Grab pospolity

Czym jest grab pospolity i co zawiera?

Grab pospolity (Carpinus betulus) to rodzime drzewo liściaste, które wyrasta do 25–30 metrów wysokości i rośnie w polskich lasach mieszanych, zwłaszcza na terenach podgórskich. W zielarstwie ceniony jest nie za wygląd, lecz za bogaty skład chemiczny surowców pozyskiwanych z różnych jego części.

Surowcami leczniczymi są przede wszystkim:

• Liście – zbierane od maja do lipca; zawierają flawonoidy, fenolokwasy i garbniki.
• Kora i gałązki – zbierane od jesieni do wiosny; najbogatsze w garbniki, triterpeny i fenolokwasy.
• Pączki – wykorzystywane w wyciągach glicerynowo-alkoholowych; wspierają regenerację tkanek.
• Owoce – zbierane przed opadnięciem, od lipca do sierpnia.

Substancje aktywne obecne w tych surowcach to m.in. garbniki (szczególnie obfite w korze), flawonoidy, kwas galusowy i kawowy, kumaryna, aldehydy, triterpeny oraz bioflawonoidy. To właśnie ich kombinacja odpowiada za wielokierunkowe działanie tej rośliny.

Jak grab pospolity działa na drogi oddechowe?

Jednym z najczęstszych powodów, dla których pacjenci sięgają po preparaty z grabem, są problemy z układem oddechowym. Wyciąg z pączków grabu pospolitego wspomaga wydzielanie śluzu w górnych drogach oddechowych i przyczynia się do ułatwionego oddechu oraz normalnego funkcjonowania oskrzeli i płuc.

W praktyce oznacza to, że preparaty z pączkami grabu mogą być pomocne przy:

• katarze, zapaleniu zatok i bólu gardła,
• zapaleniu oskrzeli i nawracających infekcjach dróg oddechowych,
• przewlekłym kaszlu i trudnościach z odkrztuszaniem wydzieliny.

Co ciekawe, liście grabu wykazują też działanie przeciwskurczowe na mięśnie gładkie, co może łagodzić skurcze w drogach oddechowych. Preparaty glicerynowe z pączkami grabu stosuje się zazwyczaj w dawce 1 ml (ok. 25 kropli) rozcieńczonych w 250 ml wody, dwa razy dziennie przed posiłkiem. Zalecany czas stosowania to 1–3 miesiące.

Jak grab wspiera układ krążenia i gospodarkę lipidową?

Odwar z kory i gałązek grabu to surowiec, który w tradycyjnej fitoterapii był stosowany przy problemach sercowo-naczyniowych. Działanie grabu na układ krążenia jest wielokierunkowe:

• Obniżanie ciśnienia krwi – poprzez działanie moczopędne, czyli zmniejszanie objętości płynów w organizmie.
• Obniżanie poziomu cholesterolu i lipidów – co jest istotne w profilaktyce miażdżycy.
• Poprawa krzepliwości krwi – wyciąg z pączków przyczynia się do prawidłowej krzepliwości i poprawy obrazu krwi.
• Wspomaganie tworzenia szpiku kostnego – co przekłada się na prawidłowe funkcjonowanie układu krwiotwórczego.

Belgijscy naukowcy wykazali ponadto przeciwnowotworowy potencjał ekstraktu z młodych liści i kory grabu w badaniach laboratoryjnych. Warto jednak pamiętać, że są to wyniki wstępne, uzyskane w warunkach in vitro, a nie w pełnoprawnych badaniach klinicznych.

Działanie przeciwzapalne i przeciwreumatyczne – dla kogo?

Pacjenci z dolegliwościami stawowymi i reumatycznymi mogą skorzystać z właściwości odwaru z kory lub gałązek grabu. Surowiec ten działa silnie przeciwzapalnie, a jednocześnie wzmaga wydalanie kwasu moczowego, co może przynosić ulgę przy dnie moczanowej.

Grab wykazuje też działanie odtruwające – wspomaga eliminację toksyn z organizmu, co w tradycyjnym zielarstwie określano jako „oczyszczanie krwi”. Właściwości przeciwskurczowe mogą łagodzić bóle mięśniowe, a działanie przeciwgorączkowe sprawia, że odwar bywa stosowany przy infekcjach przebiegających z podwyższoną temperaturą.

Ochrona wątroby i trzustki – właściwości hepatoprotekcyjne

Fenolokwasy i triterpeny zawarte w korze i liściach grabu wykazują działanie ochronne na wątrobę i trzustkę. Wyciąg z pączków grabu wspomaga prawidłową pracę wątroby i tkanki wątrobowej, co czyni go interesującym uzupełnieniem diety u osób z problemami metabolicznymi, np. ze stłuszczeniem wątroby.

Preparaty apteczne oparte na wyciągu z pączków grabu zaleca się stosować przez 1–3 miesiące, a w razie potrzeby powtarzać po 1–2-miesięcznej przerwie.

Zastosowanie zewnętrzne – skóra, rany i oczy

Garbniki zawarte w korze i liściach grabu działają ściągająco, antybiotycznie i hemostatycznie – czyli hamują krwawienie. Zewnętrznie napar z liści grabu stosuje się jako okład na:

• rany, skaleczenia, oparzenia i stłuczenia,
• owrzodzenia i siniaki,
• opuchnięte powieki i stany zapalne spojówek,
• cienie pod oczami i podrażnienia skóry.

W kosmetyce napar z liści grabu bywa stosowany jako płukanka wzmacniająca włosy i odżywiająca skórę głowy. Hildegarda von Bingen zalecała grab na bielactwo (vitiligo) i dolegliwości reumatyczne – to jedna z najdawniejszych pisemnych wzmianek o zastosowaniu tej rośliny w lecznictwie.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Grab pospolity to roślina o szerokim spektrum działania, stosowana zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Wyciąg z pączków grabu sprawdzi się przede wszystkim przy problemach z drogami oddechowymi, jako wsparcie dla wątroby i układu krwiotwórczego. Wyciąg z korzenia i kory grabu działa silniej przeciwzapalnie i przeciwreumatycznie, obniża ciśnienie i poziom lipidów. Jeśli zbierasz surowce samodzielnie, rób to w czystych miejscach i susz w cieniu. Przy moczopędnym działaniu grabu pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu – pij więcej wody. Zawsze zaczynaj od mniejszych dawek i obserwuj reakcję organizmu.