Milbemycyna

Czym jest milbemycyna i jak działa na pasożyty?

Milbemycyna to substancja czynna z grupy makrocyklicznych laktonów – tej samej klasy co iwermektyna czy moksydektyna. Pochodzi z fermentacji bakterii Streptomyces hygroscopicus var. aureolacrimosus i wykazuje szerokie działanie przeciwpasożytnicze zarówno wobec nicieni (działanie przeciwrobacze), jak i roztoczy (działanie akarycydowe)⁶. W weterynarii najczęściej stosuje się jej formę – oksym milbemycyny (milbemycin oxime).

Mechanizm działania opiera się na wiązaniu się z kanałami chlorkowymi bramkowanymi glutaminianem, znajdującymi się w komórkach nerwowych i mięśniowych bezkręgowców. Po związaniu milbemycyny kanały te pozostają otwarte, do wnętrza komórki napływają jony chlorkowe, błona ulega hiperpolaryzacji i pasożyt traci zdolność do koordynacji nerwowo-mięśniowej – dochodzi do wiotkiego porażenia i śmierci¹⁷. Milbemycyna działa też jako agonista receptorów GABA w układzie nerwowym pasożytów, nasilając hamowanie transmisji nerwowej⁸.

Dlaczego jest bezpieczna dla psa czy kota, skoro atakuje układ nerwowy? U ssaków receptory GABA występują wyłącznie w ośrodkowym układzie nerwowym (mózg i rdzeń kręgowy), a bariera krew–mózg nie przepuszcza dużych cząsteczek milbemycyny do mózgu. Pasożyty nie mają takiej bariery, dlatego lek działa selektywnie na nie, a przy standardowych dawkach pozostaje bezpieczny dla zwierzęcia⁸.

Na jakie pasożyty działa milbemycyna u psów i kotów?

Milbemycyna wykazuje szerokie działanie – zwalcza zarówno nicienie jelitowe, jak i larwy nicieni tkankowych. Poniżej zestawienie głównych wskazań:

• Dirofilaria immitis (nicień sercowy) – profilaktyka dirofilariozy u psów i kotów; lek eliminuje larwy zanim zdążą dojrzeć do postaci dorosłej⁹.
• Tęgoryjce (Ancylostoma, Uncinaria) – leczenie zakażeń u psów i kotów¹⁰.
• Glista psia i kocia (Toxocara canis, T. cati) – leczenie zakażeń¹⁰.
• Włosogłówka psia (Trichuris vulpis) – leczenie zakażeń u psów⁹.
• Nużeniec (Demodex spp.) – stosowanie pozarejestracyjne w leczeniu nużycy uogólnionej u psów, przy codziennym podawaniu przez co najmniej 90 dni¹¹.
• Świerzbowiec (Sarcoptes scabiei) i roztocze uszne – stosowanie pozarejestracyjne według specjalnych protokołów¹²¹³.

Milbemycyna jest też silnym mikrofilarycydem – zabija mikrofilarie (mikroskopijne potomstwo nicieni sercowych) krążące we krwi zainfekowanego psa. To zastosowanie pozarejestracyjne, realizowane pod kontrolą weterynarza w warunkach szpitalnych¹⁰.

Jak dawkuje się milbemycynę u psów i kotów?

Dawkowanie zależy od wskazania i gatunku zwierzęcia. Dla rutynowej profilaktyki i leczenia nicieni jelitowych standardowa dawka u psa wynosi co najmniej 0,5 mg/kg raz w miesiącu, a u kota – co najmniej 2 mg/kg raz w miesiącu². Lek dostępny jest w tabletkach o różnej zawartości substancji czynnej, dobieranych do masy ciała zwierzęcia.

Szczenięta mogą przyjmować milbemycynę od 4. tygodnia życia, pod warunkiem że ważą co najmniej ok. 1 kg; kocięta – od 6. tygodnia życia i masy co najmniej ok. 0,7 kg⁹. Dawkę zawsze dobiera weterynarz – samodzielne przeliczanie i podawanie tabletek przeznaczonych dla innej wagi ciała może być niebezpieczne.

Co to jest mutacja MDR1 i dlaczego jest ważna przy stosowaniu milbemycyny?

