Dawkowanie i sposób podawania paracetamolu

Dawkowanie ogólne

Paracetamol jest powszechnie stosowanym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, dostępnym w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak tabletki, kapsułki, czopki czy zawiesiny. Dawkowanie zależy od wieku, masy ciała oraz stanu klinicznego pacjenta. Zalecana dawka jednorazowa wynosi zazwyczaj 10–15 mg/kg masy ciała, a maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 60 mg/kg masy ciała (do 4 g/dobę u dorosłych)^{Dorośli i młodzież}

U dorosłych i młodzieży powyżej 15 lat (masa ciała >55 kg) zaleca się jednorazową dawkę 500–1000 mg, którą można powtarzać co 4–6 godzin, nie przekraczając 3–4 g/dobę. W przypadku silnego bólu dopuszcza się zwiększenie dawki dobowej do 4 g, jednak tylko pod nadzorem lekarza^Dzieci

U dzieci dawkowanie jest ściśle związane z masą ciała. Zalecana dawka jednorazowa to 10–15 mg/kg, podawana co 4–6 godzin, z maksymalną dawką dobową 60 mg/kg. U dzieci poniżej 12 lat nie należy przekraczać dawki 60 mg/kg/dobę. Przykładowo, dla dziecka o masie ciała 20 kg jednorazowa dawka wynosi 200–300 mg, a dobowa 1200 mg³.

Szczególne grupy pacjentów

Niewydolność nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek należy dostosować dawkowanie w zależności od klirensu kreatyniny (CrCl):

• CrCl 10–50 ml/min: 500 mg co 6 godzin, maksymalnie 3 g/dobę.
• CrCl <10 ml/min: 500 mg co 8 godzin, maksymalnie 2 g/dobę⁴.

Niewydolność wątroby

U pacjentów z niewydolnością wątroby, zespołem Gilberta, przewlekłym alkoholizmem lub niedożywieniem maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 60 mg/kg/dobę (do 2 g/dobę). Zaleca się wydłużenie odstępów między dawkami⁵.

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób starszych zazwyczaj nie ma konieczności modyfikacji dawki, jednak należy uwzględnić współistniejące schorzenia, takie jak niewydolność nerek lub wątroby⁶.

Sposób podawania

Paracetamol podaje się doustnie, doodbytniczo lub w postaci zawiesiny. Tabletki i kapsułki należy połykać w całości, popijając wodą. Zawiesiny należy dokładnie odmierzać za pomocą dołączonej strzykawki. Czopki stosuje się doodbytniczo, zachowując odstępy co 4–6 godzin⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Nie należy przekraczać zalecanej dawki dobowej ze względu na ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby. Paracetamolu nie należy stosować jednocześnie z innymi lekami zawierającymi tę substancję czynną. W przypadku utrzymywania się objawów dłużej niż 3–5 dni należy skonsultować się z lekarzem⁸.

Dawkowanie paracetamolu w różnych postaciach farmaceutycznych

Tabletki i kapsułki

W przypadku tabletek i kapsułek, takich jak APAP caps (500 mg) czy APAP 325 mg, dawkowanie zależy od wieku i masy ciała pacjenta. Dorośli i młodzież powyżej 15 lat mogą przyjmować 1–2 kapsułki (500–1000 mg) jednorazowo, nie przekraczając 6 kapsułek (3 g) na dobę. U dzieci w wieku 6–11 lat zaleca się 1 tabletkę (325 mg) co 4–6 godzin, nie przekraczając 5 tabletek (1625 mg) na dobę^Zawiesiny

Zawiesiny, takie jak APAP dla dzieci FORTE (40 mg/ml), są przeznaczone dla dzieci o masie ciała do 40 kg. Zalecana dawka jednorazowa to 10–15 mg/kg, podawana co 4–6 godzin. Przykładowo, dla dziecka o masie ciała 10 kg jednorazowa dawka wynosi 100–150 mg (2,5–3,75 ml)¹⁰.

Czopki

Czopki, takie jak Efferalgan (80 mg, 250 mg, 500 mg) czy Apenal (250 mg, 500 mg), są stosowane u dzieci i dorosłych. Zalecana dawka jednorazowa to 10–15 mg/kg. Dla dziecka o masie ciała 10 kg jednorazowa dawka wynosi 100–150 mg, co odpowiada 1 czopkowi 80 mg lub pół czopka 250 mg¹¹.

Szczególne sytuacje kliniczne

Przewlekły alkoholizm

U pacjentów z przewlekłym alkoholizmem zaleca się zmniejszenie dawki dobowej do 2 g oraz wydłużenie odstępów między dawkami do co najmniej 8 godzin, ze względu na zwiększone ryzyko hepatotoksyczności¹².

Odwodnienie i niedożywienie

U pacjentów odwodnionych lub niedożywionych maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 60 mg/kg/dobę (do 2 g/dobę), ze względu na zmniejszone rezerwy glutationu w wątrobie¹³.

Pacjenci dializowani

U pacjentów poddawanych hemodializie zaleca się podanie dawki podtrzymującej po zabiegu, ze względu na usuwanie paracetamolu podczas dializy¹⁴.

Zalecenia dotyczące czasu trwania leczenia

Paracetamol powinien być stosowany przez jak najkrótszy czas. U dorosłych nie zaleca się stosowania dłużej niż 5 dni w przypadku bólu oraz 3 dni w przypadku gorączki. U dzieci czas leczenia nie powinien przekraczać 3 dni bez konsultacji z lekarzem¹⁵.

Podsumowanie

Paracetamol jest bezpiecznym i skutecznym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, pod warunkiem przestrzegania zalecanego dawkowania. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością wątroby, nerek, przewlekłym alkoholizmem, odwodnieniem lub niedożywieniem. W przypadku utrzymywania się objawów dłużej niż 3–5 dni, nasilenia objawów lub wystąpienia nowych objawów, należy przerwać leczenie i skonsultować się z lekarzem¹⁶.