Suworeksant

Jak działa suworeksant – czym różni się od innych leków nasennych?

Suworeksant należy do klasy leków określanej jako dualne antagonisty receptorów oreksyny (DORA – dual orexin receptor antagonist). Działa, blokując receptory OX1R i OX2R w podwzgórzu, przez co oreksyny A i B – neuropeptydy odpowiedzialne za utrzymywanie czuwania – nie mogą aktywować szlaków pobudzających mózg⁷. Efektem jest wygaszenie sygnału „nie śpij” zamiast ogólnego uśpienia całego układu nerwowego.

To kluczowa różnica w porównaniu z benzodiazepinami i lekami z grupy Z (np. zolpidemem), które nasilają działanie kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) – głównego neuroprzekaźnika hamującego. Tamte leki tłumią aktywność mózgu szerzej, stąd ryzyko uzależnienia, objawów odstawiennych, zaburzeń pamięci i nadmiernej senności następnego dnia¹⁸. Suworeksant nie wykazuje istotnego powinowactwa do receptorów acetylocholiny, dopaminy, GABA ani serotoniny⁹.

Oreksyny produkowane są wyłącznie przez neurony w bocznym podwzgórzu i okolicach okołofornikowych. Oreksynę A wiąże zarówno receptor OX1R (silnie ekspresjonowany w miejscu sinawym – centrum noradrenergicznym), jak i OX2R (silnie ekspresjonowany w jądrze guzowo-suteczkowatym – centrum histaminergicznym). Oreksyna B wiąże wyłącznie OX2R¹⁰. Blokując oba receptory, suworeksant jednocześnie wygasza noradrenergiczny i histaminergiczny szlak czuwania¹¹.

Kiedy lekarz przepisuje suworeksant?

Suworeksant jest wskazany w leczeniu bezsenności charakteryzującej się trudnościami z zasypianiem i/lub utrzymaniem snu¹². Lek jest dostępny wyłącznie na receptę i stosowany u dorosłych. W badaniach klinicznych uczestniczyli pacjenci śpiący średnio mniej niż 5,5 godziny na dobę².

Warto wiedzieć, że suworeksant był badany również u osób z bezsennością w przebiegu łagodnej i umiarkowanej choroby Alzheimera. W 4-tygodniowym badaniu z randomizacją (285 uczestników) wykazał statystycznie istotną poprawę całkowitego czasu snu (+28 minut vs. placebo) oraz skrócenie czasu czuwania po zaśnięciu o 15 minut, nie wpływając negatywnie na funkcje poznawcze¹³. W 2020 roku FDA zaktualizowała informację o leku, uwzględniając te dane¹⁴.

Suworeksant jest badany w kolejnych wskazaniach – m.in. w bezsenności towarzyszącej chorobie Parkinsona, PTSD, depresji i zaburzeniom używania substancji psychoaktywnych – jednak poza bezsennością pierwotną i bezsennością w chorobie Alzheimera pozostają to na razie badania kliniczne, nie zatwierdzone wskazania¹⁵.

Dawkowanie – jak i kiedy przyjmować suworeksant?

Zalecana dawka początkowa wynosi 10 mg przyjmowanych doustnie w ciągu 30 minut przed planowanym snem, przy czym do pobudki powinno pozostawać co najmniej 7 godzin. Jeśli dawka 10 mg jest dobrze tolerowana, lecz niewystarczająco skuteczna, lekarz może zwiększyć ją do 20 mg raz na dobę – jest to dawka maksymalna³¹⁹.

Lek wchłania się z przewodu pokarmowego, osiągając szczytowe stężenie w osoczu po około 2 godzinach. Okres półtrwania wynosi około 12 godzin, co oznacza, że suworeksant pozostaje aktywny przez całą noc, a organizm eliminuje go w ciągu ok. 3 dni²⁰²¹. Metabolizowany jest głównie w wątrobie przez enzym CYP3A4 (w mniejszym stopniu przez CYP2C19); główny metabolit – hydroksy-suworeksant – jest nieaktywny farmakologicznie²². Wydalanie odbywa się przede wszystkim z kałem (66%) i w mniejszym stopniu z moczem (23%)²¹.

