Reklama

Fusydynian sodu, kwas fusydynowy i mupirocyna to antybiotyki miejscowe stosowane w zakażeniach skóry lub błony śluzowej nosa. Różnią się wskazaniami, grupą wiekową i bezpieczeństwem.

Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych

W tym opisie porównujemy fusydynian sodu (Natrii fusidas), kwas fusydynowy (Acidum fusidicum) oraz mupirocynę (Mupirocinum). Wszystkie te substancje są antybiotykami stosowanymi miejscowo, przede wszystkim w leczeniu zakażeń bakteryjnych skóry lub błony śluzowej nosa123. Należą do grupy leków dermatologicznych, które działają bezpośrednio w miejscu aplikacji, dzięki czemu ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest niewielkie456.

Fusydynian sodu i kwas fusydynowy są blisko spokrewnione – to różne formy tej samej substancji, różniące się głównie postacią chemiczną, ale wykazujące podobne działanie przeciwbakteryjne. Mupirocyna natomiast jest innym antybiotykiem, jednak również przeznaczonym do miejscowego stosowania na skórę lub do nosa37.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Podstawowe wskazania dla fusydynianu sodu oraz kwasu fusydynowego to leczenie bakteryjnych zakażeń skóry, takich jak liszajec, czyraczność, zapalenie gruczołów potowych, zapalenie mieszków włosowych, zanokcica czy figówka89. Występują także preparaty łączone, np. kwas fusydynowy z hydrokortyzonem lub betametazonem, przeznaczone do leczenia stanów zapalnych skóry z towarzyszącym zakażeniem bakteryjnym1011.

Mupirocyna wyróżnia się zastosowaniem – jej głównym wskazaniem jest eliminacja nosicielstwa gronkowców, w tym szczepów opornych na metycylinę (MRSA), z przewodów nosowych1213. Nie jest to antybiotyk pierwszego wyboru w leczeniu zakażeń skóry, choć bywa stosowany miejscowo na skórę w niektórych krajach. W Polsce dostępny jest głównie w postaci maści do nosa.

  • Fusydynian sodu i kwas fusydynowy: zakażenia skóry, preparaty złożone – stany zapalne skóry z zakażeniem891011
  • Mupirocyna: eliminacja nosicielstwa gronkowców (w tym MRSA) z nosa1213

Dostępność dla dzieci również się różni. Fusydynian sodu i kwas fusydynowy mogą być stosowane u dzieci, jednak preparaty z kortykosteroidami nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 1 roku życia14. Mupirocynę można stosować do nosa u dzieci od 1 roku życia, ale nie u niemowląt15.

Ważne informacje dotyczące wskazań:

  • Fusydynian sodu i kwas fusydynowy sprawdzają się w leczeniu typowych zakażeń skóry, natomiast mupirocyna jest przeznaczona głównie do eliminacji bakterii z nosa.
  • Preparaty łączone z kortykosteroidami (np. z hydrokortyzonem lub betametazonem) stosuje się tylko w określonych stanach zapalnych skóry z zakażeniem bakteryjnym.
  • Nie wszystkie preparaty można stosować u dzieci – zawsze należy zwracać uwagę na zalecenia wiekowe zawarte w ulotce.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Fusydynian sodu i kwas fusydynowy działają bardzo podobnie – hamują syntezę białek bakteryjnych, co prowadzi do zahamowania rozwoju bakterii i ich śmierci161718. Działają głównie na bakterie Gram-dodatnie, w tym gronkowce (Staphylococcus aureus), paciorkowce oraz Corynebacterium161719. Są nieskuteczne wobec większości bakterii Gram-ujemnych, takich jak Pseudomonas aeruginosa16.

Mupirocyna natomiast blokuje inny etap syntezy białek bakteryjnych, hamując enzym syntetazę izoleucynową tRNA. Dzięki temu również zatrzymuje wzrost bakterii i prowadzi do ich śmierci2021. Jej zakres działania obejmuje głównie gronkowce i paciorkowce, w tym szczepy oporne na inne antybiotyki, np. MRSA22.

Wszystkie te substancje mają bardzo ograniczone wchłanianie do krwiobiegu po zastosowaniu miejscowym, dzięki czemu ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest minimalne45623. Różnice mogą pojawić się przy stosowaniu na uszkodzoną skórę lub w preparatach łączonych z kortykosteroidami, które mogą wchłaniać się bardziej intensywnie24.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na daną substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu25262728. Dodatkowo, fusydynian sodu i kwas fusydynowy nie powinny być stosowane w zakażeniach wywołanych przez bakterie oporne, zwłaszcza Pseudomonas aeruginosa2629. Preparaty z kortykosteroidami (np. kwas fusydynowy z hydrokortyzonem lub betametazonem) mają dodatkowe przeciwwskazania, np. nie mogą być stosowane w zakażeniach wirusowych, grzybiczych, gruźliczych oraz u dzieci poniżej 1 roku życia1429.

Mupirocyna nie powinna być stosowana u niemowląt oraz w przypadku uczulenia na mupirocynę lub składniki preparatu28. Ważne jest także, by nie mieszać jej z innymi preparatami do nosa, ponieważ może to osłabić jej działanie3031.

