Olej z nasion amarantusa

Czym jest olej z nasion amarantusa i skąd pochodzi?

Olej z nasion amarantusa tłoczy się lub ekstrahuje z nasion roślin z rodzaju Amaranthus – najczęściej gatunków A. cruentus, A. hypochondriacus oraz A. caudatus⁹. Nasiona zawierają 5–8% oleju, który w przeważającej mierze (78–82%) zbudowany jest z triacylogliceroli². To stosunkowo mała zawartość w porównaniu z oliwą czy olejem rzepakowym, co sprawia, że pozyskanie oleju jest droższe i bardziej pracochłonne.

Metoda ekstrakcji ma duże znaczenie dla składu gotowego produktu. Ekstrakcja nadkrytycznym CO₂ daje najwyższe stężenie skwalenu (do ok. 7%), podczas gdy tłoczenie na zimno – nieco niższe (ok. 5,7%)¹¹⁰. Oba warianty zachowują jednak pełne spektrum aktywnych składników – tokoferoli, fitosteroli i karotenoidów.

Jakie składniki aktywne zawiera olej z amarantusa?

Skład oleju z nasion amarantusa wyróżnia go spośród innych olejów roślinnych pod względem kilku frakcji jednocześnie¹¹.

Kwasy tłuszczowe stanowią trzon oleju. Kwas linolowy (C18:2, omega-6) odpowiada za około 46% składu, kwas oleinowy (C18:1, omega-9) za ok. 28%, a kwas palmitynowy (C16:0) za ok. 21%³. Łącznie ponad 70% stanowią kwasy nienasycone, a stosunek nasyconych do nienasyconych wynosi ok. 1:3¹². Olej zawiera też niewielkie ilości kwasu alfa-linolenowego (omega-3)¹³.

Skwalen to triterpenowy węglowodór (C₃₀H₅₀) obecny we frakcji niezmydlającej się oleju. Stężenie skwalenu w oleju z amarantusa waha się od ok. 3% (przy ekstrakcji Soxhleta) do nawet 7–10% w zależności od gatunku i metody pozyskania¹¹⁴. Dla porównania: w oliwie z oliwek skwalen stanowi zwykle poniżej 1%. Skwalen jest naturalnie obecny w skórze człowieka jako składnik łoju, co czyni go substancją „skóroidentyczną”⁶.

Fitosterole występują w stężeniu 1931–2762 mg/100 g oleju – znacznie wyższym niż w większości popularnych olejów roślinnych. Dominują α-spinasterol i sitosterol, a także Δ⁷-sterole¹⁵. Fitosterole utrudniają wchłanianie cholesterolu w jelitach, co wiąże się z potencjalnym działaniem hipolipemicznym¹⁶.

Tokoferole i tokotrienole (kompleks witaminy E) chronią lipidy oleju przed utlenianiem i wykazują działanie antyoksydacyjne wobec komórek skóry. Całkowita zawartość tokoferoli w oleju z amarantusa wynosi od ok. 657 do nawet 2588 mg/kg oleju, w zależności od gatunku i sposobu rafinacji¹⁷.

Olej zawiera ponadto karotenoidy (luteina 3,55–4,44 mg/kg nasion, śladowe ilości zeaksantyny; β-karoten nie jest wykrywany)¹⁸ oraz fosfolipidy stanowiące 9,1–10,2% całkowitej frakcji lipidowej¹⁹.

Jak olej z amarantusa może wpływać na układ sercowo-naczyniowy?

Badania nad wpływem oleju z amarantusa na serce i naczynia krwionośne dają niejednoznaczne wyniki – i warto to zrozumieć, zanim sięgniesz po suplement.

W badaniach na zwierzętach wyniki były obiecujące. Chomiki karmione dietą zawierającą 5% oleju z amarantusa przez 4 tygodnie miały o 15% niższy cholesterol całkowity i o 22% niższy cholesterol nie-HDL w porównaniu z grupą kontrolną²⁰. U kurcząt karmienie olejem z amarantusa również obniżało poziom cholesterolu we krwi, prawdopodobnie za sprawą tokotrienoli i skwalenu²⁰.

Jedno z wstępnych badań klinicznych – 3-tygodniowy eksperyment z udziałem 80 pacjentów z chorobą wieńcową i nadciśnieniem tętniczym – wykazało, że dodanie 6–18 ml oleju z amarantusa dziennie do diety hiponatremowej obniżało ciśnienie skurczowe o 18–21%, rozkurczowe o 14–19%, cholesterol całkowity o 14–20%, LDL o 19–25%, a triglicerydy i frakcję VLDL nawet o 36%⁴. Poziom HDL pozostał bez istotnych zmian. Zbliżone wyniki uzyskano w badaniu z udziałem 125 otyłych dorosłych z chorobą wieńcową – odnotowano poprawę w zapisie EKG i zmniejszenie dolegliwości takich jak bóle głowy, duszność wysiłkowa czy obrzęki nóg²¹.

Jednak inne badania u ludzi rysują odmienny obraz. U osób z hipercholesterolemią stosujących dietę niskotłuszczową wzbogaconą olejem z amarantusa nie stwierdzono lepszego efektu hipolipemicznego niż przy samej diecie niskotłuszczowej. Co więcej, u otyłych dorosłych suplementacja olejem z amarantusa nie poprawiała poziomu HDL, a w niektórych przypadkach wiązała się ze wzrostem LDL⁵²². Oznacza to, że olej z amarantusa nie zastępuje leczenia hipercholesterolemii i nie powinien być stosowany zamiast leków przepisanych przez lekarza.