Jakie skutki uboczne może powodować suworeksant?

Najczęstszym działaniem niepożądanym jest senność w ciągu dnia (somnolencja) – w badaniach klinicznych występowała u 7–13% pacjentów przyjmujących suworeksant, wobec 3% w grupie placebo²³²⁴. Inne często zgłaszane objawy to zawroty głowy (1,6–5,1%), ból głowy (1,6–5,1%) i dziwne sny (1,2–4,9%)²⁵.

Poważniejsze, choć rzadkie działania niepożądane obejmują złożone zachowania podczas snu – somnambulizm (lunatykowanie), prowadzenie pojazdu przez sen (sleep-driving) czy przygotowywanie i spożywanie posiłków podczas snu. Zdarzenia te mogą prowadzić do poważnych urazów, włącznie ze śmiercią⁶. Notowano też epizody paraliżu sennego, omamów hipnagogicznych i przejściowego osłabienia mięśni kończyn dolnych (łagodna katapleksja)²⁵.

Istotnym zagrożeniem jest upośledzenie zdolności prowadzenia pojazdów następnego dnia – dotyczyło nawet 20% pacjentów, szczególnie przy wyższych dawkach i na początku leczenia. Co ważne, pacjent może nie zdawać sobie sprawy z tego upośledzenia²⁶. W badaniu z udziałem pacjentów z chorobą Alzheimera odnotowano upadki u 2% uczestników przyjmujących lek (vs. 0% w grupie placebo)²⁷.

Kto nie powinien przyjmować suworeksantu – przeciwwskazania

Narkolepsja jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania suworeksantu. W tej chorobie układ oreksynowy jest już poważnie uszkodzony – dalsze blokowanie jego receptorów może wywołać lub nasilić katapleksję i nadmierną senność w ciągu dnia⁵²⁹.

Suworeksant nie jest zalecany przy ciężkiej niewydolności wątroby, ponieważ metabolizm leku jest wówczas poważnie zaburzony. Ciężka niewydolność nerek nie wpływa istotnie na stężenie leku w osoczu, jednak i tu decyzję podejmuje lekarz⁴. Pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi lub psychiatrycznymi nie włączano do głównych badań klinicznych, dlatego dane dotyczące tej grupy są ograniczone²⁸.

Lek wykazuje niewielki potencjał uzależniający – w badaniach klinicznych sygnały sugerujące nadużywanie odnotowano u 3–4% uczestników³⁰. Osoby z historią uzależnień powinny omówić to z lekarzem przed rozpoczęciem terapii³¹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą niezwłocznie, jeśli po przyjęciu suworeksantu:

• zauważysz, że wykonujesz czynności podczas snu, których nie pamiętasz – chodzenie, prowadzenie samochodu, jedzenie (złożone zachowania podczas snu)⁶;
• poczujesz nagłe osłabienie mięśni lub krótkotrwały paraliż przy zachowanej świadomości (paraliż senny) albo halucynacje tuż przed zaśnięciem lub po przebudzeniu²⁵;
• następnego dnia nie będziesz zdolny do bezpiecznego prowadzenia pojazdu lub obsługi maszyn – senność może utrzymywać się nawet bez wyraźnego subiektywnego odczucia zmęczenia²⁶;
• pojawią się myśli samobójcze lub nastrój depresyjny – w badaniu rocznym odnotowano takie epizody u pojedynczych pacjentów¹⁶;
• stosujesz inne leki na sen, opioidowe leki przeciwbólowe lub regularnie spożywasz alkohol – kombinacja ta istotnie zwiększa ryzyko nadmiernej sedacji²⁶;
• jesteś w ciąży, planujesz ciążę lub karmisz piersią – bezpieczeństwo suworeksantu w tych sytuacjach nie zostało zbadane²⁸.

Leczenie suworeksantem nie powinno być kontynuowane dłużej niż 3 miesiące bez ponownej oceny przez lekarza³¹. Jeśli mimo stosowania leku sen nadal jest nieodpowiedni, warto rozważyć terapię poznawczo-behawioralną bezsenności (CBT-I), która jest rekomendowana jako metoda pierwszego wyboru w leczeniu przewlekłej bezsenności.