Wiśnia pospolita

Czym jest liść wiśni pospolitej i co go wyróżnia spośród innych surowców roślinnych?

Liść wiśni pospolitej (Prunus avium L.) to surowiec zielarski pozyskiwany z tej samej rośliny, której owoce znamy z każdego sklepu spożywczego. Zaskakujące jest to, że pod względem zawartości związków bioaktywnych liście wypadają korzystniej niż owoce – zawierają wyższe stężenia polifenoli, karotenoidów, witaminy C i błonnika pokarmowego¹. Owoce mają za to przewagę w zawartości antocyjanów, których w liściach jest znacznie mniej⁷.

Liście wiśni pospolitej bywają też określane jako „liść wiśni” lub „ogonki liściowe wiśni” – przy czym ogonki (szypułki liściowe) były przedmiotem odrębnych badań klinicznych dotyczących działania moczopędnego. Surowiec ma długą historię zastosowań w medycynie ludowej wielu krajów – od naparów i odwarów po okłady na rany⁸⁹.

Jakie składniki aktywne kryją się w liściach wiśni?

Profil fitochemiczny liści wiśni pospolitej jest bogaty i dobrze zbadany. Dominują kwasy fenolowe: kwas chlorogenowy, kwas p-kumarowy, kwas kawowy i kwas ferulowy – wszystkie uznawane za silne substancje antyoksydacyjne i przeciwzapalne¹⁰. Do grupy flawonoidów należą mirycetyna, kwercetyna i kemferol, a dodatkowo w liściach wykryto antocyjany, glikozydy flawonolowe i hydroksycynamoniany¹¹.

Obok tych związków liście zawierają prunasin – glikozyd cyjanogenny, który po enzymatycznym rozpadzie uwalnia niewielkie ilości kwasu pruskiego (cyjanowodoru)³. To właśnie prunasin odpowiada za charakterystyczny gorzko-migdałowy zapach rozgniecionych liści oraz za część właściwości leczniczych, ale też za potencjalne ryzyko toksyczności. Liście są ponadto źródłem glutationu i askorbinianu (witaminy C) jako niefermentacyjnych antyoksydantów¹².

Poniższa tabela zestawia najważniejsze grupy związków w liściach wiśni pospolitej:

Jak działa liść wiśni na organizm – co mówią badania?

Działanie moczopędne liści i ogonków wiśni jest najlepiej udokumentowane klinicznie. W badaniu na zdrowych ochotnikach podanie doustne 2 g sproszkowanego ogonka liściowego zwiększało średnią objętość wydalanego moczu oraz wydalanie wapnia, sodu i chlorków – wzrost wydalania sodu i chloru wyniósł do 15%, co jest porównywalne z działaniem łagodnych leków moczopędnych z grupy tiazydów, diuretyków pętlowych czy inhibitorów anhydrazy węglanowej². Istotne: stężenie potasu w moczu pozostawało bez zmian, co odróżnia ten surowiec od wielu syntetycznych diuretyków².

Działanie przeciwkaszlowe i uspokajające wynika z obecności prunasin. Po wchłonięciu w przewodzie pokarmowym uwalnia on śladowe ilości kwasu pruskiego, który „wycisza” odruch kaszlowy, łagodzi ból, bronchit, grypę i astmę, a także działa na układ nerwowy przy nerwowej dyspepsji i drażliwości¹³. Stąd tradycyjne syropy z kory wiśni – to właśnie z kory farmaceutyczne firmy pozyskują kwas pruski jako składnik aktywny preparatów na kaszel¹³.

Działanie przeciwzapalne potwierdzono w modelach zwierzęcych: antocyjany i cyjanidyna wyizolowane z liści wiśni wyraźnie zmniejszały obrzęk łap u szczurów z wywołanym zapaleniem stawów⁵. Badania laboratoryjne i dane etnobotaniczne wskazują też na potencjalne działanie przeciwbólowe przy dnie moczanowej i osteoartrozie¹⁴¹⁵. Wyniki te są jednak wstępne – nie przeprowadzono dotąd dużych kontrolowanych badań klinicznych u ludzi.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe ekstraktów z liści wiśni wykazano w warunkach laboratoryjnych wobec bakterii Gram-dodatnich (Bacillus subtilis, Enterococcus gr. D) i Gram-ujemnych (Proteus vulgaris, Escherichia coli ESBL)⁶. Dane te są obiecujące, ale dotyczą badań in vitro – nie przekładaj ich bezpośrednio na leczenie infekcji u siebie.

Działanie neuroprotekcyjne – w modelach myszy z wywołaną neurotoksycznością etanolowy ekstrakt z liści wiśni poprawiał funkcje poznawcze, co sugeruje wpływ na układ cholinergiczny¹⁶. To wyniki wstępne, wyłącznie ze zwierzęcych modeli eksperymentalnych.

Jak tradycyjnie stosuje się liść wiśni pospolitej?

Najpopularniejsze formy to napar (herbata z suszonych liści), odwar i okład z liści na drobne rany, obrzęki i skręcenia¹⁷¹⁸. W krajach śródziemnomorskich liście dodawano do nalewek i wina aromatyzowanego, ale zawsze jako składnik do wyciągnięcia, nie do zjadania¹⁸. Liście nigdy nie są spożywane w całości – mogą zawierać śladowe ilości cyjanowodoru¹⁹.

Zbierając liście do domowego użytku, warto pamiętać o kilku zasadach. Liście zbiera się gdy wyglądają świeżo i zdrowo, a następnie suszy w całości w przewiewnym miejscu. Tylko liście w pełni wysuszone lub absolutnie świeże i nieuszkodzone są bezpieczne – więdnące lub zgniecione należy wyrzucić²⁰.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem surowca, jeśli:

• przyjmujesz leki moczopędne, leki na nadciśnienie lub leki nasercowe – liść wiśni może nasilać ich działanie i wpływać na poziom elektrolitów²;
• masz chorobę nerek lub zaburzenia elektrolitowe (niedobór sodu, chloru lub wapnia)²;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo w tych stanach;
• stosujesz jakiekolwiek leki na stałe – możliwe interakcje nie zostały w pełni zbadane.

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń na numer alarmowy, jeśli po spożyciu naparu lub odwaru z liści wiśni pojawią się: zawroty głowy, nudności, wymioty, ból głowy, przyspieszone bicie serca, trudności z oddychaniem lub uczucie dezorientacji – mogą to być objawy zatrucia cyjanowodorem, szczególnie jeśli do naparu trafiły więdnące lub uszkodzone liście³⁴. W Polsce centrum leczenia zatruć działa pod numerem 22 701 10 10 (Centrum Informacji Toksykologicznej).

Liść wiśni pospolitej to surowiec o interesującym profilu działania – antyoksydacyjnym, łagodnie moczopędnym i przeciwkaszlowym. Jeśli chcesz sięgnąć po ten surowiec, wybieraj produkty od sprawdzonych producentów suplementów lub herbat ziołowych, gdzie jakość i bezpieczeństwo surowca są kontrolowane. Unikaj zbierania liści z drzew przydrożnych lub traktowanych środkami ochrony roślin. Stosuj krótkotrwale i obserwuj reakcję swojego organizmu – to najlepsza zasada przy każdym surowcu zielarskim.