Menu

Surowce roślinne

Olej z owoców głogu dwuszyjkowego

Głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata) to roślina z rodziny różowatych, od stuleci stosowana w ziołolecznictwie europejskim i azjatyckim. Owoce głogu są bogate w flawonoidy, oligomeryczne proantocyjanidyny, witaminy A, C, E, K oraz witaminy z grupy B. Preparaty z głogu – w tym olej z jego owoców – są badane pod kątem działania kardioprotekcyjnego, obniżającego ciśnienie krwi i poziom lipidów. Wykazują też aktywność antyoksydacyjną, przeciwzapalną i hamującą agregację płytek krwi. Stosowanie głogu przy lekach na serce czy cukrzycę wymaga konsultacji z lekarzem lub farmaceutą ze względu na ryzyko interakcji.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jakie substancje czynne zawierają owoce głogu dwuszyjkowego i za co odpowiadają?
Jakie właściwości biologiczne mają preparaty z głogu według badań naukowych?
Jak głóg może wpływać na serce, ciśnienie krwi i poziom lipidów?
Kiedy stosowanie głogu wymaga konsultacji z lekarzem?
Jakie są znane działania niepożądane i ostrzeżenia dotyczące głogu?

Co to jest głóg dwuszyjkowy i co zawierają jego owoce?

Głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata, zwany też Crataegus oxyacantha) to krzew z rodziny różowatych, od wieków obecny w europejskiej i azjatyckiej tradycji zielarskiej. Jego owoce – czerwone pestkowce – są bogatym źródłem substancji bioaktywnych, które od kilku dekad są przedmiotem badań farmakologicznych¹.

Za aktywność biologiczną preparatów z głogu odpowiadają przede wszystkim flawonoidy oraz oligomeryczne proantocyjanidyny (OPC) – polifenolowe związki o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Owoce zawierają też witaminy A, C, E, K oraz witaminy z grupy B, a także minerały¹⁵. Olej pozyskiwany z owoców głogu stanowi skoncentrowane źródło tych lipidorozpuszczalnych składników.

Jak preparaty z głogu wpływają na układ sercowo-naczyniowy?

Spośród wszystkich badanych właściwości głogu dwuszyjkowego najlepiej udokumentowane dotyczy układu sercowo-naczyniowego. Preparaty z Crataegus laevigata są badane w kontekście chorób serca, hiperlipidemii (podwyższonego poziomu lipidów we krwi) i nadciśnienia tętniczego, a także ochrony mięśnia sercowego i mózgu w sytuacjach niedokrwienia i reperfuzji¹.

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu kontrolowanym placebo wykazano, że Crataegus laevigata obniża poziom lipidów we krwi (efekt hipolipemiczny) oraz zmniejsza aktywność elastazy neutrofilów – enzymu związanego ze stanem zapalnym naczyń²³. Odrębne badania wykazały, że ekstrakt z głogu hamuje agregację płytek krwi u zdrowych ochotników⁶.

Głóg a ciśnienie krwi – ważna informacja: W randomizowanym badaniu kontrolowanym u pacjentów z cukrzycą przyjmujących leki na receptę odnotowano działanie hipotensyjne głogu – tzn. preparat dodatkowo obniżał ciśnienie krwi⁴. Jeśli przyjmujesz leki przeciwnadciśnieniowe lub leki na cukrzycę, koniecznie porozmawiaj z lekarzem przed włączeniem preparatów z głogu. Ryzyko nadmiernego spadku ciśnienia jest tu realne.

Jakie jeszcze właściwości biologiczne ma głóg dwuszyjkowy?

Poza działaniem na układ krążenia preparaty z głogu wykazują w badaniach szereg innych aktywności biologicznych. Etanolowy ekstrakt z owoców głogu charakteryzuje się właściwościami antyoksydacyjnymi (wymiatanie wolnych rodników), przeciwzapalnymi, gastroprotekcyjnymi (ochrona błony śluzowej żołądka) oraz przeciwdrobnoustrojowymi⁷. Ekstrakt hamuje też aktywność neutrofilów – komórek układu odpornościowego zaangażowanych w procesy zapalne⁸.

Badania wskazują również na potencjalne działanie immunomodulacyjne i anksjolityczne (zmniejszające lęk), choć te obszary wymagają dalszych, bardziej rozbudowanych badań klinicznych u ludzi¹. Polyphenolowe ekstrakty z liści głogu wykazują też aktywność antyoksydacyjną w warunkach stresu środowiskowego⁹.

