Imipenem – porównanie substancji czynnych

Imipenem, meropenem i ertapenem to antybiotyki z grupy karbapenemów stosowane w leczeniu ciężkich zakażeń. Porównaj ich wskazania, bezpieczeństwo i zastosowanie.

Imipenem, meropenem i ertapenem – co je łączy?

Imipenem, meropenem oraz ertapenem to antybiotyki z grupy karbapenemów, które są stosowane głównie w leczeniu ciężkich i powikłanych zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na wiele innych leków¹². Wszystkie te substancje działają poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich zniszczenia. Charakteryzują się szerokim spektrum działania zarówno na bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne, w tym na niektóre trudne do leczenia szczepy¹². Karbapenemy są stosowane głównie w warunkach szpitalnych, gdy inne antybiotyki okazują się nieskuteczne lub istnieje ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia³.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Chociaż imipenem, meropenem i ertapenem należą do tej samej grupy, ich zastosowania nie zawsze są identyczne. Wszystkie trzy leki są wykorzystywane do leczenia powikłanych zakażeń jamy brzusznej, układu moczowego, skóry i tkanek miękkich, a także ciężkich zapaleń płuc (w tym szpitalnych i związanych z respiratorem)³⁴. Imipenem i meropenem można stosować również w leczeniu zakażeń śródporodowych i poporodowych oraz u pacjentów z gorączką neutropeniczną, czyli obniżoną odpornością³⁴.

Istotną różnicą jest to, że meropenem jest dodatkowo zarejestrowany do leczenia ostrego bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, podczas gdy imipenem nie jest zalecany w tym wskazaniu⁴⁵. Ertapenem natomiast jest wykorzystywany głównie w leczeniu zakażeń wywołanych przez określone bakterie i nie jest stosowany do leczenia zakażeń wywołanych przez Pseudomonas aeruginosa czy Acinetobacter spp., co odróżnia go od dwóch pozostałych leków.

Wszystkie te antybiotyki są dostępne w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji dożylnej, ale różnią się dawkowaniem oraz częstotliwością podawania, co może mieć znaczenie w leczeniu różnych grup pacjentów⁶⁷.

Jak działają imipenem, meropenem i ertapenem?

Wszystkie trzy substancje wykazują działanie bakteriobójcze, czyli prowadzą do śmierci komórek bakterii. Ich mechanizm polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez wiązanie się z tzw. białkami wiążącymi penicylinę (PBP)¹². Imipenem jest zawsze podawany w połączeniu z cylastatyną, która zapobiega jego rozkładowi w nerkach, umożliwiając utrzymanie odpowiedniego stężenia leku w organizmie¹. Meropenem i ertapenem nie wymagają takiego połączenia, ponieważ są mniej podatne na rozkład przez enzymy nerkowe².

Pod względem farmakokinetyki, czyli losów leku w organizmie, meropenem wiąże się z białkami osocza w bardzo niewielkim stopniu (ok. 2%), co pozwala na jego szeroką dystrybucję w tkankach, w tym w płynie mózgowo-rdzeniowym¹². Imipenem wiąże się z białkami w ok. 20%, a cylastatyna w ok. 40%¹³. Wszystkie te leki są wydalane głównie przez nerki, co oznacza, że u osób z zaburzoną funkcją nerek konieczna jest zmiana dawkowania¹⁰¹¹.

Warto zaznaczyć, że ertapenem ma nieco dłuższy okres półtrwania niż imipenem i meropenem, dzięki czemu może być podawany raz na dobę, co jest wygodne w niektórych sytuacjach klinicznych.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co trzeba wiedzieć?

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania imipenemu, meropenemu i ertapenemu jest uczulenie na którąkolwiek z tych substancji lub na inne antybiotyki z grupy karbapenemów¹⁴¹⁵. Również ciężka reakcja alergiczna na inne antybiotyki beta-laktamowe (np. penicyliny, cefalosporyny) jest przeciwwskazaniem¹⁴¹⁵.

Wszystkie karbapenemy mogą powodować reakcje alergiczne, w tym bardzo poważne, jak wstrząs anafilaktyczny. Przed rozpoczęciem leczenia należy zebrać wywiad dotyczący wcześniejszych reakcji alergicznych na antybiotyki¹⁶¹⁷. W przypadku wystąpienia reakcji alergicznej, leczenie należy natychmiast przerwać.

Ważnym zagadnieniem są także działania niepożądane ze strony układu nerwowego, w tym możliwość wystąpienia drgawek, szczególnie u osób z zaburzeniami funkcji nerek lub chorobami neurologicznymi⁵¹⁸. Wszyscy pacjenci z chorobami wątroby powinni być pod stałą kontrolą lekarza podczas stosowania tych leków ze względu na ryzyko zaburzeń czynności wątroby¹⁹¹⁸.

Różnice dotyczą również interakcji z innymi lekami – na przykład, nie zaleca się łączenia karbapenemów z kwasem walproinowym, ponieważ może to doprowadzić do zmniejszenia skuteczności leczenia padaczki²⁰²¹.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Imipenem można stosować u dzieci od 1 roku życia, natomiast meropenem i ertapenem – od 3 miesiąca życia⁸⁹. U dzieci z zaburzeniami funkcji nerek brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, dlatego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności⁸⁹.

Jeśli chodzi o stosowanie w ciąży, imipenem i meropenem nie są zalecane, chyba że potencjalne korzyści przeważają nad ryzykiem dla płodu. W badaniach na zwierzętach nie wykazano istotnego ryzyka, ale brak jest odpowiednich badań u ludzi²²²³. W przypadku karmienia piersią, niewielkie ilości obu leków przenikają do mleka, jednak ryzyko dla dziecka jest niewielkie, dlatego decyzję o stosowaniu podejmuje lekarz²²²³.

U osób z zaburzeniami funkcji nerek konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawki wszystkich omawianych antybiotyków¹⁰¹¹. W przypadku ciężkiej niewydolności nerek niektóre preparaty mogą być przeciwwskazane, jeśli pacjent nie jest dializowany¹⁰.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo u kierowców i osób obsługujących maszyny, nie prowadzono badań oceniających wpływ karbapenemów na te zdolności, ale zgłaszano działania niepożądane takie jak zawroty głowy, senność czy zaburzenia równowagi²⁴²⁵.

Podsumowanie: Karbapenemy w leczeniu ciężkich zakażeń – podobieństwa i różnice