Róża alpejska

Czym jest róża alpejska i skąd pochodzi wyciąg z jej komórek macierzystych?

Róża alpejska (Rhododendron ferrugineum) to zimozielony krzew rosnący w Alpach Szwajcarskich na wysokościach sięgających 3200 m n.p.m. W tak ekstremalnym środowisku roślina przez całe życie – trwające nawet 100 lat – musi radzić sobie z mrozem, intensywnym promieniowaniem UV i skrajnym wysuszeniem⁷⁸. Zdolność do ciągłej regeneracji zawdzięcza tzw. totipotentnym komórkom macierzystym, które przez cały czas produkują nowe komórki i naprawiają uszkodzenia⁸.

Składnik kosmetyczny pozyskiwany z tej rośliny to Rhododendron Ferrugineum Leaf Cell Culture Extract – wyciąg z komórek macierzystych liści uzyskiwany metodą biotechnologiczną (hodowla tkankowa). Produkcja odbywa się w warunkach laboratoryjnych, więc nie wymaga zbioru rośliny ze stanowisk naturalnych⁹¹⁰. W gotowej formule wyciąg uzupełniają izomalt (cukier alkoholowy pełniący rolę nośnika), lecytyna (fosfolipid) i woda¹¹.

Jakie substancje czynne kryją się w komórkach macierzystych róży alpejskiej?

Badanie fitochemiczne liści Rhododendron ferrugineum zidentyfikowało 14 wyspecjalizowanych metabolitów wtórnych¹. Dominującą grupą są flawonoidy – przede wszystkim hyperozydy i taxifolina (dihydroflawonoidy) oraz naringenina¹². Opisano też glikozyd floracetofenonu i związki z grupy ferruginenów A–C¹³¹⁴. Wszystkie te polifenole działają jako zmiatacze wolnych rodników, chroniąc tkanki roślinne przed stresem oksydacyjnym¹⁵.

Szczególną rolę odgrywa dehydryna – białko ochronne charakterystyczne dla liści róży alpejskiej. Działa jak mikroskopijne „gąbki”: wiąże wodę wokół błony komórkowej, zapobiegając odwodnieniu komórek nawet przy bardzo niskiej wilgotności powietrza i silnym mrozie¹⁶¹⁷. Oprócz składników fitochemicznych wyciąg zawiera czynniki epigenetyczne – substancje regulujące ekspresję genów odpowiedzialnych za zdolność komórek macierzystych do samoodnawiania¹⁸¹⁹.

Co mówią badania o wpływie wyciągu na naskórkowe komórki macierzyste?

Kluczowym wskaźnikiem żywotności skórnych komórek macierzystych jest ich zdolność do tworzenia kolonii (ang. colony-forming efficiency, CFE) – im wyższa, tym lepiej naskórek potrafi się regenerować. W badaniu laboratoryjnym epidermalnych komórek macierzystych hodowanych z dodatkiem 0,15% wyciągu z liści róży alpejskiej CFE wzrosła o 75% w porównaniu z kontrolą³⁴. Co istotne, wzrost ten utrzymał się nawet po napromieniowaniu komórek promieniowaniem UV – wyciąg zapobiegał typowemu dla UV spadkowi żywotności komórek²².

Inne dane laboratoryjne wskazują na ponad 50-procentowy wzrost CFE w hodowlach komórek macierzystych pobranych bezpośrednio z próbek skóry²³. Wyższy potencjał komórek macierzystych przekłada się na sprawniejszą odbudowę naskórka i lepszą jakość bariery skórnej²⁴. Są to wyniki badań in vitro – nie należy ich automatycznie przekładać na efekty kliniczne obserwowane u każdej osoby stosującej kosmetyk.

Jak wyciąg z róży alpejskiej wpływa na barierę skórną i nawilżenie?

Bariera skórna odpowiada za zatrzymywanie wody w naskórku i ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Z wiekiem i pod wpływem stresu środowiskowego (UV, wiatr, mróz, niska wilgotność) jej funkcja słabnie, co objawia się suchością, szorstkością i wrażliwością skóry²⁵.

