Plankton

Czym jest wyciąg z planktonu i skąd pochodzi?

Wyciąg z planktonu (INCI: Plankton Extract, numer CAS 91079-57-1) to substancja pozyskiwana z mikroskopijnych organizmów morskich – głównie mikroalg, okrzemek i sinic. W kosmetyce i suplementach najczęściej wykorzystuje się konkretne gatunki: Nannochloropsis gaditana, bogatą w kwas EPA, oraz Tisochrysis lutea, cenioną za obecność fucoksantyny i biomolekuł wzmacniających skórę¹⁷. Mikroalgi hoduje się w kontrolowanych systemach akwakultury – chroni to naturalne ekosystemy morskie i pozwala ustandaryzować skład ekstraktu⁷.

Gotowy wyciąg ma postać cieczy – bezbarwnej lub jasnozielonej – o pH 4–6,5 i dobrze rozpuszcza się w wodzie⁸. W zależności od przeznaczenia (preparat do stosowania na skórę lub suplement diety) jego skład i stężenie składników aktywnych mogą się różnić.

Co zawiera wyciąg z planktonu – profil składników aktywnych

Wyciąg z planktonu wyróżnia się wyjątkowo bogatym składem. Jego najważniejsze składniki aktywne to:

• Kwasy omega-3 (EPA, DHA) – wielonienasycone kwasy tłuszczowe; Nannochloropsis jest szczególnie zasobna w kwas eikozapentaenowy (EPA)²⁹.
• Fucoksantyna – morski karotenoid o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych, kluczowy składnik aktywny frakcji kosmetycznej¹⁰.
• GP4G (diadenozyno-5′,5”’-P1,P4-tetrafosforanowy) – cząsteczka będąca źródłem energii komórkowej, wspierająca naturalne procesy naprawcze skóry¹¹¹.
• Aminokwasy i białka – budulec peptydów i składnik naturalnego czynnika nawilżającego (NMF) naskórka¹².
• Polisacharydy (podobne do glukozaminy) – działają jako humektanty, wiążąc wodę w warstwie rogowej naskórka¹³.
• Minerały – szczególnie krzem; obecne są też cynk, selen, magnez i żelazo¹⁴.
• Witaminy – spektrum witamin z grupy B, witamina E, A, C, K¹⁴.
• Enzymy i karotenoidy – m.in. astaksantyna, chlorofil, dysmutaza ponadtlenkowa (SOD) o aktywności przeciwutleniającej¹⁵¹⁶.

Tak rozbudowany profil chemiczny sprawia, że wyciąg z planktonu jest stosowany zarówno jako składnik dermokosmetyków, jak i suplementów diety – w każdym przypadku jednak inne frakcje decydują o działaniu.

Jak wyciąg z planktonu działa na skórę?

Głównym mechanizmem działania kosmetycznego jest regulacja układu neuro-immuno-skórnego (NIC) – sieci połączeń między układem nerwowym, odpornościowym a skórą, która u osób z wrażliwą cerą często działa nieprawidłowo¹⁷. Fucoksantyna neutralizuje wolne rodniki powstające pod wpływem promieniowania UV i zanieczyszczeń, a GP4G dostarcza komórkom energii potrzebnej do naprawy i obrony¹⁰¹¹.

W badaniu klinicznym z udziałem osób z wrażliwą skórą, dwukrotne stosowanie kremu z 0,5% wyciągu przez 14 dni przyniosło wymierne efekty: zmniejszenie zaczerwienienia, wzmocnienie bariery skórnej i subiektywne uczucie uspokojenia skóry. Wyciąg zredukował uwalnianie CGRP (peptydu związanego z genem kalcytoniny – neuromodulatora bólu i świądu) o 24%, co tłumaczy jego działanie kojące na poziomie neuronal³¹⁸.

Wyciąg stymuluje też uwalnianie adiponektyny – hormonu aktywowanego podczas wysiłku fizycznego – co przekłada się na lepsze zużycie energii przez komórki skóry i wspiera ich regenerację¹⁹. Polisacharydy o strukturze podobnej do glukozaminy wiążą wodę w naskórku i zapobiegają przeznaskórkowej utracie wody (TEWL)¹³.

Dla jakich typów skóry jest odpowiedni wyciąg z planktonu?

Wyciąg z planktonu jest dobrze tolerowany przez wszystkie typy cery, jednak szczególne korzyści odczują osoby ze skórą wrażliwą i reaktywną – ze względu na działanie kojące i regulację układu NIC²⁰. Polecany jest także przy cerze zmęczonej i szarej (GP4G pobudza energię komórkową) oraz skórze narażonej na zanieczyszczenia miejskie (fucoksantyna jako tarcza antyoksydacyjna)¹⁰²⁰.

