Olej z peonii

Czym jest olej z peonii i skąd pochodzi?

Olej z peonii to surowiec pozyskiwany z roślin z rodzaju Paeonia – najczęściej z Paeonia lactiflora (piwonia chińska), Paeonia suffruticosa (piwonia drzewiasta, zwana Mu Dan) i Paeonia officinalis (piwonia lekarska). W zależności od surowca i metody ekstrakcji wyróżnia się dwa odmienne produkty: olej z nasion piwonii (tłoczony na zimno) oraz olejek eteryczny z kwiatów piwonii (otrzymywany przez destylację parą wodną)¹¹¹². Mają one zupełnie inny skład i zastosowanie – warto je od siebie odróżniać.

Olej z nasion to tzw. olej bazowy (nośnikowy): praktycznie bezzapachowy, bogaty w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Olejek eteryczny z kwiatów ma intensywny, kwiatowy aromat i zawiera głównie lotne terpeny oraz alkohole¹³. Oba surowce od wieków obecne są w tradycyjnej medycynie chińskiej – korzeń piwonii stosowano w leczeniu skurczów, bólu menstruacyjnego i stanów zapalnych¹⁴.

Co zawiera olej z nasion piwonii – skład i aktywne związki

Olej z nasion piwonii wyróżnia się na tle innych olejów roślinnych wyjątkowo wysoką zawartością kwasu α-linolenowego (ALA, omega-3) – ok. 44,6%, co nadaje mu lekką, szybko wchłanianą konsystencję. Towarzyszą mu kwas linolowy (omega-6, ok. 25,6%) i kwas oleinowy (omega-9, ok. 23,8%)¹. To rzadkie proporcje, porównywalne z olejem lnianym, choć z bardziej zrównoważonym profilem kwasów tłuszczowych.

Frakcja niezmydlająca się oleju zawiera skwalen, fitosterole i minerały¹⁵. Stężenie witaminy E (tokoferoli) w oleju z nasion piwonii jest wyjątkowo wysokie – według jednego z badań wynosi ok. 9851 mg/100 g, co przewyższa wartości dla oleju sezamowego, oliwy z oliwek, oleju z kamelii i oleju z kiełków pszenicy². Uwaga: ta wartość pochodzi z jednego źródła branżowego i nie była weryfikowana w niezależnych metaanalizach – traktuj ją jako orientacyjną.

Wśród związków bioaktywnych szczególną rolę odgrywa paeonifloryna – monoterpenowy glikozyd uznawany za główny aktywny składnik ekstraktów z piwonii. Towarzyszą jej kaempferol, galloiloglukoza (PGG), stilbeny, paeonol, kwas galusowy, flawonoidy i triterpenoidy³¹⁶.

Jakie właściwości wykazuje olej z peonii w badaniach?

Większość dostępnych danych pochodzi z badań laboratoryjnych (in vitro) i na zwierzętach – trzeba to wyraźnie zaznaczyć. Działanie przeciwzapalne jest najlepiej udokumentowane: ekstrakty z piwonii hamowały uwalnianie prozapalnych chemokin (RANTES, IL-8) i aktywność NF-κB w modelach komórkowych¹⁹. Paeonifloryna redukowała anafilaksję skórną i świąd w badaniach na myszach²⁰.

Działanie przeciwpłytkowe i wpływ na krzepnięcie potwierdzono w badaniach in vitro i na zwierzętach – ekstrakty piwonii hamowały agregację płytek krwi i powstawanie zakrzepów. Wstępne badanie na ludziach sugerowało podobny efekt²¹²². Jeden niekontrolowany próba kliniczna wykazała, że kora piwonii drzewiastej może obniżać ciśnienie tętnicze u pacjentów z nadciśnieniem²³.

Ekstrakty z czerwonego korzenia piwonii były badane w kierunku działania hepatoprotekcyjnego: w małym badaniu wstępnym na ludziach zmniejszały włóknienie wątroby u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby²⁴. W badaniach na zwierzętach chroniły wątrobę przed uszkodzeniem chemicznym²⁵. W Japonii mieszanka ziołowa zawierająca korzeń piwonii i lukrecję (shakuyaku-kanzo-to) jest zatwierdzona do leczenia skurczów mięśni w przebiegu marskości wątroby, cukrzycy i dializoterapii⁵.

W zakresie zdrowia kobiet wstępne badanie wykazało, że formuła zawierająca piwonię może poprawiać płodność u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS), a piwonia wykazuje słabe działanie estrogenopodobne lub antyestrogenowe²⁶. Standaryzowany ekstrakt z piwonii (TGP – total glucosides of peony, zawierający ok. 90% paeonifloryny) stosowany w dawce 600 mg trzy razy dziennie był przedmiotem badań nad reumatoidalnym zapaleniem stawów i zespołem Sjögrena, z obiecującymi wynikami w metaanalizach⁶²⁷. Wszystkie te dane wymagają potwierdzenia w dużych, randomizowanych badaniach klinicznych.