W kontrolowanym badaniu z udziałem 22 ochotników wyciąg z komórek macierzystych róży alpejskiej testowano podczas tygodniowego pobytu narciarskiego w Alpach w marcu – wyjątkowo trudnych warunkach dla skóry. Na jedną połowę twarzy nakładano krem z filtrem SPF 30 bez wyciągu, na drugą – ten sam krem z wyciągiem. Po kolejnym tygodniu stosowania w domu zmierzono transepidermalną utratę wody (TEWL). Strona leczona preparatem z wyciągiem wykazała redukcję utraty wody o 39%, co świadczy o istotnym wzmocnieniu bariery skórnej⁵.

Wzmocnienie bariery przekłada się praktycznie na lepsze nawilżenie skóry, mniejszą skłonność do zaczerwienienia i szybsze wyciszanie się skóry narażonej na stres klimatyczny²⁶²⁷.

Czy wyciąg z róży alpejskiej chroni przed stresem oksydacyjnym i UV?

Tak – i to na kilku poziomach. Polifenole zawarte w wyciągu (taxifolina, hyperozydy) bezpośrednio neutralizują wolne rodniki, zanim zdążą uszkodzić białka i lipidy komórkowe¹⁵²⁸. Dehydryna dodatkowo stabilizuje błony komórkowe w warunkach stresu, w tym po ekspozycji na promieniowanie UV¹⁷.

W badaniu in vivo mierzono poziom białek karbonylowanych w skórze – to uznanym biomarker oksydacyjnego uszkodzenia tkanek. Po ekspozycji na promieniowanie UVA skóra traktowana wyciągiem z róży alpejskiej wykazała znacząco niższy poziom karbonylowanych białek niż skóra z placebo⁶²⁹. Oznacza to, że wyciąg pomaga chronić strukturalne białka skóry przed fotostarzeniem.

W jakich produktach kosmetycznych można znaleźć komórki macierzyste z róży alpejskiej?

Wyciąg z komórek macierzystych liści róży alpejskiej (INCI: Rhododendron Ferrugineum Leaf Cell Culture Extract) jest składnikiem aktywnym stosowanym w dermokosmetykach – serach, kremach do twarzy, balsamach do ciała i preparatach z filtrem UV³¹. W formułach kosmetycznych producenci stosują go w stężeniu 0,4–1%³¹³². Wyciąg ma postać proszku rozpuszczalnego w wodzie, dobrze tolerowanego przez skórę wrażliwą i suchą.

Szukając produktu z tym składnikiem, sprawdź etykietę – poszukaj nazwy INCI Rhododendron Ferrugineum Leaf Cell Culture Extract lub informacji o komórkach macierzystych róży alpejskiej. Producenci często umieszczają go w kremach przeciwstarzeniowych i preparatach wzmacniających barierę skórną³¹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Komórki macierzyste z róży alpejskiej to składnik kosmetyczny stosowany wyłącznie zewnętrznie – nie jest lekiem ani suplementem diety. Mimo dobrego profilu tolerancji, w kilku sytuacjach warto skonsultować się ze specjalistą:

• Alergia na wrzosowate (Ericaceae): Rhododendron ferrugineum należy do tej samej rodziny botanicznej co borówki, wrzos czy azalie. Osoby z potwierdzoną alergią kontaktową na rośliny z tej grupy powinny przed zastosowaniem produktu skonsultować się z dermatologiem lub alergologiem.
• Reakcja skórna po zastosowaniu: jeśli po użyciu kosmetyku zawierającego ten wyciąg pojawi się silne zaczerwienienie, obrzęk, swędzenie lub pokrzywka – przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem lub farmaceutą.
• Skóra z chorobą podstawową: przy atopowym zapaleniu skóry (AZS), łuszczycy lub trądziku różowatym każdy nowy składnik aktywny warto omówić z dermatologiem przed wprowadzeniem do pielęgnacji.
• Objawy opryszczki: jeśli zależy Ci na leczeniu nawracającej opryszczki – skonsultuj się z lekarzem. Wyciąg z róży alpejskiej to kosmetyk, nie zamiennik leków przeciwwirusowych.

Jeśli masz wątpliwości, czy dany produkt jest odpowiedni dla Twojej skóry, farmaceuta pomoże Ci ocenić skład i dopasować preparat do Twoich potrzeb.