Blizny po mastektomii i operacjach piersi – jak je pielęgnować?

Blizny po operacjach piersi – dlaczego tak trudno się z nimi pogodzić?

Operacje w obrębie piersi to jedne z najczęstszych zabiegów chirurgicznych, którym poddawane są kobiety. Mogą mieć charakter onkologiczny (np. mastektomia, czyli usunięcie piersi z powodu nowotworu), rekonstrukcyjny lub estetyczny, jak powiększanie czy zmniejszanie biustu. Rak piersi jest najczęstszym nowotworem wśród kobiet na świecie, a około 80% pacjentek onkologicznych wymaga leczenia chirurgicznego. Po operacji onkologicznej piersi nawet 18% kobiet ocenia swoje blizny jako gorsze od oczekiwanych, a od 10% do 30% jest niezadowolonych z ich wyglądu. Blizny po mastektomii należą do najbardziej problematycznych, ponieważ nacięcia bywają długie i rozległe, a sam zabieg wiąże się z ogromnym obciążeniem emocjonalnym.^1,2

Ponad połowa kobiet po operacjach piersi zgłasza objawy takie jak ból, uczucie ściągania tkanek, zrosty i sztywność blizny, co ogranicza ruchomość ramienia i utrudnia codzienne czynności. Blizny wpływają na funkcjonowanie fizyczne, społeczne i emocjonalne, obniżając ogólną jakość życia. Dobra wiadomość jest taka, że istnieją skuteczne metody pielęgnacji, w tym plastry silikonowe, które mogą znacząco poprawić wygląd blizny i zmniejszyć towarzyszący jej dyskomfort.¹

Jak powstają blizny i dlaczego jedne goją się lepiej niż inne?

Blizna to naturalna odpowiedź organizmu na uszkodzenie skóry. Kiedy skalpel chirurga przecina skórę aż do jej głębszych warstw, organizm uruchamia mechanizmy naprawcze, a kluczową rolę odgrywa białko zwane kolagenem, które wypełnia ranę i tworzy nową tkankę. W pierwszych tygodniach po operacji blizna jest zwykle czerwona lub różowa, lekko uniesiona i wrażliwa na dotyk. Z czasem staje się jaśniejsza, bardziej płaska i miękka, a cały proces dojrzewania trwa nawet do dwóch lat.^3,4,5

Na ostateczny wygląd blizny wpływa wiele czynników i niestety nie na wszystkie mamy wpływ:^3,6,7

• predyspozycje genetyczne, które sprawiają, że niektóre osoby mają naturalną skłonność do tworzenia bardziej widocznych blizn;
• technika chirurgiczna, precyzja zszycia rany, a nawet moment zdjęcia szwów;
• palenie papierosów, które osłabia krążenie krwi i spowalnia gojenie;
• nadmierna ekspozycja na słońce, mogąca powodować przebarwienia blizny;
• niewłaściwa dieta, która pozbawia organizm składników potrzebnych do regeneracji tkanek;
• chemioterapia i radioterapia, które mogą osłabiać układ odpornościowy oraz zmieniać kolor i fakturę blizny.

Czym różnią się blizny przerostowe od keloidów?

Czasami organizm produkuje zbyt dużo kolagenu, co prowadzi do powstania blizn patologicznych. Blizny przerostowe (hipertroficzne) to twarde, wypukłe zmiany, które nie wykraczają poza granice rany i z czasem mogą się zmniejszać. Bliznowce, czyli keloidy, rosną natomiast poza obszar pierwotnego nacięcia i mają tendencję do nawracania po usunięciu. Keloidy częściej dotyczą osoby o ciemniejszej karnacji, a blizny przerostowe są bardziej typowe po operacjach u osób o jaśniejszej skórze.^3,4,8,9

Okolice klatki piersiowej, szyi i ramion są szczególnie narażone na tworzenie się blizn patologicznych. Oba rodzaje mogą powodować świąd, ból i uczucie ściągania, co znacząco obniża komfort życia. Zaniedbanie pielęgnacji we wczesnej fazie gojenia sprawia, że walka z nieestetyczną blizną staje się znacznie trudniejsza, dlatego warto jak najwcześniej sięgnąć po plastry silikonowe lub żele, które zmniejszają ryzyko powstawania blizn patologicznych.^9,10

Jak wyglądają blizny po różnych operacjach piersi?

