Menu

Surowce roślinne

Trzcina cukrowa

Trzcina cukrowa (Saccharum officinarum L.) to wieloletnia roślina tropikalna, znana przede wszystkim jako surowiec do produkcji cukru. W aptece interesuje nas jednak z zupełnie innego powodu – z wosku pokrywającego jej łodygi pozyskuje się policozanol, mieszaninę długołańcuchowych alkoholi tłuszczowych, która znalazła zastosowanie w suplementach wspierających prawidłowy poziom cholesterolu. Wyciąg z trzciny cukrowej, dostarczający 10 mg policozanolu, wchodzi w skład oficjalnie zatwierdzonej kombinacji składników, o której potwierdzono, że przyczynia się do zmniejszenia stężenia cholesterolu LDL we krwi. Wysoki poziom cholesterolu LDL jest uznanym czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej serca.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Czym jest policozanol z trzciny cukrowej i jak działa na cholesterol LDL
W jakiej kombinacji składników potwierdzono skuteczność wyciągu z trzciny cukrowej i jakie dawki są wymagane
Dla kogo przeznaczone są suplementy z policozanolem i kto powinien zachować ostrożność
Jakie minerały i składniki odżywcze dostarcza nierafinowany cukier trzcinowy
Na co uważać, stosując produkty z trzciną cukrową, i jakie mogą wystąpić skutki uboczne

Czym jest trzcina cukrowa i skąd pochodzi?

Trzcina cukrowa (Saccharum officinarum L.) to wieloletnia roślina z rodziny wiechlinowatych, uprawiana od tysięcy lat w strefach tropikalnych i subtropikalnych. Jej łodygi osiągają wysokość od 2 do 6 metrów i zawierają miąższ bogaty w sok – nawet do 20% masy łodygi stanowią cukry, głównie sacharoza. Największymi producentami trzciny cukrowej są Brazylia i Indie, które razem odpowiadają za ponad połowę światowych zbiorów.

W Polsce trzcina cukrowa nie jest uprawiana ze względu na klimat, ale jej przetwory i ekstrakty są powszechnie dostępne – również w aptekach. Z perspektywy farmaceutycznej najważniejszy jest wyciąg z trzciny cukrowej, a konkretnie policozanol pozyskiwany z wosku pokrywającego jej łodygi.

Policozanol – co to jest i jak działa?

Policosanol to mieszanina długołańcuchowych alkoholi tłuszczowych, wyizolowanych z wosku trzciny cukrowej. To właśnie ten składnik znalazł się w centrum zainteresowania naukowców i producentów suplementów diety ukierunkowanych na wsparcie prawidłowego profilu lipidowego krwi.

Badania kliniczne wskazują, że policosanol stosowany w dawkach 5–10 mg dziennie może redukować całkowity poziom cholesterolu, bez niekorzystnego wpływu na frakcję HDL (tzw. dobry cholesterol). Efekty były obserwowane po około 12 tygodniach regularnego stosowania.

Potwierdzone działanie kombinacji z policozanolem: Oficjalnie potwierdzono, że połączenie policozanolu z trzciny cukrowej (10 mg) z siedmioma innymi składnikami – suchym ekstraktem z liści karczocha, monakaliną K z czerwonego ryżu drożdżowego, oligomerami procyjanidynowymi z kory sosny nadmorskiej, ekstraktem z czosnku, bursztynianem d-alfa-tokoferylu, ryboflawiną i heksanikotynanem inozytolu – przyczynia się do zmniejszenia stężenia cholesterolu LDL we krwi. Oświadczenie zdrowotne dotyczy wyłącznie suplementów zawierających precyzyjnie określone ilości wszystkich ośmiu składników, spożywanych w trzech dawkach dziennie z głównymi posiłkami. Wysoki poziom cholesterolu LDL jest uznanym czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej serca.

Jakie dawki są potrzebne i kto może stosować tę kombinację?

Oficjalnie zatwierdzone oświadczenie zdrowotne dotyczy bardzo konkretnego zestawu składników i dawek. Suplement musi dostarczać m.in. 10 mg policozanolu z trzciny cukrowej – ani mniej, ani więcej. Całość podzielona jest na trzy dawki dzienne przyjmowane z głównymi posiłkami.