Gen MDR1 (znany też jako ABCB1) koduje białko P-glikoproteinę, które pełni rolę „pompy” wypychającej leki z mózgu i chroniącej ośrodkowy układ nerwowy. U niektórych ras – najczęściej owczarków australijskich, owczarków collie i ich mieszańców – może występować mutacja tego genu, która sprawia, że bariera krew–mózg jest mniej szczelna dla milbemycyny i podobnych leków¹⁴.

Psy z mutacją MDR1 tolerują wyłącznie standardowe dawki profilaktyczne. Wyższe dawki (np. stosowane przy nużycy) mogą u nich wywołać poważną neurotoksyczność. Ryzyko wzrasta dodatkowo, gdy milbemycyna podawana jest równocześnie z lekami hamującymi P-glikoproteinę: cyklosporyną, itrakonazolem, ketokonazolem, flukonazolem, erytromycyną lub spironolaktonem⁴. Przed zastosowaniem milbemycyny u ras predysponowanych warto poinformować weterynarza o wszystkich podawanych lekach.

Jak wchłania się i jak długo działa milbemycyna w organizmie zwierzęcia?

Po podaniu doustnym milbemycyna wchłania się szybko i niemal całkowicie. Szczytowe stężenie w osoczu psa osiągane jest po 2–4 godzinach od podania, a biologiczna dostępność wynosi około 80%¹⁶. Lek charakteryzuje się wysoką lipofilnością, co oznacza, że dobrze przenika do tkanek i gromadzi się w tkance tłuszczowej – to właśnie daje mu przedłużone działanie przeciwpasożytnicze¹⁴.

Czas półtrwania w osoczu wynosi 1–3 dni, jednak dzięki krążeniu jelitowo-wątrobowemu i powolnemu uwalnianiu z depozytów tkankowych działanie przeciwpasożytnicze utrzymuje się przez cały miesiąc przy comiesięcznym schemacie podawania¹⁴¹⁶. W porównaniu z awermektyną (iwermektyną) milbemycyny mają dłuższy czas półtrwania⁶.

Kiedy skontaktować się z lekarzem weterynarii?

Milbemycyna jest lekiem na receptę weterynaryjną – każde jej zastosowanie wymaga konsultacji z weterynarzem. Istnieją jednak sytuacje, które wymagają natychmiastowego kontaktu lub szczególnej ostrożności:

• Objawy neurologiczne po podaniu leku – ataksja, drżenia, dezorientacja, rozszerzone źrenice, śpiączka – mogą wskazywać na neurotoksyczność (przedawkowanie lub interakcja u psa z mutacją MDR1); wymagają pilnej pomocy weterynaryjnej¹⁵.
• Reakcja wstrząsopodobna – bladość błon śluzowych, osłabienie, przyspieszone tętno, wymioty krótko po podaniu – szczególnie u psów, u których nie wykluczono dirofilariozy; wymaga natychmiastowej interwencji¹⁷.
• Ciąża i laktacja – milbemycyna nie jest zatwierdzona do stosowania u ciężarnych i karmiących samic; decyzję podejmuje weterynarz po ocenie stosunku korzyści do ryzyka⁵.
• Rasy z predyspozycją do mutacji MDR1 (owczarek australijski, collie, border collie, sheltie i ich mieszańce) – przed zastosowaniem wyższych dawek warto wykonać test genetyczny⁴.
• Jednoczesne stosowanie innych leków – cyklosporyna, azolowe leki przeciwgrzybicze (itrakonazol, ketokonazol, flukonazol), erytromycyna, spironolakton mogą nasilać działanie milbemycyny na OUN⁴.
• Szczenięta i kocięta poniżej minimalnej masy ciała – podanie leku zbyt małemu zwierzęciu zwiększa ryzyko działań niepożądanych⁹.

Jeśli twoje zwierzę przyjmuje milbemycynę regularnie jako profilaktykę, warto raz w roku powtórzyć badanie w kierunku dirofilariozy – szczególnie po podróżach do regionów endemicznych (południe Europy, basen Morza Śródziemnego). Regularne wizyty kontrolne u weterynarza pozwalają wcześnie wykryć ewentualne problemy i dostosować terapię.