W jakich preparatach aptecznych znajdziesz głóg?

Głóg dwuszyjkowy jest dostępny w aptekach i sklepach zielarskich w różnych postaciach. Preparaty farmaceutyczne zawierające ekstrakt z głogu to przede wszystkim krople, kapsułki i herbatki⁵. Olej z owoców głogu to bardziej specjalistyczna forma, dostępna głównie jako suplement diety lub składnik preparatów złożonych.

Postać preparatu	Typowe zastosowanie
Krople/nalewka	Wsparcie układu sercowo-naczyniowego
Kapsułki z ekstraktem	Standaryzowana zawartość flawonoidów i OPC
Herbatka ziołowa	Tradycyjne zastosowanie
Olej z owoców	Suplement diety, formy złożone

Suplement diety to nie lek: Preparaty z głogu dostępne bez recepty są suplementami diety, nie lekami – oznacza to, że nie przeszły takiego samego procesu oceny skuteczności jak leki. Nie zastępują leczenia farmakologicznego chorób serca, nadciśnienia ani cukrzycy. Jeśli masz zdiagnozowaną chorobę układu krążenia i rozważasz włączenie głogu, omów to z kardiologiem lub lekarzem prowadzącym.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparaty z głogu są uważane za bezpieczne przy stosowaniu w zalecanych dawkach – działania niepożądane przy niskich dawkach nie zostały udokumentowane. Jednak wyższe dawki mogą powodować niedociśnienie tętnicze (nadmierny spadek ciśnienia krwi) oraz sedację¹. Objawy ostrej toksyczności obejmują bradykardię (zwolnienie akcji serca) i depresję oddechową, które w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do porażenia oddechowego i zatrzymania akcji serca¹.

Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatów z głogu, jeśli:

przyjmujesz leki na serce (np. glikozydy nasercowe, leki antyarytmiczne),
stosujesz leki obniżające ciśnienie krwi – ryzyko nasilonego efektu hipotensyjnego⁴,
chorujesz na cukrzycę i przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe⁴,
stosujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe – głóg hamuje agregację płytek⁶,
jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie w tych grupach,
masz choroby wątroby lub nerek.

Jeśli po zastosowaniu preparatu z głogu odczujesz zawroty głowy, nadmierne zmęczenie, kołatanie serca lub trudności z oddychaniem – przerwij stosowanie i niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem.

Głóg dwuszyjkowy to roślina o udokumentowanym potencjale, ale też wyraźnym profilu interakcji. Zanim sięgniesz po preparat z głogiem – zwłaszcza jeśli stosujesz leki na stałe – porozmawiaj z farmaceutą. Wybieraj preparaty standaryzowane na zawartość flawonoidów lub OPC, bo to właśnie te składniki odpowiadają za aktywność biologiczną. Nie przekraczaj zalecanych dawek producenta i obserwuj reakcję organizmu, szczególnie na początku stosowania.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest głóg dwuszyjkowy i czym różni się od innych gatunków głogu?

Głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata, zwany też Crataegus oxyacantha) to europejski gatunek głogu, odróżniany od chińskiego głogu (Crataegus pinnatifida) stosowanego w tradycyjnej medycynie chińskiej. Oba gatunki zawierają flawonoidy i proantocyjanidyny, jednak większość badań klinicznych nad działaniem kardioprotekcyjnym i hipolipemicznym przeprowadzono właśnie na gatunku europejskim¹.

Jakie substancje czynne zawierają owoce głogu i za co odpowiadają?

Kluczowe substancje aktywne to flawonoidy i oligomeryczne proantocyjanidyny (OPC) – to one odpowiadają za właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i kardioprotekcyjne głogu. Owoce zawierają też witaminy A, C, E, K i witaminy z grupy B¹⁵.

Czy preparaty z głogu naprawdę obniżają poziom cholesterolu?

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu kontrolowanym placebo preparaty z Crataegus laevigata wykazały efekt hipolipemiczny – obniżały poziom lipidów we krwi²³. Badania na modelu zebrafish potwierdzają ten kierunek działania¹⁰. Nie zastępuje to jednak leczenia farmakologicznego przy wysokim cholesterolu.

Czy głóg obniża ciśnienie krwi?