Populację docelową stanowią dorośli z ogólnej populacji, którzy chcą zadbać o prawidłowy poziom cholesterolu. Badania, na podstawie których wydano pozytywną opinię, przeprowadzono na osobach z nieprawidłowym stężeniem cholesterolu. Wykluczono z nich:

osoby przyjmujące leki obniżające poziom lipidów (np. statyny)
kobiety stosujące terapię zastępczą estrogenami lub hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające estrogeny
osoby z BMI przekraczającym 35 kg/m²

Jeśli należysz do którejkolwiek z tych grup, przed zastosowaniem suplementu z policozanolem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Ważne informacje o bezpieczeństwie:

Suplementy z monakaliną K z czerwonego ryżu drożdżowego (wchodzącą w skład zatwierdzonej kombinacji) są objęte ograniczeniami stosowania podobnymi do tych, jakie obowiązują dla leków zawierających lowastatynę – substancję o zbliżonym mechanizmie działania.
Czerwony ryż drożdżowy może zawierać cytryninę – nefrotoksyczną mikotoksynę wytwarzaną przez niektóre szczepy Monascus purpureus. Wybierając suplement, warto sprawdzić, czy producent deklaruje brak cytryniny lub jej zawartość poniżej dopuszczalnego poziomu.
Osoby z chorobami wątroby, nerek lub mięśni powinny zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu preparatów łączących policosanol z monakaliną K.
Nie stosuj samodzielnie kombinacji z monakaliną K równolegle z lekami statynowymi – możliwe jest nasilenie działania i skutków ubocznych.

Cukier trzcinowy – czy to tylko słodzik?

Trzcina cukrowa jest też surowcem do produkcji cukru trzcinowego. W odróżnieniu od rafinowanego cukru białego, nierafinowany cukier trzcinowy zachowuje melasę – ciemny, gęsty syrop będący produktem ubocznym ekstrakcji soku. To właśnie melasa odpowiada za charakterystyczny aromat i brązową barwę oraz dostarcza cennych minerałów.

Nierafinowany cukier trzcinowy zawiera m.in.:

żelazo – istotne dla produkcji czerwonych krwinek
wapń i magnez – ważne dla zdrowia kości i układu nerwowego
potas – wspierający prawidłowe ciśnienie krwi
witaminy z grupy B (B1, B2, B6) – niezbędne w metabolizmie energetycznym
śladowe ilości chromu, miedzi i manganu

Odmiany nierafinowanego cukru trzcinowego dostępne na rynku różnią się strukturą i zawartością melasy. Demerara ma duże, wilgotne kryształy i karmelowy aromat. Muscovado to drobne, ciemnobrązowe kryształy o intensywnym smaku melasy. Turbinado jest częściowo rafinowany i ma łagodniejszy smak. W farmacji cukier trzcinowy pojawia się jako składnik pomocniczy – naturalny słodzik poprawiający smak syropów, tabletek do ssania czy suplementów multiwitaminowych.

Na co uważać przy stosowaniu produktów z trzciną cukrową?

Mimo naturalnego pochodzenia, produkty z trzciną cukrową wymagają pewnej ostrożności. Cukier trzcinowy – nawet nierafinowany – pozostaje cukrem kalorycznym (ok. 387 kcal/100 g). Jego nadmiar w diecie wiąże się z ryzykiem otyłości, próchnicy zębów i podwyższonego poziomu glukozy we krwi, podobnie jak w przypadku każdego innego cukru prostego.

Osoby z cukrzycą powinny stosować cukier trzcinowy z ostrożnością i monitorować poziom glukozy we krwi.
Rzadko mogą wystąpić reakcje alergiczne – trzcina należy do traw, które u niektórych osób wywołują uczulenie.
Przy nadmiernym spożyciu możliwe są wzdęcia i biegunka, szczególnie u osób wrażliwych na błonnik.
Produkty ekologiczne są preferowane ze względu na mniejsze ryzyko pozostałości pestycydów.

Podsumowanie – co warto zapamiętać o trzcinie cukrowej?

Trzcina cukrowa to roślina o szerokim zastosowaniu – od przemysłu spożywczego po farmację. Jej najważniejszym składnikiem aktywnym z punktu widzenia suplementacji jest policosanol, pozyskiwany z wosku łodygowego. Wyciąg z trzciny cukrowej wchodzi w skład zatwierdzonej kombinacji składników, o której oficjalnie potwierdzono, że przyczynia się do zmniejszenia stężenia cholesterolu LDL we krwi – pod warunkiem stosowania w precyzyjnie określonych dawkach i w połączeniu z pozostałymi siedmioma składnikami. Nierafinowany cukier trzcinowy z kolei dostarcza niewielkich ilości minerałów i witamin z grupy B dzięki zachowanej melasie, ale nadal należy do produktów kalorycznych i należy go spożywać z umiarem. Jeśli rozważasz suplement z policozanolem lub innymi składnikami aktywnymi z trzciny, porozmawiaj z farmaceutą – pomoże dobrać odpowiedni preparat i ocenić, czy nie ma przeciwwskazań w Twoim przypadku.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest policosanol z trzciny cukrowej?