Jak olej z peonii działa na skórę?

Zewnętrzne zastosowanie oleju z nasion piwonii jest najlepiej uzasadnionym i najszerzej stosowanym obszarem jego użycia. Wysoka zawartość kwasu α-linolenowego sprawia, że olej szybko się wchłania, nie pozostawiając tłustej warstwy na skórze²⁸. Polifenole i taniny przyczyniają się do działania antyoksydacyjnego i mogą pomagać w rozjaśnianiu przebarwień skórnych⁷.

Paeonifloryna zawarta w ekstraktach z piwonii wspiera procesy odnowy skóry, działa przeciwzapalnie i może hamować syntezę melaniny – co przekłada się na działanie rozjaśniające cerę³²⁹. Skwalen i fitosterole obecne w frakcji niezmydlającej się wspierają barierę lipidową naskórka¹⁵. Olej jest szczególnie polecany dla skóry suchej, wrażliwej i z tendencją do podrażnień⁸.

Olejek eteryczny z kwiatów piwonii – aromat i składniki lotne

Olejek eteryczny z kwiatów piwonii różni się składem zależnie od odmiany rośliny. W badaniach analizy GC-MS dominują terpeny (eukaliptol, kariofilen, α-pinen, β-mircen, D-limonen) i alkohole (linalol, cytronelol, geraniol, alkohol fenyloetylowy)¹³. Kariofilen i eukaliptol obecne są we wszystkich przebadanych odmianach i wykazują właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne w badaniach laboratoryjnych³⁰.

Odmiany żółte i fioletowe piwonii wykazują najsilniejsze właściwości antyoksydacyjne spośród 14 przebadanych odmian, co wiąże się z wyższą zawartością terpenoidów³¹. Olejek eteryczny zawiera też fitol, utleniony linalol i farnesol – związki, którym wstępnie przypisuje się potencjał przeciwzapalny i przeciwpłytkowy, jednak są to na razie dane spekulatywne, niepotwierdzone badaniami klinicznymi. W aromaterapii olejek stosuje się do dyfuzji lub inhalacji w celu stworzenia spokojnej atmosfery³².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Olej z peonii stosowany zewnętrznie na skórę jest dla większości osób bezpieczny, jednak składniki piwonii – szczególnie przy stosowaniu doustnym ekstraktów lub suplementów – mogą powodować istotne interakcje lekowe. Bezwzględnie skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem doustnym, jeśli przyjmujesz którykolwiek z poniższych leków:

• Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe (np. warfaryna, acenokumarol, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy) – piwonia hamuje agregację płytek i może zwiększać ryzyko krwawień⁹.
• Fenytoina (lek przeciwpadaczkowy) – piwonia może obniżać jej stężenie w organizmie, zwiększając ryzyko napadów⁹.
• Klozapina (lek przeciwpsychotyczny) – piwonia może zwiększać jej stężenie i nasilać działania niepożądane⁹.
• Preparaty estrogenowe i antykoncepcja hormonalna – piwonia wykazuje słabe działanie estrogenopodobne, co może zaburzać skuteczność lub nasilać efekty uboczne⁹.
• Leki metabolizowane przez CYP1A2 i CYP3A4 – piwonia może zmieniać szybkość ich metabolizmu w wątrobie⁹.
• Leki przeciwcukrzycowe i uspokajające (sedatywne) – możliwe nasilenie działania¹⁰.

Unikaj stosowania doustnego w ciąży – piwonia ma udokumentowane działanie poronne (abortifacient) w badaniach eksperymentalnych¹⁰³³. Osoby z zaburzeniami krzepnięcia krwi powinny unikać preparatów z piwonią. Jeśli po zastosowaniu zewnętrznym pojawią się zaczerwienienie, swędzenie lub wysypka, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. W przypadku przypadkowego połknięcia olejku eterycznego skontaktuj się z Centrum Informacji Toksykologicznej (tel. 112 lub 22 615 75 00).

Olej z peonii to interesujący surowiec o bogatym składzie – szczególnie wartościowy w pielęgnacji skóry suchej i wrażliwej. Stosując go zewnętrznie, pamiętaj o różnicy między olejem z nasion a olejkiem eterycznym i zawsze rozcieńczaj ten drugi. Jeśli rozważasz suplementy lub preparaty doustne z ekstraktem piwonii, najpierw porozmawiaj z farmaceutą – szczególnie przy chorobach przewlekłych lub przyjmowaniu leków. Wybieraj produkty z podanym składem i metodą ekstrakcji, najlepiej tłoczone na zimno, nierafinowane.