Skwalen z oleju amarantusa wykazywał w badaniach na szczurach zdolność do obniżania poziomu lipidów w surowicy i wątrobie²³. Squalenowi przypisuje się też właściwości hepatoprotekcyjne – ochronne wobec komórek wątroby – oraz potencjalne działanie immunomodulujące²⁴²⁵. Dane te pochodzą jednak głównie z badań przedklinicznych i wymagają potwierdzenia w rzetelnych próbach klinicznych.

Jak olej z amarantusa działa na skórę?

Stosowany zewnętrznie olej z nasion amarantusa jest przede wszystkim emolientem – wygładza i nawilża skórę, tworząc ochronną warstwę ograniczającą przeznaskórkową utratę wody (TEWL)⁶. Wysoka zawartość kwasu linolowego i oleinowego sprawia, że olej szybko wchłania się w skórę bez tłustego uczucia²⁶.

Skwalen – składnik naturalnie obecny w ludzkim łoju – działa antyoksydacyjnie, zmniejsza stany zapalne i wspomaga regenerację komórek skóry. Dzięki niemu olej z amarantusa może łagodzić podrażnienia i spowolniać procesy starzenia skóry wywołane przez wolne rodniki²⁷²⁸. Tokoferole (witamina E) chronią z kolei kolagen i elastynę przed degradacją oksydacyjną²⁹.

Olej charakteryzuje się niskim wskaźnikiem komedogenności – nie zatyka porów, co czyni go odpowiednim nawet dla skóry trądzikowej⁷. Niektóre źródła wskazują na potencjalne właściwości antybakteryjne oleju, które mogłyby ograniczać wzrost bakterii odpowiedzialnych za trądzik, jednak dane na ten temat są wstępne³⁰. Wstępne badania laboratoryjne sugerują też, że olej z amarantusa może przeciwdziałać hamowaniu syntezy kolagenu przez promieniowanie UVA w fibroblastach skóry³¹.

Dla osób z łuszczycą, atopowym zapaleniem skóry lub egzemą olej z amarantusa może być pomocnym składnikiem pielęgnacyjnym – wspiera odbudowę bariery lipidowej i łagodzi podrażnienia³². Nie zastępuje jednak leczenia dermatologicznego.

Czy olej z amarantusa wpływa na włosy i skórę głowy?

Olej z amarantusa stosowany na włosy działa jako naturalny emolient – nawilża włókno włosa, zwiększa jego elastyczność i dodaje połysku³³. Zawiera lizynę – aminokwas egzogenny (organizm nie potrafi go samodzielnie syntetyzować), któremu przypisuje się rolę we wzmacnianiu struktury włosa i wspieraniu jego wzrostu³⁴³⁵. Dane dotyczące wpływu lizyny na wzrost włosów u ludzi są jednak wstępne i wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych.

Jako olejek do pielęgnacji wstępnej (przed myciem) olej z amarantusa może zmniejszać łamliwość włosów i chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz termicznymi³⁶. Regularne stosowanie może też wspierać zdrowie skóry głowy u osób z łupieżem lub łojotokowym zapaleniem skóry głowy, choć brakuje tu kontrolowanych badań klinicznych.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Olej z nasion amarantusa w ilościach spożywczych (jako element diety) jest uznawany za bezpieczny. Stosowanie w większych dawkach suplementacyjnych przez dłużej niż 3 tygodnie nie zostało dostatecznie przebadane pod kątem bezpieczeństwa długoterminowego³⁷.

• Ciąża i karmienie piersią: brak wystarczających danych, by ocenić bezpieczeństwo stosowania oleju w dawkach leczniczych. W czasie ciąży i laktacji unikaj suplementacji i skonsultuj się z lekarzem lub położną⁸.
• Choroby sercowo-naczyniowe i nadciśnienie: jeśli stosujesz leki obniżające ciśnienie lub na cholesterol, nie wprowadzaj oleju z amarantusa jako suplementu bez konsultacji z lekarzem – może modyfikować profil lipidowy i ciśnienie tętnicze⁴.
• Nadwaga i otyłość: u osób z nadwagą suplementacja olejem z amarantusa może wiązać się ze wzrostem frakcji LDL – skonsultuj stosowanie z lekarzem, jeśli masz zaburzenia lipidowe⁵.
• Reakcje alergiczne: jeśli po zastosowaniu oleju zewnętrznie pojawią się zaczerwienienie, świąd, pokrzywka lub obrzęk, przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem lub alergologiem.
• Choroby wątroby i nerek: brak danych dotyczących bezpieczeństwa suplementacji w tych grupach – zachowaj ostrożność i skonsultuj się z lekarzem.

Olej z nasion amarantusa to interesujący składnik zarówno diety, jak i kosmetyki. Jego bogata kompozycja – skwalen, kwasy tłuszczowe omega, tokoferole i fitosterole – sprawia, że może wspierać kondycję skóry i włosów przy zewnętrznym stosowaniu. Jeśli planujesz przyjmować go doustnie jako suplement, szczególnie przy problemach z układem sercowo-naczyniowym, wcześniej porozmawiaj z lekarzem – efekty u ludzi są niejednoznaczne, a interakcje z lekami możliwe.