Policosanol to mieszanina długołańcuchowych alkoholi tłuszczowych pozyskiwanych z wosku łodygowego trzciny cukrowej. Stosowany jest w suplementach diety ukierunkowanych na wsparcie prawidłowego profilu lipidowego, w szczególności na obniżenie poziomu cholesterolu LDL.

Czy wyciąg z trzciny cukrowej obniża cholesterol?

Oficjalnie potwierdzono, że policosanol z trzciny cukrowej (10 mg) w połączeniu z siedmioma innymi ściśle określonymi składnikami przyczynia się do zmniejszenia stężenia cholesterolu LDL we krwi. Dotyczy to wyłącznie pełnej, zatwierdzonej kombinacji składników przyjmowanej w trzech dawkach dziennie z głównymi posiłkami – nie samego policosanolu.

Kto nie powinien stosować suplementów z policozanolem z trzciny cukrowej?

Osoby przyjmujące leki obniżające lipidy (np. statyny), kobiety stosujące estrogenową terapię hormonalną lub antykoncepcję hormonalną zawierającą estrogeny, a także osoby z BMI powyżej 35 kg/m² były wykluczone z badań klinicznych dotyczących tej kombinacji. Przed zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Czym różni się cukier trzcinowy od białego cukru?

Nierafinowany cukier trzcinowy zachowuje melasę, która dostarcza minerałów takich jak żelazo, wapń, magnez i potas oraz witamin z grupy B. Biały cukier po rafinacji traci te składniki. Oba produkty są jednak kaloryczne i zawierają głównie sacharozę, dlatego należy je spożywać z umiarem.

Czy cukier trzcinowy jest bezpieczny dla diabetyków?

Cukier trzcinowy to nadal cukier prosty, który podnosi poziom glukozy we krwi. Osoby z cukrzycą powinny stosować go ostrożnie i monitorować glikemię. Nie jest on substytutem cukru dla diabetyków.

Trzcina cukrowa w aptece – nie tylko słodzik

W produktach aptecznych trzcina cukrowa pojawia się w kilku różnych rolach. Cukier trzcinowy bywa stosowany jako naturalny słodzik i substancja pomocnicza w syropach, tabletkach do ssania oraz suplementach multiwitaminowych – poprawia smak i ułatwia przyjmowanie preparatu. Wyciąg z trzciny cukrowej, standaryzowany na zawartość policozanolu, jest z kolei składnikiem aktywnym suplementów wspierających profil lipidowy. Warto więc czytać etykiety: jeśli na opakowaniu widnieje „wyciąg z trzciny cukrowej” lub „policosanol”, mamy do czynienia z substancją aktywną, a nie tylko nośnikiem smaku.

Melasa – niedoceniany produkt uboczny trzciny cukrowej

Melasa to gęsty, ciemnobrunatny syrop powstający jako produkt uboczny przy produkcji cukru z trzciny. Zawiera minerały, które zostają usunięte podczas rafinacji białego cukru – m.in. żelazo, wapń, magnez i potas, a także witaminy z grupy B. W kuchni azjatyckiej (jako jaggery), meksykańskiej (piloncillo) czy latynoamerykańskiej (panela) nierafinowany cukier z melasą jest tradycyjnym składnikiem diety. W medycynie ludowej melasa z trzciny stosowana była m.in. przy anemii (ze względu na zawartość żelaza) i jako środek wspierający trawienie. Dziś jej wartość odżywcza jest doceniana w kontekście nierafinowanych odmian cukru trzcinowego, takich jak Muscovado.

Skąd pochodzi trzcina cukrowa i jak wygląda jej uprawa?

Trzcina cukrowa pochodzi prawdopodobnie z Nowej Gwinei, gdzie do dziś występuje jej największa różnorodność botaniczna. Uprawiano ją już ponad 3000 lat temu w Azji Południowej. Do Europy dotarła za sprawą Arabów około VIII–IX wieku n.e. Roślina wymaga ciepłego klimatu – temperatury powyżej 20°C i obfitych opadów (1000–2500 mm rocznie). Ginie przy temperaturach poniżej 4°C, dlatego w Polsce nie jest uprawiana. Dziś największymi producentami są Brazylia (ok. 41% światowej produkcji) i Indie (ok. 17%). Łodygi muszą być przetworzone szybko po zbiorach – po upływie 15 dni od ścięcia cukier zaczyna przekształcać się w alkohol etylowy.