Tak – w randomizowanym badaniu kontrolowanym u pacjentów z cukrzycą przyjmujących leki na receptę odnotowano działanie hipotensyjne głogu⁴. Oznacza to, że głóg może nasilać działanie leków obniżających ciśnienie, co wymaga ostrożności i konsultacji z lekarzem.

Czy głóg wpływa na krzepliwość krwi?

Badania wykazały, że ekstrakt z głogu hamuje agregację płytek krwi u zdrowych ochotników⁶. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe (np. acenokumarol, warfarynę) lub przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) powinny przed zastosowaniem głogu skonsultować się z lekarzem.

Jakie są działania niepożądane przy stosowaniu głogu?

Przy zalecanych dawkach działania niepożądane są minimalne i nie zostały udokumentowane. Wyższe dawki mogą powodować nadmierne obniżenie ciśnienia krwi (niedociśnienie) i sedację. Objawy ostrej toksyczności to bradykardia i depresja oddechowa¹.

Czy głóg można stosować przy cukrzycy?

Badanie kliniczne wykazało, że głóg może obniżać ciśnienie krwi u pacjentów z cukrzycą stosujących leki na receptę⁴. Oznacza to potencjalne ryzyko interakcji z lekami przeciwcukrzycowymi i hipotensyjnymi – stosowanie głogu przy cukrzycy wymaga obowiązkowej konsultacji z lekarzem.

Czy głóg działa przeciwzapalnie?

Tak – etanolowy ekstrakt z owoców głogu wykazuje aktywność przeciwzapalną, zmniejsza aktywność elastazy neutrofilów oraz hamuje funkcje neutrofilów³⁷⁸. Mechanizm ten może tłumaczyć część działania kardioprotekcyjnego preparatów z głogu.

Czy preparaty z głogu są bezpieczne w ciąży i podczas karmienia piersią?

Brak udokumentowanych danych o bezpieczeństwie głogu w ciąży i podczas laktacji. Z uwagi na aktywność biologiczną tych preparatów – w tym działanie na ciśnienie krwi i płytki krwi – kobiety ciężarne i karmiące powinny unikać ich stosowania lub skonsultować się z lekarzem¹.

Jak działa głóg na serce?

Preparaty z głogu są badane pod kątem ochrony mięśnia sercowego, normalizacji ciśnienia krwi i poprawy krążenia. Zawarte flawonoidy i proantocyjanidyny wykazują właściwości antyoksydacyjne, które mogą ograniczać uszkodzenia tkanek w niedokrwieniu¹⁵. Nie zastępują jednak kardiologicznego leczenia farmakologicznego.

W jakich postaciach dostępne są preparaty z głogu?

W aptekach i sklepach zielarskich głóg dostępny jest jako krople (nalewka), kapsułki z ekstraktem, herbatki ziołowe oraz olej z owoców⁵. Preparaty standaryzowane na zawartość flawonoidów lub OPC zapewniają bardziej przewidywalną aktywność biologiczną.

Czy głóg chroni żołądek?

Ekstrakt z owoców głogu wykazuje właściwości gastroprotekcyjne – chroni błonę śluzową żołądka⁷. Jest to jedna z dodatkowych aktywności biologicznych tej rośliny, choć badania w tym zakresie są wstępne i wymagają dalszego potwierdzenia.

Głóg w tradycyjnej medycynie – tysiące lat historii

Głóg należy do najdłużej stosowanych roślin leczniczych na świecie. W tradycyjnej medycynie chińskiej gatunek Crataegus pinnatifida (Shan Zha) był używany do leczenia zastoju pokarmowego i pobudzania krążenia krwi¹. W Europie głóg dwuszyjkowy od wieków był stosowany przy dolegliwościach sercowych i jako środek uspokajający. To jeden z nielicznych przypadków, gdy roślina tradycyjna przeszła przez sito nowoczesnych badań klinicznych i zachowała swoje miejsce w fitoterapii.

Głóg a układ odpornościowy – co mówią badania?

Poza działaniem kardioprotekcyjnym preparaty z głogu wykazują w badaniach aktywność immunomodulacyjną – wpływają na funkcję neutrofilów, komórek pierwszej linii odpowiedzi zapalnej⁸. Ekstrakt hamuje aktywność elastazy neutrofilów, enzymu, którego nadmierna aktywność wiąże się z uszkodzeniem tkanek w chorobach zapalnych²³. To wstępne dane, ale wskazują, że głóg może w przyszłości znaleźć szersze zastosowanie poza kardiologią.