Mak polny jest dostępny przede wszystkim jako surowiec zielarski – suszone płatki do sporządzania naparów oraz w postaci wyciągów (wyciąg z maku polnego) stosowanych w suplementach diety i produktach kosmetycznych. Tradycyjnie przygotowywano napar z suszonych płatków lub syrop ze świeżych płatków¹⁹²².

Nie istnieje potwierdzona naukowo, bezpieczna i skuteczna dawka maku polnego dla dorosłych ani dla dzieci²³²⁴. Oznacza to, że przy stosowaniu preparatów z maku polnego należy ściśle przestrzegać zaleceń producenta i konsultować się z farmaceutą lub lekarzem. Dostępne dane wskazują, że suszone płatki są prawdopodobnie bezpieczne dla dorosłych w ilościach stosowanych jako żywność lub herbatki ziołowe – nadmierne spożycie (powyżej 250 g suszonych płatków) może być niebezpieczne⁶.

Interakcje maku polnego z lekami i suplementami

Najważniejsza interakcja dotyczy leków działających na ośrodkowy układ nerwowy (CNS). Mak polny może nasilać senność i spowalniać oddech, dlatego jego jednoczesne stosowanie z lekami uspokajającymi i nasennymi jest potencjalnie niebezpieczne. Dotyczy to benzodiazepin (lorazepam, diazepam), barbituranów (fenobarbital), leków opioidowych (kodeina), niektórych leków przeciwdepresyjnych oraz alkoholu⁷⁸.

Drugą istotną interakcją jest potencjalne chelatowanie żelaza przez wyciągi z zielonych części rośliny. Osoby przyjmujące suplementy żelaza, leki chelatujące lub cierpiące na talasemię i anemię powinny zachować szczególną ostrożność⁵. Korzeń maku polnego może wykazywać działanie przeciwwrzodowe – przy jednoczesnym stosowaniu leków na wrzody żołądka możliwe jest sumowanie efektów⁸.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Mak polny nie jest rośliną bez ryzyka, mimo że jego działanie jest znacznie łagodniejsze niż maku lekarskiego. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem, jeśli:

• Przyjmujesz leki uspokajające, nasenne, opioidowe, barbiturany lub benzodiazepiny – ryzyko niebezpiecznej senności i zahamowania oddechu⁸.
• Masz anemię, talasemię lub jesteś w trakcie terapii chelatującej – mak polny może wpływać na gospodarkę żelazem⁵.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie, stosowanie odradzane²⁶.
• Chcesz podać preparat z maku polnego dziecku – świeże liście i kwiaty są potencjalnie niebezpieczne dla dzieci, a bezpieczeństwo suszonych kwiatów u dzieci nie zostało potwierdzone²⁵.

Natychmiast zasięgnij pomocy medycznej, jeśli po spożyciu maku polnego lub preparatu z jego wyciągiem pojawią się: drgawki, omdlenie, zaburzenia rytmu serca, silne wymioty lub trudności z oddychaniem⁶. Są to objawy możliwe przy nadmiernym spożyciu i wymagają pilnej interwencji.

Mak polny to ciekawa roślina zielarska o długiej historii stosowania, ale jej działanie jest łagodne i dobrze udokumentowane tylko w tradycji – nie w rygorystycznych badaniach klinicznych. Jeśli szukasz pomocy przy bezsenności, kaszlu lub nerwowym napięciu, porozmawiaj z farmaceutą o dostępnych opcjach, zanim sięgniesz po preparaty z maku polnego. Stosuj wyłącznie suszone płatki lub sprawdzone wyciągi, przestrzegaj dawek producenta i nie łącz z lekami wpływającymi na sen bez konsultacji ze specjalistą.