Rodzaj i rozmiar blizny zależą przede wszystkim od typu operacji. Przy powiększaniu piersi najczęściej wykonuje się nacięcie w fałdzie podpiersiowym o długości około 4-5 cm, które jest stosunkowo mało widoczne. Przy zmniejszaniu piersi lub liftingu stosuje się nacięcia w kształcie „lizaka” lub „kotwicy”, które są bardziej rozległe. Chirurdzy starają się umieszczać nacięcia w miejscach jak najmniej widocznych, ale ostateczna lokalizacja blizny zależy od specyfiki zabiegu.^3,4,7

W przypadku mastektomii blizna ma zwykle postać podłużnej, poziomej linii przebiegającej przez klatkę piersiową. Blizny po mastektomii bywają szczególnie kłopotliwe, ponieważ mogą ograniczać ruchomość rąk, a zmieniony rozkład sił pracy mięśni powoduje niekiedy ból pod pachą czy drętwienie ręki. Rozmiar blizny zależy też od budowy ciała pacjentki: u drobnych kobiet nacięcie może mieć długość około 10-12 cm, natomiast u kobiet o większym biuście blizna po mastektomii może sięgać nawet 38-45 cm.^2,3

Dlaczego silikon jest tak skuteczny w pielęgnacji blizn?

Silikon medyczny zrewolucjonizował podejście do leczenia blizn. Pierwsze zastosowanie silikonowych opatrunków miało miejsce w 1981 roku w Australii, gdzie użyto ich do leczenia blizn po oparzeniach u dzieci. Badania wskazują, że opatrunki silikonowe poprawiają wygląd blizn przerostowych i keloidów w 60% do 100% przypadków, a w zakresie zapobiegania ich powstawaniu skuteczność sięga 75-85%. Silikon ma właściwości bardzo zbliżone do ludzkiej skóry: przepuszcza tlen, ale zatrzymuje wodę, stanowi barierę dla bakterii i bardzo rzadko wywołuje reakcje alergiczne.^10,11,12

Najważniejszą rolę odgrywa zdolność silikonu do tworzenia na powierzchni skóry cienkiej warstwy, która zapobiega nadmiernej utracie wody z naskórka. Odwodniony naskórek wysyła bowiem sygnały do głębszych warstw skóry, by produkowały więcej kolagenu, co prowadzi do przerastania blizny. Silikonowy opatrunek utrzymuje prawidłowe nawilżenie i hamuje ten mechanizm. Dodatkowo silikon podnosi temperaturę skóry pod plastrem o około 1,7°C, pobudzając wydzielanie enzymów rozkładających nadmiar tkanki bliznowatej.^10,11,13

Jak prawidłowo stosować plastry silikonowe na blizny?

Plastry silikonowe można zacząć stosować dopiero po całkowitym zagojeniu się rany, czyli zwykle około 2-3 tygodni po operacji lub po zdjęciu szwów. Przed nałożeniem plastra należy dokładnie umyć bliznę neutralnym mydłem i starannie ją osuszyć. Plaster przycina się do rozmiaru blizny z niewielkim marginesem (około 0,5 cm z każdej strony) i przykleja stroną samoprzylepną bezpośrednio na bliznę. Zaleca się noszenie plastra przez co najmniej 12 godzin na dobę, zdejmując go przynajmniej raz dziennie w celu umycia blizny. Standardowy czas terapii wynosi od 2 do 6 miesięcy.^8,10,12,14

Plastrów silikonowych nie wolno stosować na rany otwarte, sączące się lub niecałkowicie zagojone. Jeśli pod plastrem pojawi się podrażnienie, należy go zdjąć, poczekać do ustąpienia objawów, a następnie stopniowo budować tolerancję skóry. Nie należy też łączyć plastrów z kremami nawilżającymi ani olejkami nakładanymi bezpośrednio na bliznę, ponieważ mogą one zmniejszyć przyczepność opatrunku.^8,14,15

Jakie produkty mogą pomóc w pielęgnacji blizn na piersiach?