  • Wszystkie substancje: przeciwwskazane w przypadku uczulenia na substancję czynną lub składniki produktu25262728
  • Fusydynian sodu/kwas fusydynowy: nie stosować w zakażeniach opornych bakterii, zwłaszcza Pseudomonas26
  • Mupirocyna: nie stosować u niemowląt28
  • Preparaty z kortykosteroidami: dodatkowe przeciwwskazania (np. infekcje wirusowe, grzybicze, gruźlica skóry, dzieci poniżej 1 roku życia)2914

Długotrwałe stosowanie wszystkich tych antybiotyków może prowadzić do rozwoju oporności bakterii323334353637.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z chorobami przewlekłymi

Wszystkie omawiane substancje mają zbliżony profil bezpieczeństwa, jeśli chodzi o stosowanie miejscowe. Jednak istnieją pewne różnice dotyczące konkretnych grup pacjentów:

  • Dzieci: Fusydynian sodu i kwas fusydynowy mogą być stosowane u dzieci, ale preparaty z kortykosteroidami nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 1 roku życia14. Mupirocynę można stosować do nosa od 1 roku życia15.
  • Kobiety w ciąży: Fusydynian sodu stosowany miejscowo nie powinien mieć wpływu na przebieg ciąży38. W przypadku kwasu fusydynowego i preparatów z kortykosteroidami zaleca się stosowanie tylko wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem394041. Mupirocyna może być stosowana w ciąży wyłącznie, gdy jest to niezbędne4243.
  • Karmienie piersią: Ryzyko dla dziecka jest minimalne przy miejscowym stosowaniu wszystkich tych antybiotyków, ale nie zaleca się nakładania ich bezpośrednio na brodawki sutkowe38394441.
  • Kierowcy: Żadna z tych substancji nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn454647484950.
  • Choroby przewlekłe: U osób z zaburzeniami nerek lub wątroby nie jest wymagane dostosowanie dawki dla mupirocyny15. Preparaty z kortykosteroidami należy stosować ostrożnie, zwłaszcza u osób z cukrzycą51.

W przypadku długotrwałego lub powtarzającego się stosowania istnieje ryzyko rozwoju oporności bakterii oraz maskowania objawów infekcji przez preparaty zawierające kortykosteroidy32333435.

Bezpieczeństwo stosowania – na co zwrócić uwagę?

  • Przy stosowaniu na skórę twarzy lub w okolicy oczu należy zachować ostrożność, aby nie dopuścić do podrażnienia spojówek.
  • Długotrwałe używanie antybiotyków miejscowych zwiększa ryzyko powstania opornych szczepów bakterii.
  • Preparaty z kortykosteroidami nie są przeznaczone do długiego stosowania ani dla dzieci poniżej 1 roku życia.
  • W razie wystąpienia reakcji alergicznej należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Fusydynian sodu Zakażenia skóry (liszajec, czyraczność, zapalenie mieszków włosowych) Można stosować Można stosować Brak przeciwwskazań
Kwas fusydynowy Zakażenia skóry, stany zapalne skóry z zakażeniem (preparaty z kortykosteroidami) Można stosować (preparaty z kortykosteroidami – nie u dzieci <1 roku) Stosować tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko Brak przeciwwskazań
Mupirocyna Eliminacja nosicielstwa gronkowców z nosa (w tym MRSA) Od 1 roku życia Stosować tylko, gdy konieczne Brak przeciwwskazań

Fusydynian sodu i substancje pokrewne – kiedy warto je wybrać?

Podsumowując, fusydynian sodu i kwas fusydynowy to skuteczne antybiotyki miejscowe w leczeniu zakażeń skóry, natomiast mupirocyna sprawdza się w eliminacji groźnych szczepów gronkowców z nosa. Wszystkie są bezpieczne w miejscowym stosowaniu, jednak należy pamiętać o ograniczeniach wiekowych, szczególnej ostrożności przy stosowaniu preparatów z kortykosteroidami oraz ryzyku rozwoju oporności bakterii przy długotrwałej terapii323334353637. Wybór odpowiedniej substancji zależy od miejsca zakażenia, wieku pacjenta oraz indywidualnych przeciwwskazań.

Pytania i odpowiedzi

Czy fusydynian sodu i kwas fusydynowy to to samo?

To bardzo podobne substancje – różnią się formą chemiczną, ale mają zbliżone działanie i zastosowanie12.

Na co stosuje się mupirocynę?

Mupirocyna jest przeznaczona głównie do eliminacji nosicielstwa gronkowców (w tym MRSA) z nosa34.

Czy można stosować te antybiotyki u dzieci?

Fusydynian sodu i kwas fusydynowy mogą być stosowane u dzieci, ale preparaty z kortykosteroidami nie są zalecane poniżej 1 roku życia. Mupirocynę do nosa stosuje się od 1 roku życia56.

Czy można stosować te leki w ciąży?

Fusydynian sodu można stosować w ciąży. Kwas fusydynowy i mupirocynę należy stosować w ciąży tylko, gdy jest to konieczne78910.

Reklama
Reklama