Krwiściąg lekarski

Co to jest krwiściąg lekarski i skąd pochodzi jego nazwa?

Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis L.) to wieloletnia bylina z rodziny różowatych (Rosaceae), rosnąca dziko na łąkach, pastwiskach i terenach wilgotnych w całej Europie (poza jej północnymi krańcami), a także w Azji i Ameryce Północnej. W Polsce jest rośliną pospolitą – można ją spotkać zarówno na nizinach, jak i w górach. Dorasta do 50–150 cm wysokości, ma charakterystyczne ciemnobrunatne lub ciemnopurpurowe kwiaty zebrane w gęste, kuliste główki.

Sama nazwa mówi wiele. Łacińskie Sanguisorba pochodzi od słów sanguis (krew) i sorbeo (wchłaniać), a polska nazwa „krwiściąg” bezpośrednio nawiązuje do głównej właściwości tej rośliny – tamowania krwawień. W zielarstwie europejskim była znana już w XVI wieku, kiedy stosowano ją jako środek przeciwkrwotoczny i przy nadmiernych miesiączkach. W medycynie tradycyjnej Dalekiego Wschodu ma jeszcze dłuższą historię.

Surowcem zielarskim jest przede wszystkim wysuszony korzeń (Radix Sanguisorbae), zbierany wiosną lub latem z roślin dwu- lub trzyletnich. Niekiedy wykorzystuje się też ziele (Herba Sanguisorbae) i liście zbierane przed kwitnieniem. Co ciekawe, młode liście krwiściągu są jadalne – można je dodawać do sałatek i zup.

Jakie substancje czynne zawiera krwiściąg lekarski?

Bogactwo składników aktywnych to klucz do zrozumienia, dlaczego krwiściąg działa tak wszechstronnie. W korzeniu dominują garbniki – gallokatechiny i katechiny – stanowiące 9–17% suchej masy surowca. To one odpowiadają za działanie ściągające, obkurczające naczynia krwionośne i hamujące krwawienia.

Poza garbnikami w roślinie znajdziemy:

• Saponiny triterpenowe (m.in. sanguisorbina) – wspomagają działanie antyseptyczne i przeciwzapalne.
• Flawonoidy (rutyna, kwercetyna, kemferol) – wzmacniają ściany naczyń krwionośnych i działają przeciwutleniająco.
• Fenolokwasy (kwas galusowy, katechowy, taninowy) – wykazują działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.
• Kwas ursolowy – triterpen o właściwościach przeciwzapalnych.
• Witaminy C i K – witamina K bierze udział w procesie krzepnięcia krwi, witamina C wspiera odporność i uszczelnianie naczyń.
• Fitosterole i fitoncydy – związki o działaniu antyseptycznym.

Ziele zawiera mniejsze ilości garbników niż korzeń, za to więcej olejków eterycznych, glikozydów cyjanidyny, substancji gorzkich i cukrów. Badania laboratoryjne potwierdzają, że ekstrakty z krwiściągu hamują wzrost bakterii, w tym gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) – odpowiedzialnego m.in. za infekcje skórne i dróg oddechowych.

Kiedy stosuje się krwiściąg lekarski?

Krwiściąg to roślina o szerokim spektrum zastosowań – zarówno do użytku wewnętrznego, jak i zewnętrznego.

Stosowanie wewnętrzne – najczęściej w postaci naparów, odwarów lub nalewek – jest zalecane przy:

• Obfitych miesiączkach – garbniki obkurczają naczynia krwionośne macicy i zmniejszają utratę krwi; kuracja trwa zazwyczaj 10–14 dni przed spodziewaną menstruacją.
• Hemoroidach – zmniejsza krwawienie i stany zapalne na ostatnim odcinku przewodu pokarmowego.
• Biegunkach i nieżytach jelit – garbniki regulują procesy fermentacji jelitowej i ściągają błony śluzowe, co przynosi ulgę przy biegunce, wzdęciach i zatruciach pokarmowych.
• Chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy – przyspiesza gojenie błon śluzowych i zmniejsza stan zapalny.
• Krwawienia z innych źródeł – krwiomocz, krwotoki z nosa, krwawienia z żylaków i owrzodzeń żylakowych.

