Mleko sojowe

Czym jest filtrat z fermentacji mleka sojowego i jak powstaje?

Filtrat z fermentacji mleka sojowego to płynny ekstrakt biotechnologiczny uzyskiwany przez zaszczepienie mleka sojowego kulturami bakterii kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus. W procesie fermentacji – trwającym zwykle 15–40 godzin w temperaturze 25–40°C – bakterie rozkładają białka soi, przekształcają węglowodany i modyfikują zawarte w soi związki bioaktywne⁸. Po zakończeniu fermentacji mieszaninę filtruje się i pasteryzuje, uzyskując klarowny lub lekko zabarwiony filtrat⁸. W nomenklaturze kosmetycznej (INCI) składnik ten figuruje jako Lactobacillus/Soymilk Ferment Filtrate⁹.

Do fermentacji stosuje się różne szczepy bakterii, w tym Lactobacillus plantarum, L. delbrueckii subsp. bulgaricus, L. casei, L. paracasei, L. rhamnosus oraz Bifidobacterium¹⁰. Wybór szczepu ma znaczenie – np. L. delbrueckii subsp. delbrueckii szczep TUA-4408L wytwarzał w badaniach laboratoryjnych wyraźnie więcej aglikonów izoflawonów niż pokrewny szczep TUA-4404L².

Co zawiera filtrat – jakie składniki aktywne powstają podczas fermentacji?

Fermentacja znacząco zmienia skład chemiczny mleka sojowego. Kluczową zmianą jest konwersja izoflawonoidów z form glikozydowych (słabiej wchłanianych) do aglikonów – w tym genistyny, glicyteiny i formononeiny – które organizm przyswaja łatwiej i które wykazują wyższą aktywność biologiczną¹¹. W jednym z badań laboratoryjnych poziom genistyny wzrósł 7,3-krotnie, a glicyteiny nawet 16-krotnie w porównaniu z niefermentowanym mlekiem sojowym³.

Oprócz izoflawonów fermentacja wytwarza lub uwalnia:

• Wolne aminokwasy – szczególnie ornitynę, której poziom w badaniach laboratoryjnych wzrósł 429-krotnie; ornityna wiązana jest z regulacją metabolizmu lipidów¹²¹³.
• Flawonoidy – luteolina, naringenina, apigenina, kemferol; naringenina wzrastała 8,8-krotnie w warunkach laboratoryjnych¹⁴¹⁵.
• Poliaminy (m.in. spermidyna) – opisywane w kontekście właściwości przeciwstarzeniowych¹⁶.
• Witaminy z grupy B, wapń, żelazo i inne minerały¹⁷.
• Kwas mlekowy i kwas bursztynowy jako produkty metabolizmu bakteryjnego¹⁸.

Warto podkreślić, że powyższe dane dotyczą badań laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych – nie potwierdzono ich w pełni w badaniach klinicznych u ludzi.

Jakie właściwości wykazuje filtrat z fermentacji mleka sojowego?

Badania laboratoryjne i przedkliniczne wskazują na kilka obszarów aktywności biologicznej tego składnika. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że większość danych pochodzi z eksperymentów in vitro lub na modelach zwierzęcych – nie z randomizowanych badań klinicznych u ludzi.

Gdzie można spotkać ten składnik – zastosowania w kosmetyce i żywności?

W kosmetyce filtrat z fermentacji mleka sojowego klasyfikowany jest jako składnik kondycjonujący skórę (ang. skin conditioning) i pojawia się w kremach nawilżających, serumach, maskach do twarzy, odżywkach i szamponach do włosów oraz balsamach do ciała⁶. Producenci wskazują na jego zdolność do nawilżania, łagodzenia podrażnień i wspierania mikrobioty skóry²². Na etykiecie kosmetyku szukaj nazwy INCI: Lactobacillus/Soymilk Ferment Filtrate lub Lactobacillus/Soybean Ferment Extract²³²⁴.

Fermentowane mleko sojowe ma też długą historię jako produkt spożywczy. Już w pierwszych dekadach XX wieku stosowano je w celach terapeutycznych przy zaburzeniach trawiennych – m.in. w leczeniu zapalenia jelita grubego (colitis) z użyciem Lactobacillus acidophilus²⁵. Fermentacja z udziałem szczepów rozkładających rafinozę i stachiozę – cukry obecne w soi – zmniejsza też ryzyko wzdęć typowych dla produktów sojowych²⁶.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Filtrat z fermentacji mleka sojowego jest na ogół dobrze tolerowany, jednak kilka sytuacji wymaga szczególnej uwagi lub konsultacji z lekarzem bądź farmaceutą:

• Alergia na soję – ponieważ filtrat pochodzi z mleka sojowego, może zawierać resztkowe białka sojowe będące alergenami. Osoby z potwierdzoną alergią na soję powinny unikać produktów zawierających ten składnik lub skonsultować się z alergologiem przed ich zastosowaniem⁷.
• Reakcja skórna po zastosowaniu kosmetyku – jeśli po użyciu produktu z tym składnikiem pojawi się zaczerwienienie, świąd, obrzęk lub pokrzywka, należy odstawić preparat i skonsultować się z dermatologiem lub alergologiem.
• Ciąża i karmienie piersią – dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania fermentatów sojowych bogatych w izoflawony (związki o słabym działaniu estrogenopodobnym) w tych okresach są niewystarczające; zaleca się konsultację z lekarzem przed stosowaniem suplementów lub produktów spożywczych opartych na fermentowanej soi.
• Choroby tarczycy lub hormonozależne – izoflawony sojowe wykazują słabe działanie estrogenopodobne; jeśli leczysz chorobę tarczycy, nowotwór hormonozależny lub przyjmujesz leki hormonalne, omów stosowanie produktów sojowych z lekarzem prowadzącym.

Pamiętaj, że filtrat z fermentacji mleka sojowego stosowany w kosmetyce to składnik zewnętrzny i nie zastępuje leczenia dermatologicznego. Jeśli masz wątpliwości co do składu produktu lub jego bezpieczeństwa dla Ciebie, zapytaj farmaceutę.

Filtrat z fermentacji mleka sojowego to ciekawy przykład biotechnologicznego składnika, który łączy tradycję fermentacji sojowej z nowoczesną kosmetyką. Jeśli szukasz produktu z tym składnikiem, sprawdź etykietę pod kątem nazwy INCI i upewnij się, że nie masz alergii na soję. Wyniki badań laboratoryjnych są obiecujące, ale pamiętaj – większość z nich nie pochodzi jeszcze z badań klinicznych u ludzi. Traktuj ten składnik jako wartościowe uzupełnienie pielęgnacji, nie jako zamiennik sprawdzonych terapii dermatologicznych.