Odleżyna to miejscowa martwica tkanek. Powstają jako efekt niedotlenienia oraz uszkodzenia komórek skóry wywołanych długotrwałym, stałym uciskiem – czyli przede wszystkim przebywaniem przez długi czas w pozycji leżącej, bez zmian pozycji ciała.  Najczęściej pojawiają się w tych obszarach ciała, które są w stałym kontakcie z podłożem (przylegają do czegoś większość czasu), czyli na łopatkach, piętach, pośladkach, w okolicach kości ogonowej, a także na głowie. Leczenie odleżyn to bardzo duże wyzwanie, ponieważ „każda odleżyna jest inna”, znaczy to, że dobór opatrunku do odleżyny zawsze powinien być wynikiem indywidualnej analizy powstałej rany, bo bezsprzecznie odleżyna jest raną.

Jaki opatrunek na odleżynę wybrać?

Ilość dostępnych opatrunków i preparatów na odleżyny jest ogromna. Ich wykorzystanie pomaga stworzyć optymalne środowisko do gojenia ran i odizolować je od drobnoustrojów w celu uniknięcia rozwoju zakażenia – jednego z najgroźniejszych powikłań nieleczonej lub źle leczonej odleżyny. W leczeniu odleżyn najczęściej używa się następujących rodzajów opatrunków [1]:

• opatrunki hydrokoloidowe – ten rodzaj popularnie zwanych plastrów na odleżyny może przyjmować formę płytki, albo pasty. Używa się ich do leczenia ran z umiarkowanym albo dużym wysiękiem. Zazwyczaj są dostępne jako opatrunki jednowarstwowe, czyli tylko warstwa opatrunku przylega do rany i jednocześnie kontroluje wysięk; 
• opatrunki hydrożelowe – najczęściej wykorzystuje się je w leczeniu ran z czarną martwicą. W tym przypadku skutecznie się je zdejmuje z rany, bez naruszania struktury naskórka. Są stosowane w początkowej fazie leczenia odleżyn. Czas ich stosowania jest dość krótki: od 12 do 24 godzin – wtedy tracą swoją wydajność; 
• opatrunki na odleżyny ze srebrem;
• opatrunki foliowe (półprzepuszczalne folie poliuretanowe);
• opatrunki poliuretanowe, a w szczególności te w formie półprzepuszczalnej błony – polecane są do stosowania profilaktycznego lub w przypadku odleżyn płaskich, bez wysięku lub z małą ilością wysięku. Charakteryzują się nieprzepuszczalnością wody oraz bakterii. Zwykle chronią rany przed czynnikami zewnętrznymi, przyspieszając jednocześnie ich gojenie. Właściwość tę zawdzięczamy regulacji wilgotności rany dzięki przepuszczaniu pary z jej powierzchni i utrzymywaniu temperatury;
• opatrunki siatkowe;
• superabsorbenty.

Zdaniem specjalistów, opatrunków na odleżyny nie dobiera się ze względu na stopień odleżyn (od I do V), a ze względu na konkretne właściwości rany. Dlatego nie można jednoznacznie zalecić wyboru opatrunku np. na II stopień odleżyn, bo może się on okazać nieskuteczny. 

Suprasorb P, opatrunek okluzyjny z pianki poliuretanowej

O produkcie

• sterylny opatrunek poliuretanowy skutecznie wchłaniający wysięk z odleżyny;
• materiał Suprasorbu P dopasowuje się do kształtu rany i nie powoduje jątrzenia;
• opatrunek jest półprzepuszczalny – zapewnia wilgotne środowisko rany, co sprzyja jej gojeniu.

Kendall AMD, opatrunek piankowy

O produkcie

• to opatrunek półokluzyjny, co znaczy, że pozwala na wymianę gazową tlenu oraz pary wodnej;
• jego zadaniem jest ochrona ran z wysiękiem od umiarkowanego do ciężkiego;
• są nieprzylepne dlatego ich wymiana jest prosta i wiąże się z minimum bólu.

Granuflex, opatrunek hydrokoloidowy

O produkcie

• jałowy opatrunek hydrokoloidowy, złożony z wewnętrznej (stykającej się z raną) warstwy hydrokoloidowej na podłożu samoprzylepnego polimeru, oraz z warstwy zewnętrznej – pianki poliuretanowej;
• jest miękki, elastyczny i wodoodporny;
• reaguje na kontakt z wysiękiem rany tworząc spójny żel, który idealnie dopasowuje się do łożyska rany;
• żeby usunąć wyschnięty opatrunek należy zwilżyć go sterylną wodą lub roztworem 0,9% NaCl (chlorek sodu) na 30 minut przed usunięciem i odczekać, aż opatrunek przybierze formę miękkiego, koherentnego żelu.