Stosowanie zewnętrzne w postaci okładów, płukanek i wywarów sprawdza się przy:

• Trudno gojących się ranach, oparzeniach, owrzodzeniach skórnych i czyrakach.
• Stanach zapalnych spojówek, nadmiernym łzawieniu i obrzęku powiek – wywar rozcieńczony w roztworze soli fizjologicznej do przemywania oczu.
• Trądziku, łojotoku, łupieżu łojotokowym i nadmiernym przetłuszczaniu włosów – płukanki z wywaru.
• Stanach zapalnych jamy ustnej, dziąseł i gardła – płukanie jamy ustnej.
• Zakażeniach pochwy i sromu – nasiadówki z wywaru.

Jak przygotować i dawkować preparaty z krwiściągu?

Sposób przygotowania zależy od tego, do czego chcesz użyć rośliny. Oto najpopularniejsze formy:

• Napar (herbata) – 1 łyżkę ziela zalej szklanką wrzącej wody, przykryj i odstaw na 20 minut. Pij 2 razy dziennie po szklance. Po 2 tygodniach stosowania zrób 2 tygodnie przerwy. Napar nadaje się również do stosowania zewnętrznego.
• Odwar doustny – 2 łyżeczki ziela zalej 400 ml zimnej wody, doprowadź do wrzenia i gotuj 5 minut, odstaw pod przykryciem na 30 minut, przecedź. Pij 4–5 razy dziennie po 100 ml przy problemach żołądkowo-jelitowych (po 7 dniach zrób tydzień przerwy) lub 2 razy dziennie po 200 ml w profilaktyce krwotoków (po 14 dniach – 2 tygodnie przerwy).
• Odwar do użytku zewnętrznego – 2 łyżki korzenia na 500 ml wody, gotować 10 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Stosować do okładów, płukanek i nasiadówek.
• Nalewka – proporcje 1:3, alkohol 40%, macerować 14 dni. Stosować 5 ml (2–4 łyżeczki) 2–3 razy dziennie. Do stosowania na skórę i błony śluzowe rozcieńczyć wodą.
• Sproszkowane ziele lub korzeń – 1 płaską łyżeczkę zalej niewielką ilością gorącej wody, wymieszaj i wypij po ostudzeniu, 2 razy dziennie. Proszek można też stosować jako przysypkę na skórę.

W aptekach i sklepach zielarskich dostępny jest również wyciąg z krwiściągu lekarskiego w postaci kropelek (ekstraktu), tabletek czy maści. Zawsze zapoznaj się z ulotką konkretnego preparatu, bo dawkowanie może się różnić w zależności od formy i stężenia.

Kto nie powinien stosować krwiściągu lekarskiego?

Mimo naturalnego pochodzenia, krwiściąg nie jest odpowiedni dla każdego. Bezwzględnie unikaj jego stosowania, jeśli:

• Jesteś w ciąży – roślina może wywoływać skurcze macicy i stanowić zagrożenie dla płodu.
• Karmisz piersią – brak wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa w tym okresie.
• Masz skłonność do zakrzepicy – składniki krwiściągu nasilają krzepnięcie krwi.
• Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfaryna) – ryzyko nadmiernego zaburzenia układu krzepnięcia.

Dzieci poniżej 12. roku życia powinny stosować krwiściąg wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Osoby z chorobami nerek, wątroby lub zaburzeniami krzepliwości krwi również powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem kuracji.

Podsumowanie – co warto zapamiętać o krwiściągu lekarskim?

Krwiściąg lekarski to sprawdzona roślina zielarska o wielowiekowej tradycji stosowania. Jego mocną stroną jest działanie przeciwkrwotoczne, ściągające i przeciwzapalne, wynikające z wysokiej zawartości garbników, flawonoidów i saponin. Najlepiej sprawdza się przy obfitych miesiączkach, hemoroidach, biegunkach i trudno gojących się ranach. Dostępny jest w różnych formach – jako suszone ziele i korzeń, wyciąg (ekstrakt), nalewka czy preparat gotowy w tabletkach lub kroplach. Pamiętaj o przerwach w stosowaniu i nawadnianiu organizmu, by uniknąć zaparć. Przed włączeniem krwiściągu do codziennej rutyny warto porozmawiać z farmaceutą – szczególnie jeśli przyjmujesz inne leki lub masz przewlekłe schorzenia.