Wyciąg z planktonu jako suplement diety – co mówią badania?

Suplementy diety na bazie wyciągu z planktonu (najczęściej Nannochloropsis gaditana) są przede wszystkim źródłem kwasu EPA (kwas eikozapentaenowy) – morskiego kwasu tłuszczowego omega-3. EPA w połączeniu z DHA, w łącznej dawce co najmniej 250 mg dziennie, przyczynia się do prawidłowej czynności serca – jest to oświadczenie zdrowotne zatwierdzone przez EFSA (Rozporządzenie Komisji UE nr 432/2012)².

W 2020 roku opublikowano randomizowane, kontrolowane placebo badanie kliniczne (Kagan i wsp.), w którym zdrowe osoby dorosłe przyjmowały 250 mg EPA dziennie z polarno-lipidowego ekstraktu Nannochloropsis. Po 12 tygodniach indeks omega-3 wzrósł z 4,96% do 5,75%, a stężenie cholesterolu VLDL spadło o 25% w porównaniu z grupą placebo⁴. Badanie z 2024 roku przeprowadzone w warunkach rzeczywistych potwierdziło ten kierunek: triglicerydy osoczowe obniżyły się o 14,2% po 6 miesiącach suplementacji⁴.

Badanie Sharp i wsp. (Nutrients, 2020) sprawdziło wpływ suplementacji fitoplanktonem na regenerację powysiłkową. Wykazano zmniejszenie stężenia kinazy kreatynowej (markera uszkodzenia mięśni) po intensywnym treningu oraz lepsze utrzymanie siły mięśni po 24 godzinach od ćwiczeń w porównaniu z placebo²². Mechanizm tej zależności badano też na modelu zwierzęcym – suplementacja wpływała na czynniki regulujące odbudowę włókien mięśniowych – jednak wyniki z modelu zwierzęcego należy traktować jako wstępne²².

Wstępne dane sugerują też poprawę markerów stresu oksydacyjnego i subiektywne poczucie lepszego samopoczucia po suplementacji fitoplanktonem w małym badaniu pilotażowym²³. To obiecujące wyniki, ale wymagają potwierdzenia w dużych, dobrze zaplanowanych badaniach.

Ważna różnica: wyciąg z planktonu nie zastępuje DHA

Choć wyciąg z planktonu (zwłaszcza Nannochloropsis) jest doskonałym roślinnym źródłem EPA, nie dostarcza wystarczających ilości kwasu DHA (dokozaheksaenowy). Jeśli dotychczas stosowałeś olej rybny jako źródło obu kwasów omega-3, samo przejście na suplement z planktonu pozostawi lukę w podaży DHA⁵. Pełne pokrycie zapotrzebowania na oba kwasy z diety roślinnej wymaga połączenia suplementu z planktonu (EPA) z algowym źródłem DHA – np. olejem z alg morskich⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Wyciąg z planktonu stosowany zewnętrznie jest ogólnie dobrze tolerowany przez wszystkie typy skóry²⁴. Jednak przy stosowaniu wewnętrznym (suplementy diety) istnieją sytuacje, w których konieczna jest konsultacja lekarska:

• Ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa; skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji⁶.
• Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe (np. warfaryna, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy) – EPA w dużych dawkach może nasilać działanie hamujące krzepnięcie krwi; ryzyko wzrasta przy dawkach EPA+DHA powyżej 2–3 g dziennie, choć standardowe dawki suplementów są poniżej tego progu⁶.
• Alergia na owoce morza lub algi – możliwa reakcja krzyżowa; przy pierwszych objawach uczulenia (wysypka, obrzęk, trudności z oddychaniem) natychmiast przerwij stosowanie i zgłoś się do lekarza.
• Choroby wątroby i zaburzenia metabolizmu lipidów – suplementacja kwasami omega-3 może wpływać na metabolizm tłuszczów; omów z lekarzem, zanim zaczniesz.

Jeśli stosujesz preparat kosmetyczny i zauważysz nasilone podrażnienie, zaczerwienienie lub wysypkę, przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem lub farmaceutą.

Wyciąg z planktonu to składnik o udokumentowanym potencjale – zarówno w pielęgnacji skóry, jak i jako wegańskie źródło EPA. Wybierając preparat, zwróć uwagę na gatunek mikroalgi (najlepiej podany na etykiecie), stężenie składnika aktywnego oraz przeznaczenie produktu. W przypadku suplementów diety kieruj się zasadą: zacznij od dawek zalecanych przez producenta i nie przekraczaj ich bez konsultacji z farmaceutą lub lekarzem. W kosmetyce szukaj preparatów z potwierdzonym stężeniem wyciągu – badania kliniczne dotyczące skóry prowadzono przy zawartości 0,5% w gotowym produkcie.