Granugel, opatrunek hydrokoloidowy

O produkcie

• specjalistyczny opatrunek hydrokoloidowy w postaci żelu;
• granugel wprowadza się bezpośrednio do rany, uważając, żeby nie wypełnić jej żelem powyżej brzegów;
• żeby uzyskać optymalne środowisko gojenia się rany należy pokryć ją opatrunkiem zatrzymującym wilgoć;
• jeżeli opatrunek zaczyna przeciekać należy niezwłocznie go zmienić.

AQUACEL Ag Extra, opatrunek z jonami srebra

O produkcie

• opatrunek o właściwościach niszczących biofilm bakteryjny i bakteriobójczych;
• jest opatrunkiem jałowym o wysokiej chłonności polecanym do stosowania na ranach ze średnim i dużym wysiękiem;
• zawiera srebro i włókna wzmacniające;
• jest opatrunkiem pierwotnie suchym, żelującym w kontakcie z wysiękiem. Pochłania duże ilości płynu wysiękowego oraz bakterii, wytwarzając miękki, spójny żel, który dokładnie przylega do powierzchni rany.

Suprasorb X Hydrobalance, opatrunek hydrożelowy

O produkcie

• wyjątkowa struktura biosyntetycznych włókien HydroBalance, w zależności od stanu rany, umożliwia jej nawilżanie lub wchłanianie nadmiaru wysięku;
• suprasorb X pozwala na łatwe dopasowanie do dowolnego kształtu i dowolnej głębokości rany i dlatego nadaje się szczególnie do stosowania w miejscach trudnych do zaopatrzenia;
• noszenie opatrunku jest możliwe od 5 – 7 dni;
• w przypadku leczenia ran w wilgotnym środowisku należy zabezpieczyć go innym opatrunkiem (np. Suprasorb F).

Jakie są najważniejsze czynności w trakcie leczenia odleżyn?

Istnieje kilka zasad, których bezwzględnie należy przestrzegać [1]:

• stałe utrzymywanie wilgotności rany;
• regularne usuwanie nadmiernego wysięku, wydzieliny;
• zapobieganie zakażeniom zewnętrznym i działanie antybakteryjne jeżeli dojdzie do zakażenia;
• regularne oczyszczanie ran.

Czy opatrunki na odleżyny są refundowane?

Jak wspomniano wyżej, opatrunki specjalistyczne to taki rodzaj opatrunków, który umożliwia prawidłowe gojenie rozległych, głębokich, trudno gojących się ran. Wśród takich ran wyróżnia się przede wszystkim odleżyny i owrzodzenia, czyli rany z ubytkiem tkankowym. Część z tych opatrunków podlega refundacji ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) – pacjent może kupić je więc taniej lub dostać całkowicie za darmo w przypadku konkretnych wskazań. Obecnie obowiązujące ogólne zasady poziomów odpłatności (zawarte w przywołanej ustawie) obejmują:

• poziom odpłatności „bezpłatny” – do ustalonego limitu;
• ryczałtowy – kwota 3,20 do ustalonego limitu;
• 50% – do wysokości limitu;
• 30% – do wysokości limitu.

W celu sprawdzenia, czy dany opatrunek specjalistyczny jest refundowany, można odwiedzić stronę internetową, na której umieszczone są obwieszczenia Ministra Zdrowia dotyczące listy leków refundowanych. Należy pamiętać o konieczności bycia ubezpieczonym, w przypadku chęci skorzystania z refundacji [2].

Podsumowanie

Ze specjalistycznych opatrunków przeciwodleżynowych korzysta się, aby znacząco skrócić czas leczenia i ułatwić pielęgnację. Zróżnicowanie produktów jest duże, co odzwierciedla różnorodność ran odleżynowych. Wszystkie produkty dobiera się zależnie od etiologii rany, jej charakteru, stopnia zaawansowania – nie ma zatem jednego uniwersalnego opatrunków dla wszystkich pacjentów. Wybór odpowiedniego opatrunku to zawsze kwestia indywidualna, która cały czas musi podlegać ocenie.