Na polskim rynku aptecznym dostępnych jest wiele preparatów silikonowych przeznaczonych do pielęgnacji blizn pooperacyjnych, w tym blizn po operacjach piersi i mastektomii. Plastry silikonowe sprawdzają się szczególnie dobrze na dużych, podłużnych bliznach, bo wystarczy je nakleić i działają przez cały dzień, natomiast żele są wygodniejsze w przypadku blizn o nieregularnym kształcie.⁸

Poniżej przedstawiamy przykładowe produkty dostępne w polskich aptekach. Pamiętaj, że przed zastosowaniem któregokolwiek z nich warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Sutricon plastry silikonowe na blizny, plastry

O produkcie

• wyrób medyczny na bazie silikonu medycznego (polimer siloksanowy);
• przeznaczony do leczenia wszystkich rodzajów blizn, w tym blizn po mastektomii, operacjach piersi, cesarskim cięciu, oparzeniach i urazach;
• nawilża bliznę, spłaszcza ją, zmiękcza oraz zmniejsza świąd i dyskomfort;
• można stosować zarówno na bliznach świeżych, jak i dojrzałych;
• nakładać na czystą, suchą bliznę na 12-23 godziny na dobę przez 2-6 miesięcy;
• bezpieczny dla dorosłych i dzieci powyżej 6. miesiąca życia;
• dopuszczony do stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią;
• dostępne rozmiary opakowań: 4×15 cm (1 szt.), 4×6 cm (5 szt.), 8×10 cm (1 szt.) – plastry można docinać do rozmiaru blizny.

Silarum plastry silikonowe, plastry

O produkcie

• wyrób medyczny zawierający silikon medyczny;
• utrzymuje odpowiedni poziom wilgoci w bliznie, zapobiega przerostom i redukuje blizny przerostowe oraz keloidy;
• przeznaczony na blizny po operacjach piersi, mastektomii oraz inne blizny świeże i stare;
• nakładać na 12-24 godziny na dobę, minimalny czas terapii to 2-3 miesiące;
• hipoalergiczny, bez konserwantów;
• odpowiedni dla dorosłych i dzieci;
• dostępne rozmiary: 4×15 cm, 5×7,5 cm (5 szt.) oraz inne warianty.

Sikatris, silikonowe plastry na blizny

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 6. miesiąca życia;
• skład: żel silikonowy medyczny, folia poliuretanowa;
• działanie: zmniejsza widoczność blizny, zmiękcza, rozjaśnia i wygładza bliznę pooperacyjną, pourazową, pooparzeniową, przerostową; stosowanie: 12-24h/dobę, 2-3 miesiące lub dłużej, myć wodą z mydłem; łagodzi świąd i ból;
• ultracienkie, transparentne, wielokrotnego użytku;
• opakowania: 5 szt. 5×30 cm, 10×10 cm

Plastry silikonowe Urgo na blizny, plastry

O produkcie

• wyrób medyczny na bazie silikonu medycznego;
• nawilża bliznę i zapobiega przerostom tkanki bliznowatej;
• elastyczne, przewiewne i hipoalergiczne;
• przeznaczone na blizny po mastektomii i operacjach piersi;
• nosić 12-24 godziny na dobę przez 2-3 miesiące;
• dla dorosłych i dzieci od 2. roku życia;
• dostępne opakowanie: 4×15 cm (5 szt.) oraz inne rozmiary.

Co jeszcze warto wiedzieć o pielęgnacji blizn po operacjach piersi?

Eksperci zalecają, aby przez pierwsze 6 tygodni po zabiegu utrzymywać na bliznach specjalistyczny opatrunek (np. plaster z mikroporem), który zmniejsza napięcie w gojącej się ranie. Po upływie tego czasu można rozpocząć masaż blizny z użyciem bezzapachowego kremu nawilżającego. Masaż najlepiej wykonywać delikatnymi ruchami okrężnymi z lekkim uciskiem, 2-3 razy dziennie przez minimum 6 miesięcy, każdorazowo przez około 2-3 minuty.^5,7

Oprócz masażu i stosowania preparatów silikonowych warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach codziennej pielęgnacji:^4,5,6,16,17

• ochrona przed promieniowaniem UV – do momentu pełnego dojrzenia blizny (nawet do 2 lat) stosować krem z filtrem o wysokim SPF lub zakrywać bliznę odzieżą;
• unikanie drapania blizny – nawet jeśli swędzi, drapanie zaburza proces gojenia i pogarsza wygląd blizny;
• rzucenie palenia papierosów – nikotyna zwęża naczynia krwionośne i spowalnia gojenie;
• odpowiednia dieta bogata w witaminy C i E, cynk oraz białko;
• odpowiednie nawodnienie organizmu – dobrze nawilżona skóra jest bardziej elastyczna i lepiej się regeneruje.

Kiedy warto sięgnąć po pomoc specjalisty?

Jeśli blizna staje się twarda, czerwona, wypukła i swędząca w ciągu pierwszych trzech miesięcy po zabiegu, może to oznaczać początek bliznowacenia przerostowego. W przypadku blizn ograniczających ruchomość ramienia nieoceniona może okazać się pomoc fizjoterapeuty specjalizującego się w mobilizacji blizn. Najlepszym momentem na rozpoczęcie fizjoterapii jest okres między 4. a 6. tygodniem po operacji. Badania wykazały, że techniki fizjoterapeutyczne są umiarkowanie do wysoce skuteczne w poprawie bólu, świądu, elastyczności i grubości blizny.^2,3,5,8

Gdy metody zachowawcze nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, lekarze mogą zaproponować bardziej zaawansowane metody leczenia:

• iniekcje kortykosteroidów – pomagają spłaszczyć blizny przerostowe oraz keloidy, zmniejszając świąd i ból;
• laseroterapia z użyciem lasera CO2 – wymaga zwykle kilku sesji w odstępach 4-6 tygodni;
• chirurgiczna rewizja blizny – polega na wycięciu starej blizny i ponownym zszyciu rany, jednak tworzy nową bliznę wymagającą pielęgnacji.^7,18

Jak radzić sobie z emocjami związanymi z bliznami?

Dla wielu kobiet blizny po operacjach piersi stanowią codzienne przypomnienie o przebytej chorobie, co wpływa na samoocenę i relacje z partnerem. Badania wykazały, że jedynie 14% kobiet po mastektomii zgłaszało minimalny negatywny wpływ blizn na swoje życie. Kobiety opisywały uczucia straty, smutku i złości, a niektóre miały trudności z patrzeniem na swoją bliznę. Stopień akceptacji zależy w dużej mierze od wsparcia społecznego, szczególnie ze strony partnera, a także od realistycznych oczekiwań co do efektów gojenia.^1,2,3

Jednym z najczęstszych powodów niezadowolenia jest brak informacji o tym, czego można się spodziewać po operacji i jakie istnieją możliwości pielęgnacji. Dlatego tak ważne jest, aby przed operacją porozmawiać z chirurgiem o spodziewanych bliznach. Część kobiet decyduje się na rekonstrukcję piersi, inne wybierają tatuaż na bliznach (możliwy dopiero po minimum 18 miesiącach od zagojenia), a jeszcze inne korzystają ze specjalnych kremów kamuflujących, które skutecznie maskują blizny i utrzymują się na skórze nawet przez 2-3 dni.^1,2,5

Podsumowanie

Blizny po operacjach piersi, w tym blizny po mastektomii, są naturalną częścią procesu gojenia, ale ich wygląd i towarzyszące dolegliwości można skutecznie minimalizować. Plastry silikonowe (takie jak Sutricon plastry czy Silarum plastry) oraz żele silikonowe tworzą na powierzchni blizny ochronną warstwę, która utrzymuje prawidłowe nawilżenie i hamuje nadmierną produkcję kolagenu. Równie ważny jest regularny masaż blizny, ochrona przed słońcem i odpowiednia dieta. Proces dojrzewania blizny trwa nawet do dwóch lat, a cierpliwość i systematyczność przynoszą najlepsze efekty. W razie niepokojących objawów, takich jak narastający ból, wypukłość blizny czy ograniczenie ruchomości ramienia, nie zwlekaj z wizytą u lekarza lub fizjoterapeuty.